Microsoft Windows

катэгорыя ў праекце Вікімедыя

Microsoft Windows (Майкрасофт Віндаўз[1]) — сямейства прапрыетарных аперацыйных сістэм карпарацыі «Майкрасофт», якія базуюцца на аснове графічнага інтэрфейсу карыстальніка. З’яўленне іх з’явілася вырашальным крокам у шырокім прасоўванні і развіцці перспектыўных спосабаў узаемадзеяння сістэм чалавек-машына і машына-машына, стварэнні дружалюбнага асяроддзя для ўзаемадзеяння як карыстальніка з камп’ютарнымі праграмамі, так і апаратных сродкаў усярэдзіне вылічальнага комплексу.

Microsoft Windows
Выява лагатыпа
Распрацоўшчык Microsoft Corporation
Сямейства АС MS-DOS/9x-based
Windows CE
Windows NT
Першы выпуск 20 лістапада 1985
Падтрымлівае платформы x86, x86-64, IA-64, ARM
Інтэрфейс Windows Runtime[d], Windows API[d], .NET Framework, Universal Windows Platform[d], .NET Compact Framework[d], .NET[d], Windows Forms[d] і Windows Presentation Foundation[d]
Ліцэнзія Microsoft EULA
Стан Выпушчаны публічны рэліз
Вэб-сайт Афіцыйны сайт (руск.)
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Станам на 2023 год пад кіраваннем аперацыйных сістэм сямейства Windows працуе каля 70 % настольных камп’ютараў.[2] Аднак пры падліку разам з мабільнымі аперацыйнымі сістэмамі на такіх прыладах, як смартфоны і планшэтныя камп’ютары, доля Windows значна падае — па некаторых ацэнках да 14 %.[3]

Аперацыйныя сістэмы Windows працуюць на платформах x86, x86-64, IA-64, ARM. Існавалі таксама версіі для DEC Alpha, MIPS, PowerPC і SPARC[4].

Гісторыя выпускаў версій Microsoft Windows

правіць
Дата выйсця Назва Апошняя версія Дата спынення падтрымкі Апошняя сумяшчальная версія Internet Explorer
20 лістапада 1985 Windows 1.0 1.04 (красавік 1987) 31 снежня 2001
1 лістапада 1987 Windows 2.0 2.11 (13 сакавіка 1989) 31 снежня 2001
22 мая 1990 Windows 3.0 3.00a (31 кастрычніка 1990) 31 снежня 2001
18 сакавіка 1992 Windows 3.1 3.1 31 снежня 2001[5] 5.0
кастрычнік 1992 Windows For Workgroups 3.1 3.11 (31 снежня 1993) 31 снежня 2001[6] 5.0
27 ліпеня 1993 Windows NT 3.1 3.10.528 SP3 (10 лістапада 1994) 31 снежня 2000 5.0
21 верасня 1994 Windows NT 3.5 3.50.807 SP3 (21 чэрвеня 1995) 31 снежня 2000 ?
30 мая 1995 Windows NT 3.51 3.51.1057 SP5 (19 верасня 1996) 31 снежня 2001 ?
24 жніўня 1995 Windows 95 4.00.950C (4.03.1214) (26 лістапада 1997) 31 снежня 2000 (retail); 31 снежня 2001 (SBL) 5.5
29 ліпеня 1996 Windows NT 4.0 4.00.1381 / SP6a SRP (26 ліпеня 2001) 20 чэрвеня 2002 (retail); 30 чэрвеня 2003 (SBL); 31 снежня 2004 (ext) 6.0
25 чэрвеня 1998 Windows 98 4.10.1998 (25 чэрвеня 1998) 30 чэрвеня 2002 (retail); 30 лістапада 2003 (SBL); 11 ліпеня 2006 (ext) 6.0
5 мая 1999 Windows 98 SE 4.10.2222A (5 мая 1999) 30 чэрвеня 2002 (retail); 31 сакавіка 2004 (SBL); 11 ліпеня 2006 (ext) 6.0
17 лютага 2000 Windows 2000 5.0.2195 / 5.0 SP4 Rollup 1 v2 (13 верасня 2005) 31 сакавіка 2004 (retail); 31 сакавіка 2005 (SBL); 13 ліпеня 2010 (ext) 6.0
14 верасня 2000 Windows Me 4.90.3000 (14 верасня 2000) 31 снежня 2004 (retail); 30 чэрвеня 2004 (SBL); 11 ліпеня 2006 (ext) 6.0
25 кастрычніка 2001(RTM)
31 снежня 2001 (продажы)
Windows XP 5.1.2600.5512 SP3 (20 мая 2009) 30 верасня 2004 (RTM); 10 кастрычніка 2006 (SP1/SP1a); 30 чэрвеня 2008 (retail); 31 студзеня 2009 (SBL); 14 красавіка 2009 (SP3); 8 красавіка 2012 (ext) 8[7]
28 сакавіка 2003 Windows XP 64-bit Edition 5.2.3790 25 ліпеня 2006 8[7]
24 красавіка 2003 Windows Server 2003 5.2.3790.3959 SP2 (13 сакавіка 2007) 13 ліпеня 2010 8[7]
25 красавіка 2005 Windows XP Professional x64 Edition 5.2.3790.3959 SP2 13 сакавіка 2007 30 чэрвеня 2008 (retail); 31 студзеня 2009 (SBL) 8[7]
8 ліпеня 2006 Windows Fundamentals for Legacy PCs 5.1.2600 RTM (8 ліпеня 2006) 8 ліпеня 2008(retail), 12 ліпеня 2010(Service Pack) 8[7]
8 лістапада 2006 (RTM)
30 студзеня 2007 (продажы)
Windows Vista 6.0.6001 / SP2 Build 6002 (25 мая 2009) 10 красавіка 2012(retail), 13 красавіка 2012(SP2), 2015(ext) 8[7]
16 ліпеня 2007 Windows Home Server 5.2.1500 (16 ліпеня 2007) 8 студзеня 2013(retail)
27 лютага 2008 Windows Server 2008 6.0.6002 / SP2 build 6002 (25 мая 2009) 9 ліпеня 2015(retail), 10 ліпеня 2018(ext), 12 ліпеня 2011(SP2) 8[7]
13 ліпеня 2009 (RTM)
22 кастрычніка 2009 (продажы)
Windows 7 6.1.7600 (22 кастрычніка 2009) 13 студзеня 2015(retail), 14 студзеня 2020(ext) 8[7]
13 ліпеня 2009 (RTM)
22 кастрычніка 2009 (продажы)
Windows Server 2008 R2 (раней вядомая як Windows Server 7) 6.1.7600 (22 кастрычніка 2009) 9 ліпеня 2015(retail), 10 ліпеня 2018(ext) 9
26 кастрычніка 2012
Windows 8 build 9200 2017 10
17 кастрычніка 2013
Windows 8.1 8.1 (Update 2) 2019 11
29 ліпеня 2015
Windows 10 build 10240 29 ліпеня 2025 З’явіўся новы Microsoft Edge
У слупку «Дата спынення падтрымкі» словам «retail» пазначаецца дата канчатка продажаў канчатковаму карыстачу; абрэвіятурай «SBL» пазначана дата канчатка выдачы System Builder ліцэнзіі; «ext» — канчатак тэрміна падаўжэння падтрымкі

Версіі Microsoft Windows

правіць
Распаўсюджанасць розных MS Windows
Крыніца Hitslink[8] Awio[9] GoStats Архівавана 4 сакавіка 2016. NetApplications NetApplications
Дата студзень 2009 студзень 2009 красавік 2009 лістапад 2009 студзень 2010
Усе версіі 88,26 %[10] - 94,58 % 92,52 % 91,70 %
Windows XP 63,76 % 71,73 % 72 % 69,05 % 66,15 %
Windows Vista 22,48 % 13,72 % 21,42 % 18,55 % 17,47 %
Windows 2000 0,69 % 2,08 % 0,52 % 1,15 % 00,57 %
Windows 7 0,10 % - 0,26 % 4,00 % 7,57 %
Windows 2003 - 0,69 % 0,39 % - -
Windows 98 0,23 % 0,54 % - 0,09 % 0,08 %
Windows ME 0,14 % 0,22 % - 0,04 % 0,05 %
Windows NT 0,09 % - - 0,09 % 0,11 %
Windows CE 0,05 % - - 0,04 % 0,06 %
Windows 95 0,01 %[11] - - - -

Звычайна ўсе версіі Windows дзеляць на некалькі «груп».

Графічныя інтэрфейсы і пашырэнні для DOS

правіць

Гэтыя версіі Windows не былі паўнавартаснымі аперацыйнымі сістэмамі, а з’яўляліся надбудовамі да аперацыйнай сістэмы MS-DOS і з’яўляліся ў сутнасці шматфункцыянальным пашырэннем, дадаючы падтрымку новых рэжымаў працы працэсара, падтрымку шматзадачнасці, забяспечваючы стандартызацыю інтэрфейсаў апаратнага забеспячэння і аднастайнасць для карыстальніцкіх інтэрфейсаў праграм. Падавалі ўбудаваныя сродкі (GDI) для стварэння графічнага інтэрфейсу карыстача. Яны працавалі з працэсарамі пачынальна з Intel 8086.

  1. Windows 1.0 (1985)
  2. Windows 2.0 (1987)
  3. Windows 2.1 (Windows 386) (1987) — у сістэме з’явілася магчымасць запуску DOS-праграм у графічных вокнах, прычым кожнай праграме даваліся поўныя 640 Кб памяці. Поўная падтрымка працэсара 80286. З’явілася падтрымка працэсараў 80386.
  4. Windows 3.0 (1990) — палепшана падтрымка працэсараў 80386 і абароненага рэжыму.
  5. Windows 3.1 (1992) — сур’ёзна перапрацаваная Windows 3.0; ухілены UAE (Unrecoverable Application Errors — фатальныя памылкі прыкладных праграм), дададзены механізм OLE, друк у рэжыме WYSIWYG («што бачыце, то і атрымаеце»), шрыфты TrueType, зменены Правадыр (дыспетчар файлаў), дададзены мультымедыйныя функцыі.
  6. Windows для працоўных груп (Windows for Workgroups) 3.1/3.11 — першая версія АС сямейства з падтрымкай лакальных сетак. У WFWG 3.11 таксама выпрабоўваліся асобныя ўдасканаленні ядра, ужытыя пазней у Windows 95.

Сямейства Windows 9x

правіць

Складаецца з Windows 95, Windows 98 і Windows Me.

Windows 95 была выпушчана ў 1995 годзе. Яе адметнымі асаблівасцямі з’яўляюцца новы карыстальніцкі інтэрфейс, падтрымка доўгіх імёнаў файлаў, аўтаматычнае вызначэнне і канфігурацыя перыферыйных прылад Plug and Play, і здольнасць выконваць 32-бітныя праграмы. Windows 95 выкарыстоўвае выцясняючую шматзадачнасць і выконвае кожную 32-бітную праграму ў сваёй адраснай прасторы.

Аперацыйныя сістэмы гэтага сямейства не з’яўляліся бяспечнымі шматкарыстальніцкімі сістэмамі як Windows NT, паколькі строгі падзел выканання праграм не быў рэалізаваны ў ядры. Праграмны інтэрфейс быў падмноствам Win32 API, але меў падтрымку юнікода ў вельмі абмежаваным аб’ёме[12]. Таксама ў ім не было належнага забеспячэння бяспекі.

У складзе Windows 95 прысутнічаў MS-DOS 7.0, аднак яго роля зводзілася да забеспячэння працэсу загрузкі і выкананню 16-бітных DOS праграм.

Сямейства Windows NT

правіць
 
Тэкставы лагатып Windows® XP (звычайна выкарыстоўваецца разам з графічным)

Аперацыйныя сістэмы гэтага сямейства працавалі на працэсарах з архітэктурамі x86, x64, і Itanium. Раннія версіі (да 4.0 улучна) таксама падтрымлівалі некаторыя RISC-працэсары: Alpha, MIPS, і Power PC. Аперацыйныя сістэмы гэтага сямейства з’яўляліся цалкам 32-бітнымі аперацыйнымі сістэмамі, і не мелі патрэбы ў MS-DOS нават для загрузкі.

Толькі ў гэтым сямействе былі прадстаўлены аперацыйныя сістэмы для сервераў. Да версіі Windows 2000 уключна яны выпускаліся пад той жа назвай, што і аналагічная версія для працоўных станцый, але з даданнем суфікса, напрыклад «Windows NT 4.0 Server» і «Windows 2000 Datacenter Server». Пачынаючы з Windows Server 2003, серверныя аперацыйныя сістэмы называліся па-іншаму.

  1. Windows NT 3.1 (1993)
  2. Windows NT 3.5 (1994)
  3. Windows NT 3.51 (1995)
  4. Windows NT 4.0 (1996)
  5. Windows 2000 (2000) — Windows NT 5.0
  6. Windows XP (2001) — Windows NT 5.1
  7. Windows XP 64-bit Edition (2006) — Windows NT 5.2
  8. Windows Server 2003 (2003) — Windows NT 5.2
  9. Windows Vista (2006) — Windows NT 6.0
  10. Windows Home Server (2007) — Windows NT 5.2
  11. Windows Server 2008 (2008) — Windows NT 6.0
  12. Windows Small Business Server (2008) — Windows NT 6.0
  13. Windows 7 — Windows NT 6.1 (2009)
  14. Windows Server 2008 R2 — Windows NT 6.1 (2009)
  15. Windows 8 (2012)
  16. Windows 8.1 (2013)
  17. Windows 10 (2015)

У аснову сямейства Windows NT пакладзены падзел адраснай прасторы паміж працэсамі. Кожны працэс мае магчымасць працаваць з вылучанай яму памяццю. Аднак ён не мае мае магчымасці запісу ў памяць іншых працэсаў, драйвераў і сістэмнага кода.

Сямейства Windows NT адносіцца да шматзадачных аперацыйных сістэм. Падзел працэсарнага часу паміж працэсамі адбываецца па прынцыпе «каруселі». Ядро аперацыйнай сістэмы вылучае квант часу (у Windows 2000 ён роўны прыкладна 20 мс) кожнаму з працэсаў па чарзе пры ўмове, што ўсе працэсы маюць аднолькавы прыярытэт. Працэс можа адмовіцца ад вылучанага яму кванта часу. У гэтым выпадку сістэма перахапляе яго кіраванне і перадае кіраванне іншаму працэсу. Пры перадачы кіравання іншаму працэсу сістэма захоўвае стан усіх рэгістраў працэсара ў адмысловай структуры ў аператыўнай памяці. Гэта структура завецца кантэкстам працэса. Захаванне кантэксту працэса досыць для наступнага аднаўлення яго працы.

Сямейства АС Windows Mobile для кішэнных камп’ютараў

правіць

Гэта сямейства аперацыйных сістэм рэальнага часу было адмыслова распрацавана для ўбудаваных сістэм. Падтрымліваюцца працэсары ARM, MIPS, SuperH і x86. У адрозненне ад астатніх аперацыйных сістэм Windows, аперацыйныя сістэмы гэтага сямейства прадаюцца толькі ў складзе гатовых прылад, такіх як смартфоны, кішэнныя камп’ютары, GPS навігатары, MP3 прайгравальнікі, і іншыя.

У наш час пад тэрмінам «Windows CE» разумеюць толькі ядро аперацыйнай сістэмы. Напрыклад Windows Mobile 5.0 складаецца з ядра Windows CE 5.0, хоць у некаторых прыладах ядро Windows CE выкарыстоўваецца і без Windows Mobile.

Сямейства ўбудаваных АС Windows Embedded

правіць

Windows Embedded — гэта сямейства аперацыйных сістэм рэальнага часу, было адмыслова распрацавана для ўжывання ў розных убудаваных сістэмах. Ядро сістэмы агульнае з сямействам АС Windows CE і падтрымлівае працэсары ARM, MIPS, SuperH і x86. Windows Embedded уключае дадатковыя функцыі, сярод якіх фільтр абароны ад запісу (EWF і FBWF), загрузка з флэш-памяці, CD-ROM, сеткі, выкарыстанне ўласнай абалонкі сістэмы і т. п.

У адрозненне ад астатніх аперацыйных сістэм Windows, аперацыйныя сістэмы гэтага сямейства прадаюцца толькі ў складзе гатовых прылад, такіх як: банкаматы, медыцынскія прыборы, навігацыйнае абсталяванне, «тонкія» кліенты, VoIP-тэрміналы, медиапроигрыватели, лічбавыя рамкі (альбомы), касавыя тэрміналы, аплатныя тэрміналы, робаты, гульнявыя аўтаматы, музычныя аўтаматы, і іншыя.

Выпускаліся наступныя варыянты АС Windows Embedded [1]:

  • Windows Embedded CE
  • Windows Embedded Standard
  • Windows Embedded POSReady
  • Windows Embedded Enterprise
  • Windows Embedded NavReady
  • Windows Embedded Server

Інтэграваныя праграмныя прадукты

правіць

Пакет Microsoft Windows складаецца са стандартных праграм, такіх як браўзер (Internet Explorer), паштовы кліент (Outlook Express ці Windows Mail), музычны і відэа прайгравальнік (Windows Media Player). З дапамогай тэхналогій COM і OLE іх кампаненты могуць быць скарыстаны ў праграмах іншых вытворцаў. Гэтыя прадукты бясплатныя і могуць быць вольна запампаваны з афіцыйнага сайта Microsoft, аднак для ўсталявання некаторых з іх неабходна мець ліцэнзійную версію Microsoft Windows. Запуск гэтых праграм пад іншымі аперацыйнымі сістэмамі магчымы толькі з дапамогай эмулятараў асяроддзя Windows (Wine), хоць такое іх выкарыстанне парушае карыстальніцкую дамову.

Вакол факту ўключэння такіх стандартных прадуктаў у АС Windows разгараецца шмат дыскусій і юрыдычных спрэчак, паколькі ёсць меркаванне, што гэта стварае перашкоды для распаўсюду канкуруючых прадуктаў. Часта ставяць [хто?] пад сумнеў якасць браўзера Internet Explorer, тлумачачы яго папулярнасць уваходжаннем у пакет Windows і дрэннай дасведчанасцю карыстальнікаў пра наяўнасць альтэрнатыў.

У 1997 г. кампанія Sun Microsystems падала ў суд на кампанію за выкарыстанне тэхналогій Java. У 2001 г. Microsoft выплаціла штраф і выключыла віртуальную машыну Java са складу сваіх прадуктаў.

У сакавіку 2004 г. Еўрапейская камісія аштрафавала Майкрасофт, у адказ на гэта Microsoft выпусціла для продажу ў Еўропе «Windows XP N», версію Windows XP без Windows Media Player. У снежні 2005 г. Еўрапейская камісія зноў аштрафавала Майкрасофт за тое, што кампанія адкрыла толькі зыходныя коды, дастатковыя для стварэння канкурэнта Windows Media Services, але не дакументацыю.

Кампанія Майкрасофт працягвае адстойваць сваё права ўключаць яе прадукты ў пакет Windows і працягвае распрацоўваць новыя інтэграваныя прадукты.

У 2009 г. планаваўся выпуск «Windows 7 Europe» для еўрапейскага рынка, але Microsoft дасягнула дамовы з Еўрапейскай камісіяй, і выйсце было адменена. Тым не менш, рэдакцыі KN і N з’явіліся ў продажы.

Таксама, пачынаючы з Windows 7, браўзер стаў апцыянальным кампанентам, а паштовы кліент стаў распаўсюджвацца асобна — у складзе Windows Live Essentials.

Папулярнасць

правіць

У наш час Microsoft Windows усталявана прыкладна на 93 % персанальных камп’ютараў і працоўных станцый. Па дадзеных кампаніі Net Applications, у лістападзе 2009 года доля Windows на рынку складала 92,52 %, Mac — 5,27 %, Linux — 1,00 % іншыя — менш 1 %[13]. Таксама заўважны рост колькасці карыстальнікаў аперацыйнай сістэмы GNU/Linux (па дадзеных Net Applications — c 0,68 % у маі 2008 гады да 0,93 % у жніўні 2009, а па дадзеных w3schools[14] — з 3,6 % да 4,2 % за той жа перыяд), займальнай трэцяе месца ў рэйтынгах папулярнасці.

Сярод розных версій Microsoft Windows па дадзеных w3schools на лістапад 2009 найбольш папулярная Windows XP[14]

Гл. таксама

правіць

Зноскі

  1. Слоўнік новых запазычаных слоў беларускай мовы / В. І. Уласевіч, Н. М. Даўгулевіч. — Мінск : Беларусь, 2023. — 174, [1] с. ; 25 см. — 1500 экз. — ISBN 978-985-01-1695-6
  2. Desktop Operating System Market Share Worldwide (англ.). StatCounter Global Stats. Архівавана з першакрыніцы January 27, 2020. Праверана 16 ліпеня 2023.
  3. Keizer, Gregg. Microsoft gets real, admits its device share is just 14%. Computerworld. IDG (14 ліпеня 2014). — «[Microsoft's chief operating officer] Turner's 14% came from a new forecast released last week by Gartner, which estimated Windows' share of the shipped device market last year was 14%, and would decrease slightly to 13.7% in 2014. Android will dominate, Gartner said, with a 48% share this year»  Архівавана з першакрыніцы August 21, 2016.
  4. http://ftp.lanet.lv/ftp/sun-info/sunflash/1993/Jul/55.11-Sun-Intergraph:-SPARC-and-Windows-NT
  5. http://support.microsoft.com/lifecycle/?p1=3078
  6. http://support.microsoft.com/lifecycle/?p1=3127
  7. а б в г д е ё ж IE8: System requirements
  8. Net Applications OS versions market share (1 лютага 2009).
  9. глабальная вэб-статыстыка. W3Counter (1 студзеня 2009).
  10. «Operating System Market Share». Hitslink.
  11. Net Applications Trend for 'Windows 95' (1 снежня 2008).
  12. Unicode support in Windows 95 and Windows 98
  13. Operating System Market Share, July 2009. Net Applications.
  14. а б http://www.w3schools.com/browsers/browsers_os.asp

Спасылкі

правіць