Све́дкі Іего́вы — міжнародная рэлігійная арганізацыя, якая ўзнікла ў 1870-х гг. у ЗША і да 1931 г. называлася «Асацыяцыяй Міжнародных даследчыкаў Бібліі». Паводле падлікаў самой арганізацыі, на 2019 года вышэйшы лік узвеснікаў ва ўсім свеце дасягнуў 8 683 117 чалавек[1]. Колькасць Сведкаў Іеговы ў Беларусі на 2018 г. складала 6 211 чалавек[2].

Вызначэнні

Існуюць розныя спробы ахарактэрызаваць Сведкаў Іеговы з пункту гледжання рэлігіязнаўства. Так шэраг багасловаў і даследчыкаў, блізкіх па поглядах да кафалічных цэркваў, адносяць гэту рэлігійную групу да парахрысціянскай, пераважна па прычыне адмаўлення Сведкамі дагматаў аб трыадзінстве Бога, пра пекла і палажэнне Ісуса Хрыста як Бога, якія гэтыя багасловы лічаць «прынцыповымі вучэннямі гістарычнага хрысціянства[3]». Свецкія рэлігіязнаўцы звычайна адносяць Сведкаў Іеговы да пратэстантаў[4], але самі Сведкі Іеговы заяўляюць, што яны не пратэстанты[5][6], але пры гэтым адносяць сябе да хрысціян[7]. Апаненты, такія як А. Л. Дворкін у Расіі, абвінавачваюць іх у сектанцтве, але самі Сведкі Іеговы і шэраг рэлігіязнаўцаў адмаўляюць гэта[8]. Яшчэ адно вызначэнне дае Брытанская энцыклапедыя: «міленарысцкая дэнамінацыя, якія ўзніклаў рамках … руху адвентыстаў ХІХ стагоддзя ў Злучаных Штатах і з тых часоў распаўсюдзіўся па ўсім свеце»[9]. Сведкі Іеговы згаджаюцца з вызначэннем іх рэлігіі як дэнамінацыі, але адмаўляюць сваё паходжанне ад руху АСД: «Сведкі Іеговы ніколі не адколваліся ад пануючых цэркваў, але ўзніклі незалежна з гуртка па вывучэнні Бібліі»[10].

Гісторыя Сведкаў Іеговы

1870—1916 гг

У 1870 г. Чарльз Тэйз Расел у г. Алегейні і Піцбург (Пенсільванія, ЗША) заснаваў групу даследчыкаў Бібліі, якая збіралася для дыскусій наконт вучэнняў Пісання, з абмеркаваннем усіх сціхоў па пэўнай тэме (напрыклад, Тройца) і натававаннем высноў. Паступова да групы сталі далучацца прыхільнікі з розных гарадоў ЗША і замежжа. Пазней Расел актыўна ездзіў па ўсім свеце з лекцыямі на тэмы рая, пекла, Тройцы і часам удзельнічаў у дэбатах з крытыкамі з ліку пратэстанцкіх святароў.

У ліпені 1879 года Расел пачаў выдаваць часопіс «Вартавая вежа», які Сведкі Іеговы выдаюць і па сённяшні час. Гэты часопіс пэўны час быў асноўным сродкам камунікацыі паміж прыхільнікамі Даследчыкаў Бібліі ў розных частках свету.

З 1881 г. «Вартавая вежа» заклікае чытачоў дзяліцца сваімі перакананнямі з іншымі.

15 студзеня 1884 г. група Даследчыкаў Бібліі зарэгістравала сваю першую юрыдычную асобу: Таварыства Вартавой вежы (ТВВ). Ч. Т. Расел стаў першым прэзідэнтам гэтай стурктуры[11].

У 1914 годзе Расел і Міжнародныя даследчыкі Бібліі выдалі свой пешы фільм «Фотадрама стварэння», які ў тым годзе паглядзелі каля 9 млн чалавек ў Паўночнай Амерыцы, Еўропе і Аўстраліі[12]. У гэты жа перыяд частка прыхільнікаў Даследчыкаў Бібліі пакінулі іх рады, таму што чаканне фізічнага прыходу Царства Бога ў кастрычніку 1914 года не спраўдзілася.

31 кастрычніка 1916 года Ч. Расел памёр падчас сваёй місіянерскай паездкі па ЗША.

1917—1942 гг

6 студзеня 1917 г. другім прэзідэнтам Таварыства Вартавой вежы быў абраны Джозеф Франклін Рутэрфорд. У гэты перыяд Даследчыкі Бібліі сутыкнуліся з самым цяжкім крызісам за сваю гісторыю. Частка Даследчыкаў Бібліі як у ЗША, так і за іх межамі была не гатова ісці за новым прэзідэнтам і стварыла некалькі сваіх суполак, якія неўзабаве распаліся. Таксама ў гэты перыяд Даследчыкі Бібліі сутыкнуліся з процідзеяннем урадаў ЗША і Канады, якое вылілася ў суд над кіраўніцтвам Таварыства Вартавой вежы па абвінавачванню ў шпіянажы і знаходжанне Рутэрфорда і яшчэ 6 супрацоўнікаў ТВВ у федэральнай турме Атланты з 21 чэрвеня 1918 года па 26 сакавіка 1919 г. 5 мая 1919 г. справа супраць іх была спынена, а абвінавачаныя апраўданы.

Падчас кіраўніцва Рутэрфорда адбыліся істотныя арганізацыйныя змены. З 1919 г. пачалося выдавецтва часопіса «Залаты век» (цяпер вядомы пад назвай «Прачніцеся!»). З 1924 г. ТВВ стала карыстацца сваёй радыястанцыяй WBBR. Таксама з 1920-х гг., асабліва з 1926 г., у літаратуры Даследчыкаў Бібліі ўзмацніўся акцэнт на асабісты ўдзел кожна верніка ў прапаведніцкай дзейнасці.

З 1931 года Даследчыкі Бібліі сталі вядомыя як Сведкі Іеговы, але старая назва заставалася па-ранейшаму папулярнай у Германіі 1930-40-х гг.

З 1934 г. у прапаведніцкай дзейнасці Сведкі Іеговы пачалі выкарыстоўваць патэфоны з пласцінкамі, на якіх былі запісаныя кароткія прамовы Рутэрфорда.

1930—1945 гг. сталі перыядам, калі літаратура і дзейнасць Сведкаў Іеговы была абмежавана ці забаронена ў большасці рэгіенаў свету, у т.л. у 23 краінах Брытанскай садружнасці, Трэцім рэйху і СССР. У 1941 г. колькасць актыўных Сведкаў Іеговы дасягнула 109 тыс.[13].

8 студзеня 1942 Дж. Рутэрфорд памёр.

1942—1971 гг.

Трэцім прэзідэнтам ТВВ быў абраны Нэйтан Нор. Падчас яго кіраўніцтва арганізацыяй быў зроблены акцэнт на падрыхтоўку прапаведнікаў і іншыя адукацыйныя меры. У 1943 г. з’явілася Школа Галаад для падрыхтоўкі місіянераў для дзейнасці за мяжой і Школы тэакратычнага служэння для навучэння рыторыцы астатніх Сведкаў Іеговы і іх прыхільнікаў.

У 1950-61 гг на англійскай мове быў выдадзены пераклад Бібліі Сведкаў Іеговы: Святое Пісанне — Пераклад новага свету.

Таксама ў 1950 г. у Сведкаў Іеговы з’явілася практыка выключэння з арганізацыі членаў за амаральныя паводзіны.

У 1963 г. колькасць Сведкаў Іеговы перавысіла 1 млн чал.

1971—2019

У 1971-75 гг. завершылася тэндэнцыя па пераходу да калегіяльнага кіравання ў структрурах Сведкаў Іеговы. У гэты час у Кіруючай Радзе ТВВ перайшлі ад кіраўніцтва прэзідэнта да старшынства кожнага з членаў па чарзе. Аналагічныя змены адбыліся ў сходах, дзе замест аднаго старэйшыны кіраўніцтва стала ажыццяўляцца радай старэйшын.

Сярод Сведкаў Іеговы была распаўсюджана думка, якая не была афіцыйна пацверджана Кіруючай радай Сведкаў Іеговы, што дзень Божага суда прыйдзе ў 1975 г, часткова заснаваная на вучэнні аб тым, што ў гэтым годзе спаўняюцца 6000 год чалавечай гісторыі. Калі гэтага не адбылося, то частка Сведкаў Іеговы пакінула арганізацыю, а крытыкі Сведкаў Іеговы абвінавачвалі іх у распаўсюджанні ложных праротцтваў.

У 1985-86 гг. пачала дзейнічаць спецыяльная праграма будаўніцтва аб’ектаў арганізацыі: Залаў Царства (цэркваў), Залаў Кангрэсу (для сустрэч вялікімі групамі) і вефільскіх комплексаў (філіялаў арганізацыі). У выніку будаўніцтва набыло паскораныя тэмпы.

У 1990—1991 гады пасля падзення шэрагу сацыялістычных рэжымаў у Еўропе, Азіі і Афрыцы дзейнасць Сведкаў Іеговы пачала бурна развівацца ў гэтых краінах.

З канца 1990-х гадоў арганізацыя Сведкаў Іеговы пачала актыўна карыстацца інтэрнэтам.

У сярэдзіне 2000-х гадоў пайшла тэндэнцыя скарачэння часу сустрэч і аб’ёму матэрыялаў літаратуры Таварыства для чытання і вывучэння.

З 2014 года акцэнт з выдання тэкставай друкаванай інфармацыі паступова змясціўся на стварэнне відэа. У гэтым годзе была таксама запушчана штомесячная відэаперадача JW Broadcasting.

Сайты, камп’ютарныя праграмы, дадаткі і іншыя тэхнічныя распрацоўкі Сведкаў Іеговы

У 1997 годзе Сведкі Іеговы стварылі свой першы афіцыйны сайт www.watchtower.org[14]. Пазней былі створаны сайты www.jw.org (для захоўвання электронных версій часопісаў Сведкаў Іеговы) i www.jw-media.org (для работы са СМІ). У 2013 годзе адзіным афіцыйным сайтам стаў jw.org, а астатнія два былі ліквідаваныя[15]. Асобна ствараліся электронныя бібліятэкі публікацый Таварыства Вартавой вежы Watchtower Library, якая выпускалася на кампакт-дысках пад заказ i анлайн-бібліятэка www.wol.jw.org. У 2014—2019 гадах дзейнічаў асобны сайт інтэрнэт-тэлебачання Сведкаў Іеговы JW Broadcasting www.tv-jw.org, які ў канцы 2019 года быў аб’яднаны з jw.org. Станам на чэрвень 2020 года jw.org быў перакладзены на 1021 мову і дыялект.

У 2020 годзе Сведкі Іеговы распрацавалі JW Box — wi-fi роўтар з праграмай, распрацаванай камп’ютарным аддзелам арганізацыі, і флэш-картай, на якую запісаны электронныя публікацыі і відэаролікі Сведкаў Іеговы. Гэта прылада можа перадаваць матэрыялы праз wi-fi на іншыя дэвайсы ў мясцовасці, дзе ёсць праблемы з інтэрнэтам і электрычнасцю[16].

Сярод іншых распрацовак Сведкаў Іеговы знаходзяцца камп’ютарная праграма для перакладчыкаў MEPS i дадаткі JW Library, JW Language i Watchtower Library.

Самаізаляцыя ў 2020 годзе

У сакавіку 2020 года ў сувязі з пандэміяй каранавіруса Кіруючая рада Сведкаў Іеговы прыняла рашэнне праводзіць рэлігійныя сустрэчы праз відэасувязь альбо ў выключных выпадках маленькімі групамі, каб пазбегнуць рызыкі распаўсюджання хваробы сярод вернікаў[17]. У якасці сродкаў сувязі паміж вернікамі былі абраныя праграмы Skype i Zoom. Быў створаны адмысловы сайт для трансляцыі запісу рэлігійных сустрэч stream.jw.org з доступам для аўтарызаваных карыстальнікаў, а прамова для Вячэры і матэрыялы рэгіянальнага кангрэса былі выкладзены ў агульны доступ на jw.org. Для некаторых краін Афрыкі і Лацінскай Амерыкі, дзе многія не маюць доступу да інтэрнэту, мясцовыя філіялы Сведкаў Іеговы купілі ў некаторых тэле- і радыёкампаній эфірныя гадзіны для трансляцыі сустрэч[18][19]. Пры гэтым была працягнута перакладчыцкая дзейнасць у рэжыме анлайн і прапаведніцкае служэнне праз тэлефанаванне, напісанне пісем і правядзенне размоў з зацікаўленымі асобамі праз відэасувязь[20][21]. Была працягнута дзейнасць па аказанню дапамогі пажылым Сведкам з засваеннем тэхналогій відэасувязі і па перадачы гуманітарнай дапамогі Сведкам, якія пацярпелі ад стыхійных бедстваў і эканамічнага крызісу[22][23][24].

Пасля таго як у Еўропе і іншых рэгіёнах свету пачалі адмяняць каранцінныя меры, Кіруючая рада выпусціла у чэрвені 2020 года відэазварот, у якім заклікала Сведкаў працягваць рэжым самаізаляцыі[25]. У наступным звароце ў ліпені 2020 года Кіруючая рада заклікала кожную сям’ю Сведкаў мець некаторы запас няскорапсавальных прадуктаў харчавання на выпадак эканамічнага крызісу, выкліканага каранавірусам[26].

У лістападзе 2020 Кіруючая рада аб’явіла, што падчас пандэміі захварэлі больш за 130000 Сведкаў Іеговы, з якіх 5000 памёрлі, і прасіла вернікаў працягваць трымацца супрацьэпідэмічных мер[27].

Перакананні Сведкаў Іеговы

  1. Біблія. Сведкі Іеговы вераць, што Біблія — гэта Слова Бога. Яны засноўваюць усе свае вучэнні толькі на 66 кананічных кнігах Бібліі, і адмаўляюць традыцыі і дагматы, характэрныя для шэрагу іншых накірункаў хрысцінства і заснаваныя на Паданні.
  2. Бог. Яны пакланяюцца Іегове, прызнаючы яго адзіным праўдзівым Богам, і адкрыта распавядаюць іншым людзям пра яго і пра тое, што ён з любові да людзей намераны зрабіць для чалавецтва.
  3. Ісус Хрыстос. Яны вераць у тое, што Ісус Хрыстос — гэта не частка Троіцы, а Сын Бога, яго першае стварэнне; што ён існаваў яшчэ да таго, як стаў чалавекам, і што яго жыццё было перанесена з неба ў чэрава нявінніцы па імі Марыя; што ён аддаў сваё дасканалае чалавечае жыццё ў ахвяру, дзякуючы чаму ў людзей, якія выяўляюць у яе веру, з’явілася магчымасць выратавацца і жыць вечна; што з 1914 года Хрыстос кіруе як Цар, якому Бог даў уладу над усёй зямлёй.
  4. Царства Бога. Яны вераць у тое, што адзінай надзеяй чалавецтва з’яўляецца Царства Бога як нябесны ўрад які неўзабаве знішчыць сучасны парадак у свеце, уключаючы ўсе чалавечыя ўрады, і створыць новы парадак, у якім будуць жыць толькі праведныя людзі.
  5. Нябеснае жыццё. Яны вераць у тое, што разам з Хрыстом у яго нябесным Царстве будуць кіраваць як цары 144 000 памазаных духам хрысціян. Яны не вераць, што жыццё на небе — гэта ўзнагарода для ўсіх добрых людзей.
  6. Зямля. Яны вераць у тое, што першапачатковая задума Бога ў стаўленні зямлі будзе выканана; што на зямлі будуць жыць толькі тыя людзі, якія пакланяюцца Іегове; што яны стануць дасканалымі і будуць жыць вечна; што мёртвыя ўваскрэснуць фізічна і ў іх будзе магчымасць атрымаць гэтыя блаславенні.
  7. Смерць. Яны вераць у тое, што мёртвыя нічога не ведаюць; што яны не адчуваюць ні пакут, ні асалоды і не знаходзяцца ў нейкім духоўным свеце; што яны існуюць толькі ў памяці Бога і таму іх адзіная надзея на будучае жыццё — уваскрэсенне.
  8. Апошнія дні. Яны вераць у тое, што з 1914 года свет жыве ў апошнія дні гэтага парадку.
  9. Адлучанасць ад свету. Яны імкнуцца быць нейтральнымі ў палітычных справах свету і не ўдзельнічаюць у войнах.
  10. Ужыванне біблейскіх парад. Яны вераць у тое, што ўжо сёння важна ўжываць парады з Бібліі ў паўсядзённым жыцці: дома, у школе, на працы, у сходзе хрысціян. Як бы чалавек ні жыў раней, калі ён спыняе рабіць тое, што асуджаецца ў Бібліі, і ўжывае яе парады, ён можа стаць Сведкам Іеговы. Але калі потым ён стане займацца такімі непажаданымі Богу справамі, як пралюбадзейства, блуд, гомасексуалізм ці п’янства, пачне ўжываць наркотыкі, маніць ці красці, то ён будзе выключаны з арганізацыі.
  11. Штогод адзначаюць Вячэру Гасподню.
  12. Адзінства. Ва ўсіх краінах у Сведкаў Іеговы адны і тыя ж вераванні і адсутнасць сацыяльных, этнічных, расавых і класавых падзелаў. Пры гэтым адзінства не выключае разнастайнасці ў пытаннях асабістага выбару. Кожны Сведак Іеговы прымае рашэнні ў згодзе са сваім сумленнем.
  13. Сям'я. Сям’я разглядаецца як саюз аднаго мужчыны і адной жанчыны, а развод лічыцца дапушчальным толькі ў выпадку сексуальнай здрады мужа ці жонкі[28].

Прапаведніцкая дзейнасць Сведак Іеговы

 
Прапаведніцкая дзейнасць Сведкаў Іеговы ў Львове на Украіне.

Адметнай прыкметай Сведкаў Іеговы з’яўляецца іх прапаведніцкая дзейнасць[29] на падставе слоў Ісуса Хрыста «Гэта добрая вестка пра царства будзе прапаведана па ўсёй заселенай зямлі для сведчання ўсім народам, і тады прыйдзе канец» і «Ідзіце і ва ўсіх народах падрыхтоўвайце вучняў» (Мацф. 24:14; 28:19), а таксама апостала Паўла «Я не ўхіляўся ад таго, каб казаць вам аб усім карысным і вучыць вас усенародна і па дамах» (Дзеі 20:20, 21). Пры гэтым прапаведніцкая дзейнасць, выдавецтва літаратуры і арганізацыя рэлігійных мерапрыемстваў ажыццяўляецца за кошт дабраахвотных ахвяраванняў[30].

Выдавецкая дзейнасць Сведак Іеговы

Сведкі Іеговы выпусцілі свой пераклад Бібліі, «Пераклад Новага Свету Святога Пісання» больш чым на 150 мовах.

Акрамя таго Сведкі Іеговы выдаюць два часопісы «Вартавая вежа» і «Прачніцеся!». Вартавая вежа ўвайшла ў лік самых распаўсюджаных публікацый у свеце[31]. Агульны тыраж «Вартавой вежы» складае 93 281 789 асобнікаў на 357 мовах штомесяц, «Прачніцеся!» — 93 354 000 асобнікаў на 221 мовах штомесяц. Агульны тыраж часопісаў за год складае больш за адзін мільярд асобнікаў.

Сведкі Іеговы выдаюць і іншыя рэлігійныя публікацыі заснаваныя на Бібліі: кнігі, брашуры, трактаты. За апошнія 40 гадоў яны надрукавалі больш за 40 мільярдаў асобнікаў розных публікацый на 1007 мовах[32].

Выданні Сведкаў Іеговы на беларускай мове

На беларускай мове апублікавана наступнае:

Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу? (відэаролік, 2020 год)[40]

Кампаніі Сведкаў Іеговы па напісанню лістоў і петыцый

На працягу сваёй гісторыі Сведкі Іеговы неаднаразова праводзілі кампаніі па напісанню лістоў і петыцый урадавым чыноўнікам розных краін. Пераважна гэта было звязана з заклікам спыніць дыскрымінацыю сваіх аднавернікаў у пэўных краінах і сітуацыях. Такія лісты накіроўваліся, напрыклад, урадам гітлераўскай Германіі, дзе Сведкаў Іеговы адпраўлялі ў канцлагеры за рэлігійную дзейнасць і каралі смерцю за адмову служыць у арміі, Паўднёвай Карэі, дзе на працягу ўсяго існавання дзяржавы Сведкаў Іеговы адпраўляюць у турму за адмову выконваць вайсковую павіннасць, Іарданіі, Румыніі і іншым дзяржавам.

Некаторыя кампаніі ХХ ст

  • У 1946 г. урад Югаславіі прыгаварыў 3 мясцовых Сведкаў Іеговы да вышэйшай меры пакарання і яшчэ 15 да значных турэмных тэрмінаў. У адказ ураду СФРЮ сталі прыходзіць лісты ад Сведкаў Іеговы з розных краін свету. У выніку было вынесена рашэнне аб змягчэнні пакарання ўсім абвінавачаным, якія праз некалькі год былі вызвалены[49].
  • У 1957 г. вышэйшаму кіраўніцтву СССР і пасольствам Савецкага саюза ў розных краінах свету была накіравана петыцыя з заклікам вызваліць Сведкаў Іеговы з лагераў і спецпасяленняў і спыніць іх дыскрымінацыю, як палітычна нейтральных асоб[50]. Але заклік не меў сілы і Сведкаў Іеговы ў СССР працягвалі пераследаваць да канца існавання Савецкага саюза.
  • У 1968 г., калі Сведкі Іеговы ў Малаві сутыкнуліся з шматлікімі нападамі з боку прыхільнікаў прэзідэнта краіны К. Банды з дазволу апошняга, у часопісах «Вартавая вежа» і «Прачніцеся!» былі апублікаваны адрасы прэзідэнта Малаві і некаторых высокіх чыноўнікаў разам з заклікам усім чытачам напісаць свае лісты з просьбай спыніць жорсткі стасунак да мясцовых Сведкаў[51][52]. У выніку некаторы час пераследавані перасталі быць актыўнымі, але потым пачаліся зноў і працягваліся да пачатку 1980-х гг., калі прэзідэнт Банда дазволіў жыхарам краіны не далучацца да яго партыі «Кангрэс Малаві»[53]. У гэтым жа годзе Сведкі Іеговы пісалі ў абарону сваіх аднавернікаў у Аб’яднанай Арабскай рэспубліцы (Егіпет і Сірыя)[54].

Кампаніі ХХІ ст

Лісты Пуціну ў 2017 г.

Вядомай міжнароднай акцыяй Сведкаў Іеговы па напісанню лістоў у абарону сваіх правоў стала напісанне лістоў У. Пуціну, Д. Мядзведзеву, і яшчэ некаторым чыноўнікам высокага рангу ў адказ на рашэнне Міністэрства юстыцыі РФ 15 сакавіка 2017 г. падаць іск у Вярхоўны суд Расіі аб прызнанні ўсіх аб’яднанняў Сведкаў Іеговы ў РФ экстрэмісцкімі арганізацыямі[55]. Дакладна невядома колькі лістоў атрымалі азначаныя асобы, але заклік быў шырока падтрыманы ў сацыяльных сетках, дзе кампанія па напісанню лістоў суправаджалася распаўсюджаннем хэштэга StopJWBan[56]. Некалькі разоў гэты хэштэг быў самай папулярнай тэмай сацыяльнай сеткі У Кантакце; і ў гэты час шэраг рускамоўных СМІ апублікавалі артыкулы супраць абвінавачвання Сведкаў Іеговы ў экстрэмізме[57][58]. Цікава, што кампанія па напісанню лістоў суправаджалася распаўсюджаннем непацверджанай інфармацыі аб тым, што Кіруючая Рада Сведкаў Іеговы не рае выкладаць інфармацыю пра кампанію ў сацыяльныя сеткі. Таксама шэраг апанентаў Сведкаў Іеговы спрабавалі распаўсюджваць хэштэг JWgoBan, але гэты хэштэг не стаў настолькі папулярным, як першы, і звычайна суправаджаўся хэштэгам StopJWBan.

Вядомыя Сведкі Іеговы

Гл. таксама

Юрыдычныя аб'яднанні Сведкаў Іеговы

Зноскі

  1. Сколько Свидетелей Иеговы насчитывается по всему миру? (руск.) 
  2. Отчет Свидетелей Иеговы по странам и территориям за 2019 год
  3. The Best of Josh McDowell: A Ready Defense. Compilied by Bill Wilson. 1993, p. 333
  4. Христианство. Словарь. / Под ред. Л. Н. Митрохина. — М., 1994. — С.411—412
  5. Читатели интересуются: Являются ли Свидетели Иеговы протестантами?, Опубликовано в «Сторожевой башне» от 1 ноября 2009 года (руск.) 
  6. Ведут ли все религии к одному Богу?, Опубликовано в «Сторожевой башне» от 1 июня 2009 года (руск.) 
  7. На галоўнай старонцы беларускамоўнага раздзела афіцыйнага сайта Сведкаў Іеговы заяўлена: «Мы імкнемся браць прыклад з Ісуса Хрыста і маем за гонар называцца хрысціянамі
  8. Вызначэнне тэрмінаў: культы, секты, дэнамінацыі (англ.) 
  9. Jehovah’s Witness // britannica.com
  10. Почему Свидетели Иеговы — это не секта? // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
  11. Свидетели Иеговы — возвещатели Царства Бога, c 526
  12. Свидетели Иеговы — возвещатели Царства Бога, с. 719
  13. Свидетели Иеговы — возвещатели Царства Бога, с. 721
  14. Благая весть в сети Интернет // Наше царственное служение, ноябрь 1997 г., с. 7
  15. Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2013 год, с. 18
  16. решение глобальной задачи // JW.ORG
  17. Обращение Руководящего совета № 1 (2020 год) // jw.org
  18. СМИ Венесуэлы и Замбии предложили провести Вечерю Господню вместе со Свидетелями Иеговы // Блог Fakt777
  19. Как отпраздновали Вечерю в 2020 году. Африка // JW.ORG
  20. Свидетели в Эквадоре проповедуют не выходя из дома // JW.ORG
  21. Несмотря на пандемию, переводческая работа в Индии идет полным ходом // JW.ORG
  22. Помогаем пожилым придерживаться своего духовного распорядка во время пандемии // JW.ORG
  23. Собрание помогает слепоглухой сестре во время пандемии // JW.ORG
  24. Братья и сестры в Руанде и Зимбабве получают продукты питания в разгар пандемии // JW.ORG
  25. Обращение Руководящего совета № 4 (2020 год) // JW.ORG
  26. Обращение Руководящего совета № 5 (2020 год) // JW.ORG
  27. Згодна з лістом, які распаўсюджвалі праз філіялы ў сходы Сведкаў па ўсім свеце на тыдні з 2 лістапада 2020 года
  28. Згодна: Во что верят Свидетели Иеговы? // Официальный сайт Свидетелей Иеговы
  29. Как организована наша проповедническая деятельность? //Раздел 12 брошюры "Кто сегодня исполняет волю Иеговы, Официальный сайт Свидетелей Иеговы
  30. Как финансируется деятельность Свидетелей Иеговы? // Официальный сайт Свидетелей Иеговы
  31. Did You Know The Most Widely Circulated Magazine In The World Is The Monthly Publication Of Jehovah’s Witnesses? // Business Insider
  32. Гл. акно «выбярыце вашу мову» на афіцыйным сайце арганізацыі
  33. Навошта вывучаць Біблію? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  34. Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  35. Для чаго Бог стварыў зямлю? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  36. Навошта вывучаць Біблію? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  37. Навошта вывучаць Біблію? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  38. Успамін пра смерць Ісуса Хрыста // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  39. Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  40. Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  41. Ці ёсць у Бога імя? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  42. Хто аўтар Бібліі? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  43. Чаму Ісус памёр? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  44. У якім стане знаходзяцца памерлыя? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  45. Што такое Царства Бога? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  46. Чаму Бог дапускае пакуты? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  47. Ці ўсе малітвы слухае Бог? // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  48. ВАРТАВАЯ ВЕЖА (ВЫПУСК ДЛЯ ВЫВУЧЭННЯ) // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы
  49. Yearbook of Jehovah’s Witness 2009, p. 170—171
  50. Communist Leaders Petitioned//The Watchtower April 15, 1957, p 249—254
  51. Shocking Religous Persecution in Malawi//The Watchtower, February 1, 1968, p.71-79
  52. Malawi’s Anti-Christian Autrocities — A Shame on Africa// Awake! February 1968, p. 16-22
  53. Yearbook of Jehovah’s Witness 1999, p. 171—211
  54. Religous Persecution Flares in the United Arab Republic//The Watchtower, June 1, 1968, p.325-330
  55. Свидетели Иеговы организуют всемирную кампанию в ответ на угрозу запрета в России // Официальный сайт Свидетелей Иеговы
  56. Российские Свидетели Иеговы запустили хештег в социальных сетях в связи с угрозой запрета их деятельности в стране//Credo.ru
  57. Лев Левинсон Свидетели и жертвы // Грани.ру
  58. Минюст просит суд ликвидировать Свидетелей Иеговы//Комерсант

Спасылкі

Афіцыйныя сайты Сведак Іеговы