Ніжагародскі Крэмль

Крэпасць у цэнтры Ніжняга Ноўгарада
Дзмітрыеўская вежа — галоўная вежа Крамля

Ніжагародскі крэмлькрэпасць у цэнтры Ніжняга Ноўгарада і яго гістарычная найстаражытная частка, галоўны грамадска-палітычны і гісторыка-мастацкі комплекс горада.

Афіцыйная рэзідэнцыя губернатара Ніжагародскай вобласці і мэра Ніжняга Ноўгарада.

Знаходзіцца на правым высокім беразе, у месцы зліцця рэк Волгі і Акі. Паўночна-заходняя частка Крамля спускаецца амаль да падножжа схілаў, паўднёва-ўсходняя частка выходзіць на плошчу Мініна і Пажарскага, а паўднёва-заходняя - узвышаецца над глыбокім Пачаінскім ярам і плошчай Народнага адзінства.

Архітэктура КрамляПравіць

Вежы Ніжагародскага КрамляПравіць

 
Выгляд начнога Крамля

Да цяперашняга часу захаваліся або былі адноўлены ўсе 13 вежаў крамля. Супраць гадзінны стрэлкі:

  1. Георгіеўская вежа — названая па суседстве з Пасадскай Георгіеўскай царквой. Квадратная 4-х ярусная вежа, да XVII стагоддзя - з пад'ёмным мостам[1].
  2. Барысаглебская вежа — названая па імі царквы ў гонар святых Барыса і Глеба, якая стаяла ніжэй крамля, ля берага Волгі. Да 1622 была нанава перабудавана. У выніку пастаянных зрухаў грунта вежа разбурылася, і была канчаткова разабраная ў 1785 годзе. У 1966 годзе былі адкапалі рэшткі Барысаглебскай вежы, а ў 1972 вежа была зноў ўзведзена на першапачатковым месцы.
  3. Зачацкая вежа — названая па размешчанаму побач Зачацеўскаму манастыру. Часам згадваецца як Жываноснаўская вежа (па царкве і кляштара ў гонар Жываноснай крыніцы) або Белая (па аналогіі з суседняй). Двух'ярусная квадратная вежа з варотамі. Разбурана апоўзнем у XVIII стагоддзі, адноўленая ў 2012 годзе[2].
  4. Белая вежа — названая па белакаменнай абліцоўцы ніжняй частцы вонкавага фасада. Больш позняя назва XVII-XVIII стагоддзя - Сімяонаўская, па Сімяонаўская манастыру, які знаходзіўся побач з ёй унутры крамля. Круглая 4-х ярусная вежа.
  5. Іванаўская вежа — па суседстве з Пасадскім царквой Іаана Прадцечы.
  6. Гадзінная вежа — па ўстаноўленых на ёй у XVI стагоддзі гадзінах.
  7. Паўночная вежа — па сваім паўночнага становішчу адносна іншых крамлёўскіх веж, таксама была вядомая, як Ільінская з-за знаходжання насупраць Пасадскім царквы Ільі Прарока ў Започаинье.
  8. Тайніцкая вежа — па «тайным ходам» ў сцяне каля яе да рэчкі Почайны. Называлася таксама Мироносицкой - па царкве жонак-міраносіц на другім баку Почаинского яра, - і на зялёнай - у яры пад вежай быў «зелейный двор» - парахавой завод з вадзяной млыне, таксама Почаинской.
  9. Коромыслова вежа — па нібыта пахаванай пад ёй легендарнай дзяўчыне з каромыслам.
  10. Мікольская вежа — па суседстве з Пасадскім царквой Мікалая Цудатворца. У вежу вядзе пешаходны мост над Зяленскі з'ездам, пабудаваны ў 1980-я гг.
  11. Камора вежа — служыла складскіх месцам. Таксама называлася Круглай, Цейхгаузной (цэйхгауз - ім. Ваенная камора) і Аляксееўскі - побач знаходзілася Аляксееўская царква.
  12. Дзмітрыеўская вежа — названая па імя вялікага князя ніжагародскага Дзмітрыя Канстанцінавіча. Па іншай версіі, назва звязана з царквой у імя святога велікамучаніка Дзімітрыя Салунскага, пабудаванай князем Дзмітрыем перад вежай у 1378. Упершыню згадваецца ў 1372-1374 гадах, лічачыся самай старой вежай, але сучаснае аблічча атрымала ў 1895 пры прынадзе пад Мастацкі музей (у цяперашні час у ёй размешчаны выставачная зала). На ёй усталяваны герб горада і надвратная абраз кананізаванага заснавальніка горада, князя Юрыя Усеваладавіча.
  13. Парахавая вежа — выкарыстоўвалася для захоўвання пораху і іншых боепрыпасаў. Пазнейшыя назвы - Спаская (знаходзілася побач са Спаса-Праабражэнскім саборам) і Стралецкая (побач са стралецкай Слабадой). Круглая 4-х ярусная вежа. Франтальных байніц ў ніжніх ярусах няма, то ёсць вежа мае ролю капаніра для вядзення падэшвеннага агню ўздоўж прылеглых прыгонных сцен.
 
Міхала-Архангельскі сабор у Ніжагародскім крамлі
 
Абеліск Мініну і Пажарскаму

Саборы Ніжагародскага крамляПравіць

На тэрыторыі Ніжагародскага крамля знаходзілася мноства храмаў, аднак на сапраўдны момант захаваўся толькі Міхайла-Архангельскі сабор, пабудаваны не пазней сярэдзіны XVI стагоддзя і перабудаваны ў 1628-1631 гг. - Найстаражытнае з якія захаваліся ў крамлі будынкаў. У саборы знаходзіцца магіла Кузьмы Мініна.

ПомнікіПравіць

  • Абеліск Мініну і Пажарскаму
  • Помнік князю Юрыю Усеваладавіч і біскупу Сымону Суздальскаму
  • Мемарыяльны комплекс у гонар горьковчан, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну і Вечны агонь
  • Мемарыял «Горьковчане - фронту»

Іншыя будынкіПравіць

У канцы XVIII стагоддзя ў цэнтры Крамля была разбіта плошчу урачыстасцяў (пляц-парад). На плошчу былі ўзведзены корпуса прысутныя месцаў (1782-1785), палац віцэ-губернатара (1786-1788) і гарнізоннага дома (1791-1801).

У 1837-1841 гадах быў пабудаваны дом ваеннага губернатара (цяпер у будынку знаходзіцца Мастацкі музей), у 1840-1843 гадах па загаду Мікалая I было пабудавана будынак Арсенала. У сувязі з перабудовай тэрыторыі Крамля толькі ў 1837-1841 гадах з крэпасці была канчаткова вынесена ўся прыватная забудова.

У канцы XIX стагоддзя да Усерасійскай прамысловай і мастацкай выставе 1896 былі пабудаваныя 2 фунікулёры, якія атрымалі назвы Крамлёўскі і Похвалинский, у горадзе іх клікалі элеватар.

У 1931 годзе на месцы Спаса-Прэабражэнскага сабора быў пабудаваны Дом Саветаў. Будынак выканана ў стылі канструктывізму і зверху нагадвае самалёт. Зараз у будынку размяшчаецца Гарадская дума і адміністрацыя Ніжняга Ноўгарада.

У 1965 году побач з абеліскам К. Мініну і Д. Пажарскага быў запаленымі Вечны агонь і адкрыты мемарыяльны комплекс у гонар горьковчан, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

З 1928 па 1968 год на тэрыторыі Крамля ў будынку былога Манежа знаходзілася трамвайны дэпо.

У 2012 годзе пабудавана Спаская капліца. Яна ўзведзена насупраць будынку адміністрацыі Ніжняга Ноўгарада ў памяць аб разбураным ў савецкі час Спаса-Праабражэнскім Крамлёўскім кафедральным саборы Ніжагародскай епархіі[3].

Плошчы і сады Ніжагародскага крамляПравіць

  • Плошча Мініна і Пажарскага
  • Нижневолжская набярэжная
  • Мининский сад
  • Плошча Народнага адзінства

 Страчаныя будынкі і помнікіПравіць

  • Спаса-Праабражэнскі кафедральны сабор (разбураны ў 1929-1930 гг.)
  • Успенская ваенная царква (разбурана; знаходзілася на месцы будынка абкама КПСС)
  • Царква святога Сімеона катэдральны (былы Сімяонаўскі манастыр) (разбурана; плануецца рэканструкцыя[4][5])
  • Будынак манежа (знаходзіцца ў аварыйным стане; прапанавана рэстаўрацыя[6])

ЗноскіПравіць

  1. Георгиевская башня Нижегородского кремля. Пути-дороги.ru.
  2. Итоги восстановления Зачатьевской башни (ФОТО)
  3. Митрополит Георгий совершил чин освящения Спасской часовни в Нижегородском кремле (фото), Нижегородская митрополия, 1 ноября 2012 года
  4. Одобрен проект строительства храма во имя преподобного Симеона Столпника в Нижегородском кремле, nne.ru, 14 ноября 2008 года
  5. Храм Симеона Столпника появится в нижегородском Кремле. Газета «Нижегородская правда», 14 ноября 2008 года
  6. Здание Манежа планируется восстановить в Нижегородском кремле в рамках строительства Дома правительства

СпасылкіПравіць