Адкрыць галоўнае меню

Тунгару або кірыбаці (саманазвы i-tungaru, i-kiribati, літаральна "з астравоў Гілберта") - народ мікранезійскага паходжання, карэнныя насельнікі астравоў Гілберта. Складаюць аснову насельніцтва дзяржавы Кірыбаці. У выніку эміграцыі абшчыны тунгару маюцца ў іншых краінах Акіяніі і ў Вялікабрытаніі. Прыкладная колькасць у Кірыбаці - 99534 чал. (2012 г.) [1].

Тунгару, кірыбаці
(i-tungaru, i-kiribati)
Bonriki International Airport welcome.jpg
Агульная колькасць 99534 чал. у Кірыбаці (2012 г.)
Рэгіёны пражывання Кірыбаці
Мова тунгару
Рэлігія політэізм, культ продкаў, хрысціянства, бахаі
Блізкія этнічныя групы маршальцы

Змест

ГісторыяПравіць

Некаторыя даследчыкі лічаць, што астравы Гілберта былі населены прыкладна 3000 гадоў таму, аднак больш распаўсюджаная версія - прамежак часу паміж 200 г. і 500 г. н. э. Самі тунгару звязваюць сваё паходжанне з Самоа. Паводле легенд, іх продкі прыйшлі з гэтых астравоў у вобразе духаў і толькі пазней ператварыліся ў людзей.

Да прыходу еўрапейцаў насельнікі шматлікіх астравоў і атолаў Гілберта складалі малыя ваенна-палітычныя саюзы і не мелі адзінай этнічнай тоеснасці, хаця культура і мова астравіцян была падобнай.

З 1837 г. сярод іх з'явіліся перасяленцы еўрапейскага паходжання. У 1892 г. астравы Гілберта былі анексіраваны Вялікабрытаніяй, якая ў 1916 г. стварыла калонію Астравы Гілберта і Эліс. У час II Сусветнай вайны частка астравоў была акупавана Японіяй.

Паступовае стварэнне мясцовых адукаваных колаў, удзел у кіраванні калоніі і ваенных дзеяннях прывялі да фарміравання агульнай тоеснасці. Гэтаму садзейнічалі міграцыйныя працэсы, распачатыя брытанскай адміністрацыяй. Людзі з розных астравоў мелі магчымасць бліжэй пазнаёміцца адзін з іншым і ўсвядоміць сваю культурную і моўную блізкасць.

12 ліпеня 1979 г. была абвешчана незалежнасць Кірыбаці.

КультураПравіць

Традыцыйнымі заняткамі тунгару з'яўляліся земляробства (вырошчванне тара, хлебнага дрэва, какосавай пальмы і інш.). Важнае месца ў здабычы паўседзённай ежы займаў лоў рыбы. Жывёлагадоўля (свінні, сабакі, куры) мела дадатковае значэнне. Земляробствам займаліся як мужчыны, так і жанчыны. Аднак лоў рыбы лічыўся выключна мужчынскім заняткам.

Распаўсюджаныя рамёствы - будаўніцтва лодак, пляценне, разьба па дрэве і косці марскіх жывёлін.

Тунгару жылі ў невялікіх паселішчах. Звычайна жыхары аднаго населенага пункта з'яўляліся сваякамі. Жытло будавалі з дрэва, пол і дах крылі саломай. У цэнтры паселішча вылучалася рытуальная пабудова манеаба, каля якой праводзілі сходы.

Галоўнай сацыяльнай адзінкай да сёй пары з'яўляецца абшчына ўту, якая аб'ядноўвае сваяцкія сем'і, мае адзіны родавы цэнтр каінга, валодае зямлёй і размяркоўвае надзелы паміж сем'ямі. Галоўную ролю ў кіраванні абшчынай мелі старэйшыя главы сем'яў. Яны складалі савет уніманэ. Некаторыя старэйшыны дамагасіліся асаблівай ролі і з'яўляліся прывілігіраванымі землекарыстальнікамі. На іх працавалі каўнга, якія сваёй зямлі не мелі. Каўнга таксама ўдзельнічалі ў ваенных паходах на баку гаспадара. Некаторыя даследчыкі прыраўноўвалі іх да рабоў.

У мінулым, таксама ствараліся больш шырокія ваенна-палітычныя і сваяцкія аб'яднанні ботэ. Усяго іх налічвалася каля 30. Прычым чальцы аднаго ботэ маглі жыць на розных астравах і ствараць мясцовыя аб'яднанні. Як сацыяльны інстытут ботэ былі ліквідаваныя каланіяльнай адміністрацыяй, але памяць пра прыналежнасць да іх захавалася. У сяр. XX ст. на астравах Гілберта налічвалася 27 нефункцыянуючых ботэ.

Ваенныя сутычкі адбываліся не часта. Важную ролю мелі баявыя паядынкі і мастацтва адзінаборства. Апошняе захоўвалася як родавы сакрэт. Воіны апраналі даспехі з какосавых валокнаў і костак, узбройваліся драўлянымі паліцамі і трызубцамі з вострымі зубамі акул на навершы.

Тунгару добра захавалі фальклор, у тым ліку народныя танцы і спевы. Раней яны суправаджаліся акампаніментам ударных і пляскам у далоні. Зараз часцей выкарыстоўваецца гітара.

РэлігіяПравіць

У аснове рэлігійных уяўленняў ляжаў культ продкаў, многія з якіх вылучаліся адначасова як багі і культурныя героі. Тунгару таксама верылі ў магію.

З XIX ст. шырока распаўсюджана хрысціянства. Каля 55% вернікаў - каталікі, астатнія - пратэстанты і бахаі.

МоваПравіць

Родная мова тунгару належыць да ўсходняй малайска-палінезійскай акіянійскай групы моў. Пісьмовасць распрацавана ў XIX ст. на аснове лацінкі.

Зноскі

СпасылкіПравіць