Птушкі і гнёзды

«Пту́шкі і гнёзды» — раман Янкі Брыля, упершыню выдадзены ў 1964 годзе.

Птушкі і гнёзды
Жанр раман
Аўтар Янка Брыль
Мова арыгінала беларуская
Дата напісання 1942—1944, 1962—1964
Асобнае выданне 1964
Выдавецтва Беларусь
Колькасць старонак 345
Электронная версія

СюжэтПравіць

Янка Брыль пачаў працу над раманам адразу па вяртанні з нямецкага палону (1942—1944), аднак здолеў завяршыць толькі пасля вялікага перапынку, у 1962—1964 гадах. У апісанні вайны пісьменнік ідзе следам Кузьмы ЧорнагаВялікі дзень», «Пошукі будучыні», «Млечны шлях») і прадвяшчае трагічныя творы Васіля Быкава. Аднак праз асабістую трагедыю галоўнага героя пісьменнік уздымае глыбейшую праблему — пошукаў і захавання беларусамі свайго гнязда, сваёй Радзімы. Радзіма — сюжэтна-кампазіцыйны і ідэйны цэнтр рамана.

Галоўны герой рамана — Алесь Руневіч з заходнебеларускай вёскі Пасынкі, прататыпам якога з’яўляецца сам аўтар. Алесь, як і Янка Брыль, служыў у польскім войску, а пасля нападу нацысцкай Германіі трапіў у палон. Перажываючы пагарду да свайго нацыянальнага не толькі з боку немцаў, але і здраднікаў, Алесь надта балюча гэта ўспрымае. У яго душы расце перакананасць, што і шматпакутнаму беларускаму народу «нароўні з усімі дадзена права жыць сапраўдным жыццём»[1]. Як птушка да пакінутага гнязда, імкнецца герой да роднай Беларусі.

Моваю мастацкіх вобразаў аўтар паказвае, што няма благіх ці добрых народаў — але ў кожным народзе ёсць людзі і нелюдзі. Нават у самых бесчалавечных абставінах людзі незалежна ад нацыянальнасці застаюцца людзьмі, а нелюдзі ператвараюцца ў пачвараў[2]. Як адзначае беларускі літаратуразнаўца Дзмітрый Бугаёў, у рамане добра прасочана, як «звычайны фашызм, напачатку не такі ўжо для ўсіх страшны, набіраючы сілу, ператвараецца ў фашызм ваяўнічы, агрэсіўны і адкрыта бесчалавечны не толькі ў дачыненні да „ніжэйшых расаў“, але і да ўсяго жывога, людскага ва ўласным народзе»[3].

Сюжэт рамана небагаты на знешняе дзеянне; аўтара болей цікавіць унутраны стан героя, тыя змены, якія адбываюцца ў светапоглядзе чалавека пад уздзеяннем рэчаіснасці. Лірызм і паэтычнасць у рамане арганічна спалучаюцца з тонкім псіхалагізмам (так званая «плыня свядомасці»). Прачытанне такога кшталту твораў патрабуе працы душы і роздуму[2].

З рамана «Птушкі і гнёзды» выйшла пазнейшая проза Васіля Быкава, Адамчыка, Івана Пташнікава, Чыгрынава, Далідовіча і іншых пісьменнікаў пра беларусаў, якія, падобна птушкам, «шукаюць гнёзды свае»[4].

Раман «Птушкі і гнёзды» лічыцца адным з найлепшых антываенных твораў беларускай літаратуры XX стагоддзя[5].

ВыданніПравіць

Раман «Птушкі і гнёзды» шмат разоў перавыдаваўся, а таксама ўваходзіць ва ўсе зборы твораў і выбраныя творы Янка Брыля, якія выходзілі ў 1960-я, 1980-я і 1990-я гады. Перакладзены на латышскую, нямецкую, рускую, украінскую, чэшскую мовы[5].

Зноскі

  1. Раман Я. Брыля „Птушкі і гнёзды“: праблематыка, жанрава-стылёвыя асаблівасці. Наватарства пісьменніка ў адлюстраванні падзей вайны. Студопедия. Праверана 5 лютага 2021.
  2. 2,0 2,1 Увесь свет — адзін дом (па рамана Янкі Брыля „Птушкі і гнёзды“). Кароткі змест. Праверана 5 лютага 2021.
  3. Птушкі і гнёзды, в сокращении. Краткое содержание. На ўрок. Праверана 5 лютага 2021.
  4. Чалавек і Радзіма ў рамане Янкі Брыля „Птушкі і гнёзды“. Узнаем как. Праверана 5 лютага 2021.
  5. 5,0 5,1 Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь Працягваецца выданне Збору твораў Янкі Брыля. Дом прэсы (2 сакавіка 2020). Праверана 5 лютага 2021.

СпасылкіПравіць