Адкрыць галоўнае меню

Хорхэ Луіс Борхес (ісп.: Jorge Luis Borges (Speaker Icon.svg audio); 24 жніўня 1899, Буэнас-Айрэс — 14 чэрвеня 1986, Жэнева) — аргенцінскі празаік, паэт, публіцыст. Борхес вядомы перш за ўсё лаканічнымі празаічнымі фантазіямі, якія часта хаваюць пад сабой развагі аб сур'ёзных навуковых праблемах ці прымаюць форму прыгодніцкіх або дэтэктыўных гісторый[9]. Эфект праўдзівасці выдуманых падзей дасягаецца ў Борхеса ўвядзеннем у апавяданне эпізодаў аргенцінскай гісторыі і імёнаў пісьменнікаў-сучаснікаў, фактаў уласнае біяграфіі. У 1920-я гады стаў адным з заснавальнікаў авангардызму ў іспанамоўнай лацінаамерыканскай паэзіі.

Хорхе Луіс Борхес
Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo
Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern.jpg
Борхес, 1951 год
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні: Хорхе Франсіска Ісідара Луіс Борхес Асеведа
Дата нараджэння: 24 жніўня 1899(1899-08-24)[1][2][3]
Месца нараджэння:
Дата смерці: 14 чэрвеня 1986(1986-06-14)[1][2][3] (86 гадоў)
Месца смерці:
Пахаванне:
Грамадзянства:
Бацька: Jorge Guillermo Borges Haslam[d]
Маці: Leonor Acevedo Suárez[d]
Жонка: Elsa Astete Millán[d] і María Kodama[d]
Альма-матар:
Месца працы:
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці: пісьменнік, публіцыст, паэт, эсэіст, бібліятэкар
Гады творчасці: 1919—1986
Жанр: аповед, верш, эсэ
Мова твораў: французская мова, англійская, нямецкая і іспанская мова[8]
Дэбют: часопіс «Грэцыя», 31 жніўня 1919
Грамадская дзейнасць
Член у
Узнагароды:
Подпіс: Jorge Luis Borges signature.png
Лагатып Вікікрыніц Творы ў Вікікрыніцах
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы
Лагатып Вікіцытатніка Цытаты ў Вікіцытатніку

Змест

БіяграфіяПравіць

 
Леанор Асеведа Суарэс, маці пісьменніка

Хорхе Луіс Борхес нарадзіўся ў 1899 годзе ў Буэнас-Айрэсе. Яго поўнае імя — Хорхе Франсіска Ісідара Луіс Борхес Асеведа (па-іспанску: Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo), аднак паводле аргенцінскай традыцыі ён яго не скарыстоўваў. У жылах Хорхе Луіса цякла кроў іспанцаў, ірландцаў, а таксама партугальскіх яўрэяў, аднак сам ён дадаваў да гэтага спісу яшчэ і баскскую, андалюскую, англійскую і нарманскую.

 
Гатэль L'Hôtel у Парыжы, дзе памёр Оскар Уайлд і дзе хацеў памерці Борхес

Сям'я Борхеса з'ехала ў Еўропу ў 1914 годзе, а потым у Іспанію ў 1919 годзе. Адразу пасля пераезду, 31 снежня 1919 г., часопіс «Грэцыя» надрукаваў першы верш Хорхе Луіса Борхеса. Нават яго раннія творы ўражвалі глыбінёй думак, ведамі моў і філасофіі, віртуозным валоданнем словам. У 1921 годзе Борхес вярнуўся на радзіму. Да 1930 году ён скончыў напісанне сямі кніг, заснаваў тры часопісы і супрацоўнічаў яшчэ з дванаццаццю. Борхес стаў першым іспанамоўным паэтам-авангардыстам у Лацінскай Амерыцы. У канцы 1930-х ён звярнуўся да прозы.

З 1937 году ён працаваў у бібліятэцы. У гэты час ён стварыў безліч празаічных фантазіяў, якія маскіравалі сур'ёзныя разважанні на тэму праблем навукі, часам яны таксама прымалі выгляд дэтэктыўнай ці прыгодніцкай прозы. У той жа момант яго выдуманыя сюжэты і героі здаюцца праўдзівымі, бо Борхес скарыстоўваў факты з аргенцінскай гісторыі, імёны пісьменнікаў-сучаснікаў і ўласныя ўспаміны.

Пісьменнік не меў ані жонкі, ані дзяцей, таму ён адчуваў моцную прыхільнасць да сястры і маці. Ён памёр у Жэневе 14 чэрвеня 1986 году. У 2004 годзе адкрылі яго помнік у Лісабоне.

Пасля смерціПравіць

 
Магіла Борхеса, могілкі Plain Palais у Жэневе

Борхес быў пахаваны на жэнеўскіх Могілках Каралёў, непадалёк ад Жана Кальвіна. У лютым 2009 года Нацыянальны кангрэс Аргенціны павінен быў разгледзець законапраект аб вяртанні ў Буэнас-Айрэс праху Хорхе Луіса Борхеса. Гэтая ініцыятыва зыходзіла ад прадстаўнікоў літаратурных колаў, аднак удава пісьменніка, якая ўзначальвае фонд яго імя, пярэчыць супраць перанясення рэштак Борхеса ў Аргенціну[10].

У 2008 годзе ў Лісабоне быў адчынены помнік Борхесу. Кампазіцыя, адлітая па эскізе земляка літаратара Федэрыка Брука, па меркаванні аўтара, глыбока сімвалічная. Яна ўяўляе сабой гранітны маналіт, у якім інкруставаная бронзавая далонь Борхеса. Як лічыць скульптар, які ў 80-я гады зрабіў з рукі пісьменніка зьлепак, гэта сімвалізуе самага творцу і яго «паэтычны дух». На адкрыцці манумента, усталяванага ў адным з паркаў у цэнтры гораду, прысутнічала ўдава пісьменніка Марыя Кодама, якая ўзначальвае фонд яго імя, бачныя дзеячы партугальскай культуры, у тым ліку Нобелеўскі лаўрэат Жазэ Сарамага.

ТворчасцьПравіць

Сам Борхес так апісаў свой уступ у літаратуру:

  З самага майго дзяцінства, калі бацька застаўся сляпым, у сям'і моўчкі мелася на ўвазе, што мне належыць здзейсніць у літаратуры то, чаго абставіны не далі зрабіць майму бацьку. Гэта выглядала зразумелым само сабою (а гэткае перакананне найбольш мацнейшае, чым проста выкананне жаданняў). Зрабілася так, што я стаў пісьменнікам. Пачаў я пісаць у шэсць ці сем гадоў.
Асабістая біяграфія, 1961
 

КнігіПравіць

Складанкі апавяданняўПравіць

  • 1935 «Усеагульная гісторыя ганьбы» (Historia universal de la infamia)
  • 1944 «Выдумкі» (Ficciones)
  • 1944 «Вынаходствы» (Artificios)
  • 1949 «Алеф» (El Aleph)
  • 1949 «Дзелацель» (El Hacedor)
  • 1951 «Смерць і компас» (La muerte y la brújula)
  • 1965 «Для шасці струн» (Para las seis cuerdas)
  • 1970 «Паведамленне Броўды» (El informe de Brodie)
  • 1975 «Кніга пяску» (El libro de arena)
  • 1983 «Памяць Шэкспіра» (La memoria de Shakespeare)

ЭсэПравіць

  • 1925 «Расследаванні» (Inquisiciones)
  • 1926 «Памеры маёй надзеі» (El tamano de mi esperanza)
  • 1928 «Мова аргенцінцаў» (El idioma de los argentinos)
  • 1930 «Эварыста Кар'ега» (Evaristo Carriego)
  • 1932 «Абмеркаванне» (Discusion)
  • 1936 «Гісторыя вечнасці» (Historia de la eternidad)
  • 1952 «Новыя расследаванні» (Otras inquisiciones)
  • 1980 «Сем вечароў» (Siete noches)
  • 1982 «Дзевяць эсэ пра Дантэ» (Nueve ensayos dantescos)
  • 1984 «Атлас» (Atlas)

ПаэзіяПравіць

  • 1923 «Спёка Буэнас-Айрэса» (Fervor de Buenos Aires)
  • 1925 «Месяц насупраць» (Luna de enfrente)
  • 1929 «Сшытак пляцу Сан-Марцін» (Cuaderno San Martin)
  • 1960 «Творца» (El hacedor)
  • 1964 «Іншы, той жа самы» (El otro, el mismo)
  • 1965 «Для шасці струн» (Para las seis cuerdas)
  • 1969 «Хвала ценю» (Elogio de la sombra)
  • 1972 «Золата тыграў» (El oro de los tigres)
  • 1975 «Патаемная ружа» (La rosa profunda)
  • 1976 «Жалезная манета» (La moneda de hierro)
  • 1977 «Гісторыя ночы» (Historia de la noche)
  • 1977 «Адрох'ё» (Adrogué)
  • 1981 «Тайнапіс» (La cifra)
  • 1985 «Змоўшчыкі» (Los conjurados)

АнталогііПравіць

  • 1961 «Асабістая біяграфія» (Antología personal)
  • 1968 «Новая асабістая біяграфія» (Nueva antología personal)
  • 1976 «Кніга сноў» (Libro de sueños)
  • 1986 «Сшыткі палонных» (Textos cautivos)
  • 2000 "Праца Борхеса ў часопісе «Сямейнае жыццё» (Borges en el hogar)

Беларускія перакладыПравіць

Некаторыя творы пераклаў Сяргей Вераціла[11], А. Прасаловіч, Сяргей Шупа, Макс Шчур.

  • Борхес Х. Л. Апавяданьні / Перакл. А. Прасаловіча // Arche. 1999. № 1.
  • «Сведэнборгавыя анёлы»; Сведэнборгавыя чэрці; Кінжал; Сведка; Леапольду Лугонесу; Эпізод ворага: (Эсэ) / Перакл. С. Верацілы // Крыніца № 6, 1991. — С. 30-32.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Jorge Luis Borges // Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000 Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. 2,0 2,1 Jorge Luis Borges // todotango.com Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. 3,0 3,1 Jorge Luis Borges // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. Борхес Хорхе Луис // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
  5. http://www.theguardian.com/books/2008/jun/10/jorgeluisborges
  6. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118513532 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.
  7. Record #11892985q // general catalog of BnF Праверана 22 лістапада 2015.
  8. data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  9. Артыкул «БОРХЕС, ХОРХЕ ЛУИС» энцыклапедыі «Кругосвет»(руск.) 
  10. Аргентина потребует у Швейцарии останки Борхеса // Лента.ру
  11. «Сведэнборгавыя анёлы»; Сведэнборгавыя чэрці; Кінжал; Сведка; Леапольду Лугонесу; Эпізод ворага: (Эсэ) // Крыніца № 6, 1991. — С. 30-32.

СпасылкіПравіць