Гальшанскія (літ.: Alšėniškiai) — княжацкі род літоўскага паходжання, нашчадкі ўдзельных літоўскіх князёў. Карысталіся гербам «Гіпацэнтаўр»[1]. Прадстаўнікі роду валодалі буйнымі землеўладаннямі на тэрыторыі сучаснай Беларусі і Украіны, займалі высокія дзяржаўныя і царкоўныя пасады ў ВКЛ. Род згас у 1556 годзе.

Гальшанскія
Hipocentaur.JPG
«Гіпацэнтаўр»
Перыяд ??? — 1556
Тытул: Князі гальшанскія
Родапачынальнік: згодна родаваму паданню, Гольша.
Першы пэўна вядомы: Іван
Кагнаты: Гедзімінавічы
Падданства Вялікае Княства Літоўскае
Палацы Гальшанскі замак
Commons-logo.svg Медыяфайлы па тэме на Вікісховішчы

Назва і паходжаннеПравіць

Назва роду паходзіць ад вотчыннага(руск.) бел. маёнтка Гальшаны. Генеалагічныя легенды XVI стагоддзя звязвалі паходжанне Гальшанскіх са старажытнай літоўскай дынастыяй Кітаўрасаў, што панавала ў Літве перад дынастыяй Віценя i Гедзіміна. Меркавалася, што Гальшанскія паходзяць ад Гольшы, які вёў свой радавод ад князя Даўспрунка і заснаваў горад Вількамір[2]. Магчыма, князі Гальшанскія сапраўды паходзілі ад кагосьці з родзічаў вялікага князя Трайдзеня (1270—1282), пазбаўленых улады новай дынастыяй.

Радавым гняздом князёў быў Гальшанскі замак недалёка ад Ашмян[3].

ГісторыяПравіць

Шэраг позніх летапісаў, напрыклад, Летапіс Археалагічнага таварыства(руск.) бел., згадвае сярод падданых Гедзіміна «Міндоўгава сына Альгімонта, вялікага князя Гальшанскага». Яўрэінаўскі летапіс называе гэтага ж персанажа «сынам Гольшыным». У той жа групе позніх летапісаў у звестках пра Гольшу, легендарнага заснавальніка Гальшанаў, згадваецца яго сын Альгімонт, Хроніка Быхаўца называе Гольшынага сына Міндоўга, Хроніка літоўская і жамойцкая — абодвух. Калі гэтыя звесткі прынамсі часткова слушныя ў частцы імёнаў і роднасных сувязяў, можна атрымаць генеалогію першых пакаленняў (гл. пункцір агульнага радаводу).

Род згас у 1556 годзе са смерцю князя Сямёна Юр'евіча. Пасля яго смерці валодання Гальшанскіх перайшлі да шасці сясцёр Сямёна, а потым у якасці іх пасагу разышліся сярод княскіх родаў Сапегаў, Заслаўскіх(руск.) бел., Палубінскіх(руск.) бел., Курбскіх(руск.) бел., Кірдзеяў, Саламярэцкіх і Вішнявецкіх[3].

УладанніПравіць

Радавым гняздом Гальшанскіх быў маёнтак Гальшаны (цяпер у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці). Гальшанскія валодалі буйнымі землямі на тэрыторыі сучасных Беларусі (Глуск, Раманаў у Ашмянскім павеце), Украіны (на Валыні — Дубровіцкае і Сцяпаньскае княствы(руск.) бел.) і Літвы[3].

ПрадстаўнікіПравіць

ГенеалогіяПравіць

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Януш Дубровіцкі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Фёдар
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Юрый
 
 
Уладзімір
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Васіліса
 
 
Іван
 
 
 
 
 
 
 
Анастасія
 
 
 
 
 
 
 
 
Гольша
 
 
 
 
 
Андрэй Вязынскі
 
 
  Соф’я
 
 
 
 
 
 
 
Васіліса
 
 
Багдана
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Марыя
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Сямён
 
 
 
 
 
 
 
 
Альгімонт?
 
Міндоўг
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Януш
 
 
Андрэй
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Даніл
 
 
 
 
 
 
 
Юрый
 
 
Марыя
 
 
 
 
 
 
 
 
Альгімонт
 
 
 
 
 
 
 
 
Аляксандр?
 
 
 
 
 
 
 
  Павел
 
 
Соф'я
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Глеб?
 
 
Аляксандр
 
 
Ганна
 
 
Ганна
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Іван
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Васіль
 
 
Ядвіга
 
 
Фядора
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Сямён «Люты»
 
 
Юрый
 
 
Ганна
 
 
Аляксандра
 
 
Алена
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Юліянія
 
 
Барбара
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Аляксандр
 
 
Ульяна
 
 
Юрый
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Міхаіл
 
 
Андрэй
 
 
Сямён
 
Таццяна
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Барыс?
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Юліянія
 
 
Сямён Трабскі
 
NN дачка
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


Зноскі

  1. Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 94-115
  2. Славянская энциклопедия / Автор-составитель В. В. Богуславский. — T. 2. — М., 2002.
  3. 3,0 3,1 3,2 Насевіч В. Гальшанскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4. — С. 491—493.

ЛітаратураПравіць

  • Славянская энциклопедия // Автор-составитель В. В. Богуславский. — T .2. — М., 2002.
  • Ochmanski J. Biskupstvo wilenskie w sredniowieczu. — Poznan, 1972.
  • Tegowski J. Przodkowie Zofii Holszańskiej, czwartej żony Władysława Jagiełły // Genealogia. Studia i materiały historyczne. 8, 1996.
  • Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 94-115;
  • Pułaski K. Ks. Holsyańscy. Kraków, 1887;
  • Насевіч В. Гальшанскія // ЭВКЛ. Т. 1. С. 491—493.
  • Полное собрание русских летописей. Т. 32. М., 1975;
  • Полное собрание русских летописей. Т. 35. М., 1980.

СпасылкіПравіць