Сярэдневяковая гістарыяграфія

Мініяцюра на л. 5 verso Аміятынскага кодэкса, якім адкрываецца Стары Запавет. Адлюстроўвае Ездру ў вобразе манаха-перапісчыка. Фларэнцыя, Бібліятэка Лаўрэнціяна

Сярэдневяковая гістарыяграфія (англ.: Historiography in the Middle Ages, ням.: Mittelalterliche Geschichtsschreibung, фр.: Historiographie médiévale) — наўмыснае захаванне памяці аб мінулым у працах заходнееўрапейскіх пісьменнікаў IV—XV стагоддзяў, якое прадстаўляе сабой прамы працяг антычнай грэчаскай і рымскай гістарыяграфіі, аднак, у адрозненне ад яе, арганізуе падзеі па храналогіі, а не па прычынна-следчым сувязям, і дрэнна лакалізаванае ў прасторы[1]. Гісторыя як самастойная дысцыпліна адсутнічала ў эпоху Сярэднявечча, як не існавала прафесіі гісторыка; тым не менш, пісьменнікі на гістарычную тэму разумелі асаблівасці гістарычнага жанру[1]. Пераважна стварэннем гістарычных тэкстаў займаліся святары, а затым — дзяржаўныя дзеячы і нават трубадуры і жанглёры, прадстаўнікі папаланаў і бюргерства. Значная частка тэкстаў пісалася на лацінскай мове, масіў тэкстаў на сучасных эпосе нацыянальных мовах з’яўляецца толькі з Высокага Сярэднявечча.

Пры нязменнасці рытарычнага метаду, які дастаўся ад антычнасці, сярэднявечная гістарыяграфія з’яўлялася рэалізацыяй шэрагу хрысціянскіх канцэпцый[2], у першую чаргу — універсалізму і эсхаталогіі[3]. Практычна ўсе сярэдневяковыя гісторыкі распрацоўвалі ўніверсалісцкі пункт гледжання, паколькі гісторыя ўспрымалася як дзеі Божыя, што не выключала лакальнага патрыятызму і ксенафобіі. Р. Колінгвуд падкрэсліваў, што «Гісторыя як воля Бога прадвызначае самае сябе, і яе заканамерны працяг не залежыць ад імкнення чалавека кіраваць ёй. У ёй узнікаюць і рэалізуюцца мэты, не запланаваныя ні адной чалавечай істотай. Нават тыя, хто думае, што яны процідзейнічаюць ім, на самой справе спрыяюць іх выкананню»[4].

Сярэдневяковыя гісторыкі імкнуліся расказаць аб мінулых часах і апісаць сучасныя ім падзеі ў строгай храналагічнай паслядоўнасці[5]. Гэты падыход прывёў да ўсведамлення, што чалавецтва ў сваім развіцці прайшло шэраг этапаў. Адным з першых варыянтаў перыядызацыі стала чатырохчастковая канцэпцыя Іпаліта Рымскага і Юлія Афрыкана. Яна прадугледжвала сумяшчэнне антычнай канцэпцыі змены Залатога, Срэбнага, Бронзавага і Жалезнага стагоддзяў з хрысціянскім правідэнцыялізмам; да кожнага стагоддзя была прывязаная буйная імперыя: Халдэйская (Вавілонская), Персідская, Македонская, Рымская. Іншая традыцыя была закладзена ў XII стагоддзі Іаахімам Флорскім, які падзяліў гісторыю на тры перыяды: валадаранне Бога-Айца, або няўцелаўленага Бога, дахрысціянская эра; валадаранне Бога-сына, або хрысціянская эра; валадаранне Святога Духа, якое павінна было пачацца ў будучыні. Ключом да гісторыі было Адкрыццё, якое дазваляла разумець мінулыя дзеі Творцы і дазваляла прадэманстраваць Яго будучыя намеры, аднак справа гісторыка — толькі мінулае, а будучыня — вобласць прарока[6][7].

Зноскі

ЛітаратураПравіць