Адкрыць галоўнае меню

Франц Кафка

нямецкамоўны пісьменнік

Франц Кафка (ням.: Franz Kafka, 3 ліпеня 1883, Прага, Аўстра-Венгрыя3 чэрвеня 1924 Кірлінг, Аўстрыя) — нямецкамоўны пісьменнік, навеліст, лічыцца адным з галоўных літаратурных дзеячаў XX стагоддзя.

Франц Кафка
ням.: Franz Kafka
Kafka1906 cropped.jpg
Франц Кафка ў 1906 годзе
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 3 ліпеня 1883(1883-07-03)[1][2][…]
Месца нараджэння:
Дата смерці: 3 чэрвеня 1924(1924-06-03)[5][6][…] (40 гадоў)
Месца смерці:
Пахаванне:
Грамадзянства:
Бацька: Герман Кафка[d]
Маці: Юлія Кафка[d]
Альма-матар:
Месца працы:
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці: раманіст, байкапісец, навэліст, аўтар афарызмаў, аўтар дзённіка, перакладчык, адвакат, сцэнарыст, паэт-адвакат, claims adjuster, празаік, пісьменнік
Кірунак: літаратура мадэрнізму[d] і Экзістэнцыялізм
Жанр: Мадэрнізм, Белетрыстыка, апавяданне, Прытча, раман і малая проза[d]
Валодае мовамі: нямецкая[7] і чэшская
Мова твораў: нямецкая
Подпіс: Franz Kafka's signature.svg
Лагатып Вікікрыніц Творы ў Вікікрыніцах
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы
Лагатып Вікіцытатніка Цытаты ў Вікіцытатніку

ЖыццёПравіць

Франц Кафка нарадзіўся ў яўрэйскай нямецкамоўнай сям’і, якая жыла ў пражскім раёне Юзэфаў (былое гета горада Прагі – тады ў складзе Аўстра-Венгерскай Імперыі). Франц быў першым дзіцём у сям’і Германа і Юліі Кафкаў (у дзявоцтве Леві). Сям’я Кафкі належала да сярэдняга класа: бацька, сам будучы чацвёртым дзіцём у беднай правінцыйнай сям’і, пасля прыезду ў Прагу адкрыў галантарэйную краму, маці была родам з забяспечанай сям’і півавараў з Подзебрадаў. Сына, народжанага меней чым год пасля шлюбу, назвалі Францам у гонар Імператара Франца Іосіфа. Франц Кафка меў двух братоў, Георга і Хайнрыха – яны памерлі ў год пасля нараджэння, а таксама тры сястры: Элі, Валі і Отлу (загінулі ў часе Другой сусветнай вайны).

Прозвішча «Кафка» па-чэшску (kavka) азначае літаральна птушку каўку. Выява гэтай птушкі была эмблемай фірмы Германа Кафкі.

З 1889 да 1893 года Франц наведваў нямецкую (Deutsche Knabenschule), а не чэшскую, пачатковую школу, што адлюстроўвала жаданне яго бацькі пасунуцца вышэй па сацыяльнай лесвіцы. Хаця большасць насельніцтва Прагі ў тыя часы размаўляла па-чэшску, мовай эліты была нямецкая. Франц свабодна валодаў чэшскай, а таксама няблага ведаў французскую (адным з яго ўлюбёных пісьменнікаў быў Гюстаў Флабер). Будучы яўрэем, ён аднак амаль не ведаў ідыш і стаў цікавіцца традыцыйнай культурай свайго народу толькі ў дваццаць гадоў, а іўрыт пачаў вывучаць толькі ў канцы жыцця.

У 1901 годзе Кафка скончыў гуманітарную гімназію на староўцы (Altstädter Gymnasium). У жніўні таго ж года распачаў навучанне ў Карлавым універсітэце Прагі. Прысвяціўшы два тыдні хіміі, ён аднак перавёўся на факультэт права. У 1906 годзе атрымаў ступень доктара права і распачаў стажыроўку ў судзе.

Менавіта ў часе навучання ва ўніверсітэце Кафка пазнаёміўся са сваім лепшым сябрам, вядомым тады пражскім пісьменнікам жыдоўскага паходжання, Максам Бродам. Дзякуючы Броду большасць твораў Кафкі і пабачыла свет.

З 1908 да 1922 года Кафка працаваў у страхавой фірме ў Празе і меў шмат службовых падарожжаў па Чэхіі. У час, калі ён сышоў з працы, ён займаў становішча старэйшага інспектара з добрай аплатай.

Да 35 гадоў Кафка жыў разам з бацькамі. Ён меў складаныя адносіны са сваім дэспатычным айцом і да канца жыцця застаўся кавалерам. У перыяд паміж 1912 і 1917 годам ён заляцаўся да берлінскай сакратаркі Феліцыі Баўэр, двойчы быў з ёй заручаны і двойчы зрываў шлюб. Істотнай жанчынай у жыцці Кафкі была Мілена Есэнская – чэшская журналістка, пісьменніца і перакладчыца яго твораў. Апошняй жанчынай Кафкі была Дора Дымант, жыдоўка з артадаксальнай сям'і з Паб’яніцаў, якая зацікавіла яго вывучэннем Талмуда.

 
Магіла Франца Кафкі ў Празе

У 1922 годзе праз прагрэсуючыя сухоты Кафка быў вымушаны сысці з працы. У 1923 годзе ён перабраўся ў Берлін, каб жыць разам з Дорай Дымант. У той час ён імкнуўся займацца толькі творчасцю. Праз год Франц Кафка памёр у санаторыі Керлінг ля Вены, верагодна праз знясіленне — болі ў горле не дазвалялі яму прымаць ежу, а ўнутраная тэрапія была ў той час дрэнна развітая. Яму было 40 гадоў.

ТворчасцьПравіць

Першы зборнік апавяданняў і фрагментаў прозы Кафкі быў выдадзены ў 1913 годзе пад назвай Сузіранне (Betrachtung). У той жа час паўстала першая глава няскончанага раману Амерыка. Агулам, у часе жыцця Кафка апублікаваў толькі чатыры зборнікі: вышэйзгаданае Сузіранне, Вясковы доктар, Кары і Мастак голаду. Галоўныя яго творы – Амерыка, Працэс і Замак – выйшлі з друку ўжо пасля яго смерці і насуперак апошняму жаданню (Кафка прасіў Макса Брода знішчыць рукапісы). Таксама пасля смерці былі выдадзеныя дзённікі і ліставанні Кафкі з Бродам, Феліцыяй Баўэр і некаторымі іншымі асобамі. Броду ўдалося папулярызаваць творчасць Кафкі на хвалі захаплення экзістэнцыялізмам у 1940-ых —1950-ых гадах.

У сваіх аповесцях Кафка стварыў мадэль сітуацыі, якую называюць кафкаўскай (у нямецкай мове існуе нават адмысловы прыметнік kafkaesk). Сутнасцю кафкаўскай сітуацыі ёсць канфлікт паняволенай самотнай адзінкі з вышэйшай інстанцыяй, ананімнай і недасяжнай[10].

Выбраныя творыПравіць

 
Помнік Францу Кафку ў Празе

Апавяданні і фрагментыПравіць

  • 1913Прысуд (Das Urteil)
  • 1914У калоніі для зняволеных (In der Strafkolonie)
  • 1914Перад законам (Vor dem Gesetz)
  • 1915Ператварэнне (Die Verwandlung)
  • 1917Рапарт для акадэміі (Ein Bericht für eine Akademie)
  • 1922Доследы сабакі (Forschungen eines Hundes)

РаманыПравіць

  • 1925Працэс (Der Prozess); няскончаны раман, паўставаў 1914-1915, выдадзены пасля смерці
  • 1926Замак (Das Schloß); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1922, выдадзены пасля смерці
  • 1927Амерыка (Der Verschollene); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1912, выдадзены пасля смерці

Беларускія перакладыПравіць

  • Прысуд: Апавяданні і мініяцюры / Франц Кафка. Пераклад з нямецк. Л.Баршчэўскага, прадмова П.Васючэнкі. — Мн.: Маст. літ., 1996. — 246 с. — (Бібліятэка замежнай прозы).
  • Апавяданні // Крыніца, 1995, № 6 (11).
  • Не спадзявайся! (Апавяданні) // Arche, 2011, № 9.

Сярод перакладаў зборнікі «Разважанне», «Вясновы лекар», «Галадамор», апавяданні «Прысуд», «Ператваранне», «У калоніі для зняволеных» і шмат іншых твораў.

Вядомым перакладчыкам твораў Франца Кафкі на беларускую мову з’яўляецца Лявон Баршчэўскі.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Robertson R. Kafka: A Very Short IntroductionUniversity of Oxford, 2004. — P. 1. — ISBN 978-0-19-280455-6
  2. 2,0 2,1 Kafka F. The Metamorphosis: The Translation, Backgrounds and Contexts, Criticism / S. Corngold — 1 — W. W. Norton & Company, 1996. — P. 211. — ISBN 978-0-393-96797-5
  3. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118559230 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 12 жніўня 2015.
  4. Кафка Франц // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
  5. 5,0 5,1 5,2 Kafka F. The Metamorphosis: The Translation, Backgrounds and Contexts, Criticism / S. Corngold — 1 — W. W. Norton & Company, 1996. — P. 213. — ISBN 978-0-393-96797-5
  6. Кафка Франц // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.
  7. 7,0 7,1 data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  8. https://www.britannica.com/biography/Franz-Kafka
  9. (unspecified title) Праверана 8 ліпеня 2019.
  10. http://niamiesta.se/archiu/Kundera_Kafka/Kundera_Kafka.htm>Мілан Кундэра, Недзе па-за

СпасылкіПравіць