Адкрыць галоўнае меню

Змены

Аб'ём не змяніўся, 9 месяцаў таму
стыль
<!-- |Без гімна=* -->
}}
'''Філіпіны''' ({{lang-fil|Pilipinas}} {{IPA|[ˌpɪlɪˈpinɐs]}}, {{lang-en|the Philippines}} {{IPA|[ˈfɪlɨpiːnz]}})  астраўная [[краіна]] ў [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]], у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] паміж [[Інданезія]]й і [[Тайвань|Тайванем]].
 
== Гісторыя ==
{{main|Гісторыя Філіпін}}
Філіпіны насялялі плямёны аўстралоіднай расы, у [[2 тысячагоддзе да н.э.|II-м тысячагоддзі да н.э.]] іх адцяснілі ў горныя раёны паўднёвамангалоідныя народы. У [[1521]] г.годзе Філіпіны наведала [[Іспанская імперыя|іспанская]] экспедыцыя [[Ф.Фернан Магелан|Фернана Магелана]], які загінуў у сутычцы з жыхарамі [[Востраў Мактан|вострава Мактан]]. У [[1565]] г.годзе з прыбыцця флоту [[М.Л.Легаспі|М.Л. Легаспі]] пачалося іспанскае заваяванне Філіпін. Да канца [[16 стагоддзе|XVI]] ст.стагоддзя [[Іспанская імперыя|іспанцы]] падпарадкавалі большую частку краіны, акрамя ісламізаванага ў [[14 стагоддзе|XIV]]  [[15 стагоддзе|XV]] стст.стагодздзях насельніцтва, якое захавала напоўдні незалежнасць да [[19 стагоддзе|XIX]] стстагоддзя. У хуткім часе большасць філіпінцаў хрысціянізавана. На Філіпінах усталявалася сістэма кіравання на ўзор іспанскіх калоній у Амерыцы. Збыло [[17 стагоддзеХрысціянства|XVIIхрысціянізавана]] ст. іспанцы ізалявалі краіну ад знешняга свету. Выхад з ізаляцыі ў пачатку [[19 стагоддзе|XIX]] ст. спрыяў уздыму гаспадаркі Філіпін і мясцоваму культурна-асветніцкаму руху (галоўны яго прадстаўнік [[Х. Рысаль]]). У [[1892]] г. заснавана тайная патрыятычная арганізацыя [[Каціпунан]] (кіраўнік [[А. Баніфасіа]]), якая ўзначаліла [[Філіпінская рэвалюцыя|нацыянальнае паўстанне 1896—1897]]. У час [[Іспана-амерыканская вайна 1898|Іспана-амерыканскай вайны 1898 г.]] на Філіпіны высадзіліся войскі ЗША. [[12 чэрвеня]] [[1898]] г. абвешчана незалежная [[Першая Філіпінская Рэспубліка|Філіпінская Рэспубліка]] на чале з [[Э. Агінальда]]. У выніку [[Амерыкана-філіпінская вайна|Амерыкана-філіпінскай вайны 1899—1901]] гг. Філіпіны сталі калоніяй [[ЗША]]. У [[1916]] г. утворана [[Легіслатура Філіпін]], а паводле закона і Канстытуцыі 1934 г. у [[1935]] створаны аўтаномны ўрад на чале з прэзідэнтам [[М. Л. Кесанам]]. У [[1941]]—[[1942]] гг. Філіпіны акупіравалі японскія войскі. У [[1942]]—[[1944]] гг. на [[Востраў Лусон|востраве Лусон]] узброеную барацьбу супраць акупацыйных войскаў вяла партызанская армія Хукбалахап. У канцы [[1944]] — пачатку [[1945]] гг. тут адбыліся жорсткія баі паміж амерыканскімі і японскімі войскамі. [[4 ліпеня]] [[1946]] г. абвешчана незалежнасць Філіпін. У [[1965]] г. прэзідэнтам краіны абраны [[Ф.Маркас]], які ў [[1972]] г. увёў надзвычайнае становішча (да [[1981]] г.) і замацаваў свае вялікія паўнамоцтвы. Дыктатура прэзідэнта і карупцыя сярод яго паплечнікаў прывялі да народных выступленняў у лютым [[1986]] г., рэжым Маркаса быў скінуты. Урад прэзідэнта [[К. Акіна]] правёў дэмакратызацыю палітычнага жыцця. Але ён і ўрад прэзідэнта [[Фідэль Вальдэс Рамас|Ф.Рамаса]] ([[1992]]—[[1998]]) не здолелі рэфармаваць эканоміку Філіпін. Нягледзячы на мірнае пагадненне 1996 г. з мусульманскімі арганізацыямі, радыкальныя ісламісцкія групоўкі на поўдні Філіпін працягваюць узброеную барацьбу супраць урада.
 
На Філіпінах усталявалася сістэма кіравання на ўзор іспанскіх калоній у Амерыцы. З [[17 стагоддзе|XVII]] стагоддзя [[Іспанская імперыя|іспанцы]] ізалявалі краіну ад знешняга свету. Выхад з ізаляцыі ў пачатку [[19 стагоддзе|XIX]] стагоддзя спрыяў уздыму гаспадаркі Філіпін і мясцоваму культурна-асветніцкаму руху (галоўны яго прадстаўнік [[Х. Рысаль]]). [[1892]] г. заснавана тайная патрыятычная арганізацыя [[Каціпунан]] (кіраўнік [[А. Баніфасіа]]), якая ўзначаліла [[Філіпінская рэвалюцыя|нацыянальнае паўстанне 1896—1897]]. У час [[Іспана-амерыканская вайна 1898|Іспана-амерыканскай вайны 1898 г.]] на Філіпіны высадзіліся войскі ЗША. [[12 чэрвеня]] [[1898]] года абвешчана незалежная [[Першая Філіпінская Рэспубліка|Філіпінская Рэспубліка]] на чале з [[Э. Агінальда]]. У выніку [[Амерыкана-філіпінская вайна|Амерыкана-філіпінскай вайны 1899—1901]] гадах Філіпіны сталі калоніяй [[ЗША]].
 
У [[1916]] годзе утворана [[Легіслатура Філіпін]], а паводле закона і Канстытуцыі 1934 года у [[1935]] годзе быў створаны аўтаномны ўрад на чале з прэзідэнтам [[М. Л. Кесанам]]. У [[1941]]–[[1942]] гадах Філіпіны акупіравалі [[Японія|японскія]] войскі. У [[1942|1942–]][[1944]] гадах на [[Востраў Лусон|востраве Лусон]] узброеную барацьбу супраць акупацыйных войскаў вяла партызанская армія Хукбалахап. У канцы [[1944]] – пачатку [[1945]] года тут адбыліся жорсткія баі паміж [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскімі]] і [[Японія|японскімі]] войскамі.
 
[[4 ліпеня]] [[1946]] года была абвешчана незалежнасць Філіпін. У [[1965]] годзе прэзідэнтам краіны абраны [[Ф.Маркас|Ф. Маркас]], які ў [[1972]] годзе увёў надзвычайнае становішча (да [[1981]] года) і замацаваў свае вялікія паўнамоцтвы. Дыктатура прэзідэнта і карупцыя сярод яго паплечнікаў прывялі да народных выступленняў у лютым [[1986]] года, і рэжым Маркаса быў скінуты. Новы ўрад пад кіраўніцтвам прэзідэнта [[К. Акіна]] правёў дэмакратызацыю палітычнага жыцця. Але ён і ўрад прэзідэнта [[Фідэль Вальдэс Рамас|Ф.Рамаса]] ([[1992|1992–]][[1998]] гады) не здолелі рэфармаваць эканоміку Філіпін. Нягледзячы на мірнае пагадненне 1996 года з мусульманскімі арганізацыямі, радыкальныя ісламісцкія групоўкі на поўдні Філіпін працягваюць узброеную барацьбу супраць урада.
 
== Культура ==
З сучасных [[Пісьменнік|пісьменнікаў]] ды [[Мастак|мастакоў]] можна вылучыць [[Харкін Дэксімірэ]] ды іншых.
 
== Гл. таксама ==