Раман Ігаравіч Бандарэнка

беларускі мастак, які загінуў у час пратэстаў у Беларусі (2020)

Раман Ігаравіч Бандарэнка (1 жніўня 1989, Мінск — 12 лістапада 2020, Мінск) — беларускі мастак, які загінуў у час пратэстаў у Беларусі 2020–2021 гадоў[1][2]. Паводле паведамленняў, быў забіты сіламі бяспекі рэжыму Лукашэнкі(бел. (тар.)) бел.[3][4].

Раман Ігаравіч Бандарэнка
Партрэт
Імя пры нараджэнні Раман Ігаравіч Бандарэнка
Род дзейнасці мастак
Дата нараджэння 1 жніўня 1989(1989-08-01)
Месца нараджэння
Грамадзянства Беларусь
Дата смерці 12 лістапада 2020(2020-11-12) (31 год)
Месца смерці
Месца пахавання
Альма-матар
Commons-logo.svg Раман Ігаравіч Бандарэнка на Вікісховішчы

Біяграфічныя звесткіПравіць

Нарадзіўся ў Мінску. Паводле адукацыі — мастак, скончыў Мінскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы каледж і Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў. Праходзіў тэрміновую службу ў часці 3214 унутраных войск[1].

Жыў на вуліцы Чарвякова, вучыў дзяцей маляваць. У апошні час працаваў дырэктарам крамы «Востраў чысціні». Паводле слоў родных, праблем з міліцыяй у Рамана Бандарэнкі ніколі не было, на акцыі пратэсту і маршы ён не хадзіў[1].

Пахаваны на Паўночных могілках Мінска[5].

ГібельПравіць

 
20 лістапада 2020 года. Царква Уваскрасення Хрыстова. Развітанне з Раманам Бандарэнкам.
 
20 лістапада 2020 года. Развітанне з Раманам Бандарэнкам

11 лістапада 2020 года Раман Бандарэнка пабачыў у чаце, што невядомыя асобы чарговы раз зрываюць бел-чырвона-белыя стужкі на «Плошчы Перамен», якая знаходзіцца непадалёк, і вырашыў перашкодзіць ім. Назва «Плошча Перамен» прыжылася пасля таго, як жыхары жылога комплексу ў квартале між вуліцамі Чарвякова, Кахоўскай і Сморгаўскім трактам намалявалі на адной са сцен мурал з дыджэямі. Гэты мурал замалёўвалі рознымі спосабамі 14 разоў, але жыхары яго аднаўлялі. У квартале склалася моцная супольнасць. Жыхары запрашаюць музыкаў на вечаровыя канцэрты, самаадукоўваюцца на лекцыях і ўпрыгожваюць прастору нацыянальнай сімволікай.

Каля 22-й гадзіны ў двор прыехалі людзі ў цывільным з маскамі на тварах зразаць стужкі, пачалася бойка. Пазней у СМІ з’явілася версія, што на Рамана Бандарэнку напаў прафесійны кікбаксёр Дзмітрый Шакута[6]. Невядомыя збілі Рамана Бандарэнку, пасля чаго даставілі ў Цэнтральнае РУУС(бел. (тар.)) бел., а адтуль — ужо без прытомнасці — у бальніцу[7].

Раман Бандарэнка паступіў у бальніцу хуткай медыцынскай дапамогі ў 00:05 12 лістапада з вялікім ацёкам мозгу, закрытай чэрапна-мазгавой траўмай, субдуральнымі гематомамі. Ён знаходзіўся ў затарможаным стане, але ў аперацыйную яго ўжо прывезлі ў коме[8]. Аперацыя доўжылася некалькі гадзін, аднак стан яго пагаршаўся, увечары ён памёр[9].

РасследаваннеПравіць

27 студзеня 2021 года ініцыятыва BYPOL апублікавала расследаванне па факце гібелі Рамана Бандарэнкі[10]. Паводле дадзеных BYPOL, дзякуючы атрыманым аўдыёзапісам і білінгу нумароў мабільных тэлефонаў, ім удалося дакладна ўсталяваць кола асоб, якія маюць дачыненне да забойства[10]:

РэакцыяПравіць

Увечары 12 лістапада некалькі тысяч беларусаў прыйшлі і прыехалі на «Плошчу Перамен», каб аддаць даніну памяці Раману Бандарэнку[5]. У розных раёнах Мінска і іншых гарадоў Беларусі, а таксама за мяжой людзі выйшлі на вулічныя акцыі памяці і наступным днём[5]. Акцыі памяці суправаджаліся затрыманнямі іх удзельнікаў, напрыклад у Брэсце і Баранавічах[11].

Святлана Ціханоўская выказала спачуванні родным нябожчыка. Паводле яе слоў, Раман Бандарэнка быў забіты памагатымі рэжыму. «Ён стаў нявіннай ахвярай бесчалавечнай сістэмы, якая лічыць жыцці людзей выдаткамі ўлады, і на яго месцы мог апынуцца любы мірны чалавек». Павел Латушка сказаў: «Мне складана выказаць словамі боль ад таго, што адбылося, і пагарду да ўдзельнікаў чарговага злачынства супраць людзей». «Чарговая ахвяра тэрору, чарговая ахвяра насілля», — так характарызаваў смерць Рамана Бандарэнкі біскуп Юрый Касабуцкі на імшы памяці забітага 13 лістапада[12].

У заяве ад 13 лістапада 2020 года ЕС асудзіў жорсткасць з боку пераапранутых у цывільнае супрацоўнікаў міліцыі і выказаў спачуванні сям’і і сябрам Рамана Бандарэнкі[13][14]. Спачуванні ў сувязі з гібеллю Рамана Бандарэнкі выказалі Міністэрствы замежных спраў Латвіі(англ.) бел. і Літвы[15], кіраўнік апошняга, Лінас Лінкявічус выказаўся ў сваім Твітэры, што яго «ашаламляюць цынізм, жорсткасць рэжыму і грубае ігнараванне памкненні людзей да перамен»[16]. Міністр замежных спраў Эстоніі(руск.) бел. Урмас Рэйнсалу(руск.) бел. заявіў, што забойства Бандарэнкі павінна выклікаць новыя санкцыі ад Еўрасаюзу супраць беларускіх уладаў[17]. У заяве пасольства ЗША ў Беларусі было сказана, што Злучаныя Штаты ўзрушаныя і ўстрывожаныя жудаснымі абставінамі смерці Рамана Бандарэнкі, выказваліся спачуванні яго сям’і і салідарнасць з усім беларускім народам, які аплаквае яго страту. Таксама змяшчаўся заклік да ўладаў правесці празрыстае расследаванне і прыцягнуць да адказнасці вінаватых, асуджаўся гвалт і падаўленне мірных дэманстрантаў[18]. Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека выказалася наконт забойства і заклікала ўлады да публічнага расследавання[19].

Пра гібель Рамана Бандарэнкі напісалі ці выпусцілі сюжэты як беларускія, так і замежныя СМІ, у тым ліку такія буйныя, як Белсат[20], U.S. News & World Report(руск.) бел.[21], Meduza[22], РИА Новости[23], руская служба BBC[24], Настоящее время(руск.) бел.[25], Associated Press[26], Libération(фр.) бел.[27], TVP Info(руск.) бел.[28], Washington Post[29], bne IntelliNews(англ.) бел.[30], ČT24(руск.) бел.[31] і іншыя[32][33].

Аляксандр Лукашэнка сказаў, што спачувае бацькам загінулага: «Я шчыра спачуваю бацькам. Калі чалавек сыходзіць з жыцця, гэта блага, пагатоў, малады чалавек», — і тут жа заявіў, што смерць Рамана Бандарэнкі стала вынікам канфлікту паміж тымі, хто вывешваў «калабарацыянісцкія прафашысцкія сцягі», і тымі, хто іх зразаў, а сам загінулы быў п’яны. Лукашэнка даручыў Генеральнай пракуратуры ўзяць пад кантроль расследаванне гібелі Рамана Бандарэнкі[34]. На думку Лукашэнкі і прарэжымных сродкаў масавай інфармацыі, Раман Бандарэнка быў «сакральнай ахвярай», якую чакалі; што быццам апісана ў «метадычках каляровых рэвалюцый»[35][36][37].

Палкоўнік у адстаўцы Андрэй Кітоў, былы камандзір атраду спецыяльнага прызначэння, у сваім каментары пра смерць Рамана Бандарэнкі адзначыў, што гэта трагедыя не аднаго чалавека, а цэлага народу. І гэта асабліва моцны ўдар па байцах той самай часці 3214, у якой ён служыў[38].

Шматлікія беларускія дзеячы культуры змянялі свае аватары ў сацсетках на чорныя выявы, запісвалі жалобныя інтэрнэт-публікацыі з гэтай нагоды, выказвалі спачуванні блізкім і сваякам Рамана[39].

15 лістапада ў Мінску прайшоў марш памяці Рамана Бандарэнкі. Першапачаткова сілавікі рэжыму Лукашэнкі(бел. (тар.)) бел. перашкодзілі ўтварыцца вялікай калоне дэманстрантаў. Людзі разбягаліся, але ўпарта вярталіся на маршрут да «Плошчы Перамен». Супраць дэманстрантаў былі ўжыты спецсродкі: святлошумавыя гранаты і слезацечны газ. Некаторых затрыманых моцна збівалі дубінкамі. Марш у Мінску завяршыўся разгромам «Плошчы Перамен»[5], на якую прыбыла велізарная колькасць сілавікоў рэжыму Лукашэнкі, якіх было ў некалькі разоў больш чым пратэстуючых. Усё скончылася масавым затрыманнем і зачысткай ды апаганьваннем мемарыяла Рамана Бандарэнкі[5][40]. Трансляцыю падзей з «Плошчы Перамен» вёў «Белсат» (журналісткі тэлеканала Кацярына Андрэева, Дар’я Чульцова былі пасля гэтага арыштаваны, а ў лютым 2021 года атрымалі па два гады зняволення[41])[42]. Пратэсты ў памяць Рамана Бандарэнкі таксама прайшлі ў Гомелі, Віцебску, Гродне, Баранавічах, Лідзе, Салігорску, Маладзечне, Жодзіне, Брэсце, Навагрудку і іншых гарадах.

19 лістапада 2020 года амбасадар ЗША ў Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе Джым Гілмар(укр.) бел. выступіў з заявай адносна забітага Рамана Бандарэнкі і таго, што яго суайчыннікам не дазволілі аплакваць страту, паколькі сілы бяспекі ўжылі гвалт, каб разагнаць і арыштаваць больш за 1200 чалавек, бязлітасна знеслі стыхійныя помнікі ў Мінску і па ўсёй краіне 15 лістапада, назваўшы такія дзеянні прыкметай «беспакаранасці, з якой беларускія сілы бяспекі працягваюць жорсткае падаўленне мірных дэманстрантаў»[43].

26 лістапада 2020 года Еўрапейскі парламент абмеркаваў сітуацыю ў Беларусі[44][45]. Вынікам абмеркавання стала прыняцце рэзалюцыі «з нагоды працягу парушэння правоў чалавека ў Беларусі, у прыватнасці забойства Рамана Бандарэнкі», падтрыманай абсалютнай большасцю дэпутатаў, з заклікам «хуткага, дбайнага, бесстаронняга і незалежнага расследавання смерці»[46].

На 27 лістапада 2020 года крымінальная справа па факце смерці Бандарэнкі не была распачатая, у той час як былі затрыманы па крымінальнай справе журналіст TUT.BY Кацярына Барысевіч і ўрач Арцём Сарокін, якія паведамілі медыцынскую інфармацыю, што забіты быў абсалютна цвярозы, што абвяргае словы Аляксандра Лукашэнкі і Наталлі Качанавай аб тым, што Бандарэнка быў п’яны. Amnesty International прызнала журналістку і лекара вязнямі сумлення. Беларускія праваабарончыя арганізацыі прызналі Барысевіч палітычнай зняволенай[47]. Намеснік старшыні Беларускай асацыяцыі журналістаў Барыс Гарэцкі сказаў, што ўлады змагаюцца не з праблемай, а са СМІ: «Яны думаюць, што калі прэса не будзе пісаць пра Бандарэнку, то людзі не даведаюцца пра гэта. Яны, вядома ж, усё пазнаюць, але СМІ ўсё адно трапляюць пад удар»[48].

18 лютага 2021 года была распачата крымінальная справа па факце забойства Рамана Бандарэнкі па ч. 3 арт. 147 Крымінальнага кодэкса (наўмыснае прычыненне цяжкага цялеснага пашкоджання, што пацягнула па неасцярожнасці смерць пацярпелага). За гэта злачынства прадугледжана пакаранне праз пазбаўленне волі на тэрмін ад 5 да 15 гадоў[49].

У культурыПравіць

Песні-прысвячэнні Раману Бандарэнку запісалі беларускія музыканты: Ганна Шаркунова — «Малюнкі на сцяне»[50], «Стары Ольса» — «Штурм замка Пулен»[51], Піт Паўлаў — «Вараны коню»[51], Дядя Ваня(руск.) бел. — «Я выходжу»[51], Аляксандр Памідораў — «Мы выходзім»[51].

Мастачка Вольга Якубоўская, вядомая серыяй выяў на тэму беларускіх пратэстаў, адну з іх прысвяціла гібелі Рамана Бандарэнкі і стварыла карціну «Я выходжу!»[52].

Раману Бандарэнку прысвечаны фільм Настассі Ярамеевай «Колеры нацыі», зняты ў 2021 годзе.

Гл. таксамаПравіць

ЗноскіПравіць

  1. 1,0 1,1 1,2 «Шансы на выживание — 1 из 1000». В Минске силовики в штатском избили мужчину за бело-красно-белые ленты, он умер в реанимации (руск.) . Настоящее время (12 лістапада 2020).
  2. mes/AFP Belarus: Mann nach brutaler Attacke in Minsk gestorben (ням.) . Der Spiegel (12 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 12 лістапада 2020. Праверана 12 лістапада 2020.
  3. Shotter, James Violent crackdown fails to silence Belarus protesters (англ.) . Financial Times (2 снежня 2020). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2020. Праверана 5 снежня 2020.
  4. КЕ Месяц после гибели Романа Бондаренко. Что мы выяснили за это время? (руск.) . TUT.BY (12 снежня 2020). Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2020. Праверана 13 снежня 2020.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Орлова, Ольга (2020-11-20). "Вышел и не вернулся" (in ru). Брестская газета (47 (936)): 8. 
  6. Мужчина в сером костюме, который напал на Романа на «Площади перемен», очень похож на известного спортсмена (руск.) . TUT.BY (14 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 16 лістапада 2020. Праверана 18 лістапада 2020.
  7. nashaniva.by
  8. Борисевич, Катерина «В операционную привезли уже в коме». Неизвестные во дворе снимали ленты, избили парня, он в реанимации (руск.) . TUT.BY (12 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 18 лістапада 2020. Праверана 18 лістапада 2020.
  9. Памёр збіты Раман Бандарэнка з Плошчы перамен, Наша Ніва, 12 лістапада 2020 г.
  10. 10,0 10,1 «Нет, алкоголем не пахнет вообще». BYPOL опубликовал свое расследование по факту смерти Романа Бондаренко (руск.) . TUT.BY (27 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 27 студзеня 2021. Праверана 27 студзеня 2021.
  11. Служба информации «БГ» (2020-11-20). "В Бресте задерживали на улице, в Барановичах — в аптеке" (in ru). Брестская газета (47 (936)): 3. 
  12. nashaniva.by
  13. Беларусь: заявление пресс-секретаря Европейской службы внешних действий в связи со смертью Романа Бондаренко (руск.) . EEAS - European Commission. Праверана 13 лістапада 2020.
  14. Еўрасаюз прыгразіў Мінску новымі санкцыямі з-за гібелі Рамана Бандарэнкі (бел.) . Наша Ніва. Праверана 13 лістапада 2020.
  15. Главы МИД Литвы и Латвии выразили соболезнования в связи со смертью Романа Бондаренко (руск.) 
  16. Пост Лінаса Лінкявічуса (англ.) 
  17. Reinsalu: Killing of Bandarenka must bring new EU sanctions on Belarus (англ.) 
  18. by.usembassy.gov
  19. OHCHR | Press briefing notes on Belarus (англ.) . Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека (13 лістапада 2020).
  20. Збіты Рома Бандарэнка памёр. 96 дзень пратэстаў | Роман Бондаренко умер. 96 день протестов
  21. Candles and Condemnation as Thousands Mourn Death of Belarus Protester (англ.) 
  22. В Минске умер 31-летний сторонник оппозиции Роман Бондаренко, которого избили на «Площади перемен». На акцию его памяти пришли тысячи людей (руск.) 
  23. Умер избитый в Минске Роман Бондаренко (руск.) 
  24. В Минске умер Роман Бондаренко. Его избили из-за бело-красно-белого флага (руск.) 
  25. В реанимации умер избитый людьми в штатском в Минске Роман Бондаренко (руск.) 
  26. Outrage in Belarus, EU after opposition supporter death (англ.) 
  27. Raman Bandarenka, nouvelle victime de la répression en Biélorussie (фр.) 
  28. Zmarł skatowany 31-latek. Napastnikami mieli być funkcjonariusze białoruskiej bezpieki (польск.) 
  29. Outrage in Belarus, EU after opposition supporter death (англ.) 
  30. An outpouring of grief, anger and frustration in Minsk as police beat another protester to death (англ.) 
  31. Podle běloruských úřadů měl zemřelý aktivista otravu alkoholem, lékaři to však odmítají (чэшск.) 
  32. Raman Bandarenka, nueva víctima de la represión en Bielorrusia (ісп.) 
  33. Outrage in Belarus, EU after opposition supporter death (англ.) 
  34. belta.by
  35. Оппозиция Беларуси лепит «сакральную жертву»?. ТВ Царьград (2020.11.12.).
  36. Елена Острякова. Зловещая жертва оживляет Евромайдан. Политнавигатор (2020.11.13.).
  37. Лукашенко поручил взять под серьезнейший контроль расследование обстоятельств смерти Романа Бондаренко (руск.) . БЕЛТА (2020.11.13).
  38. Радыё Свабода
  39. «Беларусь захвачена бандитами». Как белорусские звезды реагируют на смерть Романа Бондаренко (руск.) 
  40. nashaniva.by (бел.) . Наша Ніва (15 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 25 лістапада 2020. Праверана 16 сакавіка 2021.
  41. Польскі прэзыдэнт заклікаў улады Беларусі амніставаць асуджаных журналістак «Белсату» (бел.) . Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода (18 лютага 2021). Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2021. Праверана 16 сакавіка 2021.
  42. Журналістак «Белсату» Андрэеву і Чульцову пакаралі 2 гадамі турмы за стрым з «плошчы Перамен». ФОТА і ВІДЭА (бел.) . Радыё «Свабода» (18 лютага 2021). Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2021. Праверана 16 сакавіка 2021.
  43. On Human Rights Violations in Belarus (англ.) . Пасольства ЗША ў Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе(англ.) бел. (19 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2020. Праверана 26 лістапада 2020.
  44.   Ужывую / Европарламент — Ситуация в Беларуси. Нарушения прав человека — убийство Романа Бондаренко. 26.11.2020 // in time Ukraine. 26 ноября 2020.
  45. Усиление санкций, отмена ЧМ по хоккею и «внутренний терроризм». Евродепутаты эмоционально обсудили ситуацию в Беларуси // TUT.BY, 26.11.2020
  46. Санкции, международное расследование преступлений. Европарламент принял новую резолюцию по Беларуси (руск.) . TUT.BY (26 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2020. Праверана 26 лістапада 2020.
  47. Гуштын, Адар'я Журналиста TUT.BY Катерину Борисевич перевели в СИЗО на Володарского. Письма ей почти не доходят (руск.) . TUT.BY (27 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2020. Праверана 30 лістапада 2020.
  48. Александровская, Богдана Ходьба по минному полю. Как в Беларуси сейчас работают журналисты (руск.) . Deutsche Welle (25 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2020. Праверана 4 снежня 2020.
  49. Возбуждено уголовное дело по факту смерти Романа Бондаренко
  50. «В каждом из нас живи!» Анна Шаркунова посвятила песню Роме Бондаренко (руск.) 
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 «Я выхожу, чтобы жить». Белорусские музыканты посвящают песни погибшему парню со «двора перемен» (руск.) 
  52. Я выходжу!

СпасылкіПравіць