Яцак Мальчэўскі

Яцак Мальчэўскі (польск.: Jacek Malczewski; 14 ліпеня 1854, Радам, Царства Польскае, Расійская імперыя ― 8 кастрычніка 1929, Кракаў, Польшча) ― польскі мастак, адна з галоўных постацяў польскага сімвалізму.

Яцак Мальчэўскі
польск.: Jacek Malczewski
Фатаграфія
Дата нараджэння 15 ліпеня 1854(1854-07-15)[1][2]
Месца нараджэння
Дата смерці 8 кастрычніка 1929(1929-10-08)[4][1][…] (75 гадоў)
Месца смерці
Месца пахавання
Грамадзянства
Бацька Julian Malczewski[d]
Жонка Maria Gralewska[d]
Дзеці Rafał Malczewski[d]
Род дзейнасці мастак, art educator, выкладчык універсітэта
Месца працы
Вучоба
Мастацкі кірунак сімвалізм[7][8]
Уплыў Ян Матэйка
Узнагароды
камандор з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы афіцэр ордэна Адраджэння Польшчы
Commons-logo.svg Працы на Вікісховішчы

БіяграфіяПравіць

Паходзіў з збяднелай шляхецкай сям'і. У 13 гадоў бацькі аддалі хлопчыка ў сям'ю дзядзькі, які выбраў добрых настаўнікаў пляменніку, сярод якіх быў пісьменнік Адольф Дыгасінскі. Значны ўплыў на свядомасць юнака аказалі ідэі польскага месіянізму і польскага патрыятызму, характэрныя для польскай эпохі рамантызму[9].

У сямнаццацігадовым узросце хлопца адправілі ў Кракаў, дзе ён працягваў навучанне ў гімназіі, а ў вольны час займаўся ў Кракаўскай акадэміі мастацтваў. Сярод яго настаўнікаў быў Ян Матэйка, які параіў таленавітаму юнаку вучыцца жывапісу. Мальчэўскі пачаў асвойваць жывапіс, а завяршыў мастацкую адукацыю навучаннем у Школе мастацтваў у Парыжы[10].

Удзельнічаў у археалагічнай вандроўцы, арганізаванай графам Каралем Лянцкаронскім у Памфілію, Пісідыю, Грэцыю, куды яны выправіліся ў пачатку верасня 1884 г. У 1885 годзе знаходзіўся ў Мюнхене[11].

Увосень 1887 года вярнуўся на радзіму. У тым жа годзе ажаніўся[12].

У 1880 г. наведаў Італію, потым Галіцыю, Львоў[13].

Мальчэўскі быў прафесарам два тэрміны (1896-1900 і 1912-1921)[14].

У 1897 г. Мальчэўскі быў заснавальнікам мастацкай суполкі «Sztuka» («Мастацтва») разам з іншымі майстрамі, сярод якіх: Тэадор Аксентовіч, Юзаф Магофер, Станіслаў Выспянскі. Суполка праіснавала доўга — да 1950 года[15].

Пасля канфлікту з мастаком Юльянам Фалатам ён пакінуў акадэмію і змяніў некалькі месцаў жыхарства. Меў некалькі выставак, у тым ліку ў Львове (1903)[16].

У апошні год жыцця мастак страціў зрок. Памёр 8 кастрычніка 1929 года[17].

ТворчасцьПравіць

Вялікі ўплыў на мастацкую свядомасць мастака аказалі смерць бацькі ў 1884 годзе, пасля якой ён пачаў даследаваць смерць як з'яву ў жыцці чалавека, і смерць маці ў 1898 годзе[18].

Творчасць мастака — пейзажы і касцюмаваныя партрэты, сімвалічныя кампазіцыі, арыгінальныя інтэрпрэтацыі рэлігійных сюжэтаў, шматлікія аўтапартрэты[19].

Яго хвалявалі тэмы «мастак і муза», «мастак і яго натхненне». Спробы асэнсаваць гэта былі як у вобразах іншых мастакоў (партрэт Адама Асныкі з музай), так і ў аўтапартрэтах[20].

Не маючы прывабнай знешнасці, мастак, тым не менш, пакінуў некалькі незвычайных аўтапартрэтаў, як у рэлігійных кампазіцыях («Хрыстос і Пілат», «Хрыстос у Эмаўсе»), так і ў касцюмаваных партрэтах (у даспехах) або з бытавой афарбоўкай. І паказаў, што любы чалавек можа быць значным і прывабным[21].

Далёкі ад дэкаратыўнасці Станіслава Выспянскага і мадэрну як такога, Мальчэўскі зачапіў глядацтва цікавымі кампазіцыямі сымьалічнай афарбоўкі, дзе распрацаваў праблему перадачы нацыянальных традыцый ад мёртвых да жывых[22].

Асноўныя працыПравіць

  • «Паўстанне ў шахце», 1882
  • «Арыштанты на этапе», 1883
  • «Інтрадукцыя», 1890
  • «Меланхолія», 1890–1894
  • «Святы вечар у Сібіры», 1892
  • «Бязвыходная сітуацыя», 1895–1897
  • «Мае жыццё, дзяцінства»
  • «Анёлу, я пайду за табою»
  • «Спакой у кайданах», 1899
  • «Дворык у звярынцы, Кракаў»
  • «Геркулес на ростанях»
  • «Ідылія»
  • «Развітанне»
  • «Пейзаж з Тобіям і анёлам»
  • «Сланечнікі»
  • «Рыбалка з русалкаю»
  • «Зімовы пейзаж»
  • «У момант стварэння спячай гарпіі», 1901
  • «Саламея чакае, пакуль адсякаюць галаву Св. Яну Хрысціцелю»
  • «Вяртанне блуднага сына»
  • «Маё жыццё. Мая душа»
  • «Натхненне мастака»
  • «Маё жыццё. Вяртанне»
  • «Анёл і пастушок І», 1903
  • «Анёл і пастушок II»
  • «Атручаны калодзеж. Хімера», 1906
  • «Мае мадэлі»
  • «Смерць Алены», 1907
  • «Смерць завітала» або «Танатас»
  • «Аўтапартрэт з палітрай»
  • «Аўтапартрэт з сатырам»
  • «Аўтапартрэт і Эрынія», 1910
  • «Аўтапартрэт і маладая смерць», 1910
  • Піфія Мальчэўскага, 1917
  • «Ніка, багіня перамогі»
  • «Жонка мастака і два фаўны»
  • «Сівы фаўн»
  • «Circulys vitiosus»[23].


Зноскі

  1. 1,0 1,1 Jacek Malczewski
  2. The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.
  3. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #119246449 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 15 снежня 2014.
  4. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #119246449 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 28 красавіка 2014.
  5. Jacek Malczewski // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  6. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #119246449 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.
  7. Cassou J., Brunel P., Claudon F. і інш. Encyclopédie du symbolisme — 1979. — ISBN 2-85056-129-0
  8. RKDartists
  9. A. Jakimowicz, Jacek Malczewski i jego epoka, Warszawa 1970.
  10. A. Heydel, Jacek Malczewski. Człowiek i artysta, Kraków 1933.
  11. A. Heydel, Jacek Malczewski. Człowiek i artysta, Kraków 1933.
  12. S. Krzysztofowicz-Kozakowska, Jacek Malczewski, Wrocław 2005.
  13. S. Krzysztofowicz-Kozakowska, Jacek Malczewski, Wrocław 2005.
  14. A. Ławniczakowa, Jacek Malczewski, Warszawa 1976.
  15. Odznaczenie Jacka Malczewskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 163 z 20 lipca 1927.
  16. "Jacek Malczewski (Radom 1854 - Kraków 1929)", Pinakoteka Zascianek.pl, http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Malczewski_J/Malczewski_J_bio.htm
  17. Jadwiga Puciata-Pawłowska. Malczewski Jacek (1854—1929) // Polski Słownik Biograficzny. — Wrocław — Warszawa — Kraków: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1974. — T. XIX. — S. 282—286.
  18. Irena Kossowska, "Jacek Malczewski". Symbolizm w polskim malarstwie przełomu XIX i XX wieku. Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Culture.pl, https://archive.ph/20130416120803/http://www.culture.pl/web/english/resources-visual-arts-full-page/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/jacek-malczewski
  19. K. Wyka, Thanatos i Polska, czyli o Jacku Malczewskim, Kraków 1971.
  20. "Jacek Malczewski — rycerz polskiej sztuki", 14 lipca 2017, https://niezlasztuka.net/o-sztuce/jacek-malczewski-rycerz-polskiej-sztuki/
  21. J. Puciata-Pawłowska, Jacek Malczewski, Warszawa 2005.
  22. Jadwiga Puciata-Pawłowska. Malczewski Jacek (1854—1929) // Polski Słownik Biograficzny. — Wrocław — Warszawa — Kraków: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1974. — T. XIX. — S. 282—286.
  23. Jadwiga Puciata-Pawłowska. Malczewski Jacek (1854—1929) // Polski Słownik Biograficzny. — Wrocław — Warszawa — Kraków: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1974. — T. XIX. — S. 282—286.

СпасылкіПравіць