Адкрыць галоўнае меню

Валійская мова (таксама уэльская мова або кімрская мова, саманазва Cymraeg або y Gymraeg) — у адрозненне ад валійскай англійскай (варыянту англійскай мовы, што сфармавалася ва Уэльсе), адносіцца да брыцкай групы кельцкіх моў, распаўсюджана ў заходняй частцы Брытаніі - Уэльсе (вал. Cymru ), а таксама Чубуце, калоніі валійцаў-імігрантаў у рэгіёне Патагоніі ў Аргенціне. Родная мова валійцаў. У мінулым была аб’ектам дыскрымінацыі з боку англійскай улады, сёння знаходзіцца пад пагрознай знікнення.

Валійская мова
Саманазва: Cymraeg
Краіны: Вялікабрытанія, Аргенціна
Рэгіёны: У Аргенціне — Патагонія
Афіцыйны статус: Уэльс
Агульная колькасць носьбітаў: Больш 750 000 (2006, ацэнка)
Класіфікацыя
Катэгорыя: Мовы Еўропы

Індаеўрапейская сям'я

Кельцкая галіна
Брыцкая група
Пісьменнасць: лацініца
Моўныя коды
ISO 639-1: cy
ISO 639-2: cym
ISO 639-3: cym
Кельцкія мовы ў 20 стагоддзі

СтатусПравіць

Па падзеных перапісу 2011 года, 583 000 чалавек, або 20% насельніцтва, валодаюцт валійскай моваю (у параўнанні з 20,8% у 2001 годзе)ref>[http://www.comisiynyddygymraeg.cymru/Cymraeg/Rhestr%20Cyhoeddiadau/Darlun%20ystadegol%20Cymraeg.pdf Darlun ystadegol o sefyllfa’r Gymraeg] (вал.) . — Сравнение данных переписей 1991 и 2001 годов, с использованием данных за 2011 год.</ref>. Пры гэтым, паводле перапісу, 25% жыхароў Уэльса нарадзіліся за яго межамі. Колькасць носьбітаў валійскай мовы ва ўсёй Велікабрытаніі дакладна невядомая, але яна параўнальна вялікая ў буйных гарадах і ўздоўж мяжы з Уэльсам. Паводле тэлеканала S4C, у 1993 годзе ў Англіі жыло каля 133 000 чалавек, якія разумелі валійскую мову, і каля траціны з іх было засяроджана ў раёне Вялікага Лондана[1]. Акрамя таго, носьбыты валійскай мовы жывуць у Канадзе (3160 чалавек паводле Ethnologue[2]) і ў ЗША (2 655[3]).

 
Доля носьбітаў валійскай мовы ў розных графствах Уэльса

Сярод носьбітаў валійскай мовы мала тых, хто не валодае англійскай (не лічачы валійцаў даліны Чубут, дзеля якіх другой мовай з’яўляецца іспанская)[4]. Тым не меньш, вельмі многія аддаюць перавагу менавіта валійскай мове, а не англійскай. Выбар мовы можа мяняцца ў залежнасці ад прадметнай вобласці (з’ява, вядомая ў лінгвістыцы як ”код-свічынг”, або пераключэнне кодаў).

Па стане на 14 сакавіка 2017 года валійскі раздзел Вікіпедыі налічвае 90,873 артыкулаў і займае па гэтым крытэрыі 60 месца з усіх 295 раздзелаў.

ЛітаратураПравіць

ГраматыкіПравіць

  1. Arwyn Watkins T. Welsh // Ball, MJ, Fife, J (ed.) The Celtic Languages. London, N. Y., 1993
  2. King G. A Comprehensive Grammar of Modern Welsh. London, N.Y., 1994
  3. Morris-Jones J. An Elementary Welsh Grammar. Oxford, 1931.
  4. Morris-Jones J. A Welsh Grammar. Historical and Comparative. Oxford, 1977 [1913].
  5. Thomas, P. W. Gramadeg y Gymraeg. Caerdydd, 1996
  6. Thorne, D. A Comprehensive Welsh Grammar. Oxford, 1993

ДыялектыПравіць

  1. Arwyn Watkins T. Some phonological features of the Welsh dialect of Llansamlet (West Glamorgan) // Festschrift J. Pokorny. Innsbruck, 1967, pp. 315–324.
  2. Fynes-Clynton O. H. The Welsh Vocabulary of the Bangor District. Oxford, 1913.
  3. Ruddock G. E. Rhai enghreifftiau o golli seiniau yn nhafodiaith Hirwaun / Bulletin of the Board of Celtic Studies, 1970, v. 23, pt. 4, pp. 295–308.
  4. Sommerfelt A. Studies in Cyfeiliog Welsh. Oslo, 1925.
  5. Sweet H. Spoken North Welsh // Transactions of the Philological Society. London, 1882—1884, pp. 409–485.
  6. Thomas B. Cyweiriau iaith siaradwaig o Ddyffryn Afan /Bulletin of the Board of Celtic Studies, 1980, v. 28, pt. 4, pp. 579–592.
  7. Thomas A. R. The linguistic geography of Wales. Cardiff, 1973.
  8. Oftedal M. A new approach to North Welsh vowels // Lochlann. Oslo, 1969, v. 4, pp. 243–269.

ДаследаванніПравіць

  1. Awbery, G. The Syntax of Welsh: A Transformational Study of the Passive. Cambridge, 1976
  2. Ball, M. J., Müller, N. Mutation in Welsh. London, N. Y., 1992
  3. Ball, M. J., Jones, G. E. (ed.). Welsh Phonology: Selected readings. Cardiff, 1984
  4. Borsley, R., Tallerman, M., Willis D. The syntac of Welsh. Oxford: OUP, 2007
  5. Jones R. M. Tympau’r modd mynegol a ffurfiau cwmpasog y ferf / Bulletin of the Board of Celtic Studies, 1966, v. 22, pt. 1, pp. 1–15.
  6. Lewis H. The sentence in Welsh. London, 1942.
  7. Roberts, I. Principles and Parameters in a VSO Language: A Case Study in Welsh. Oxford, 2005
  8. Rowlands E. I. Yr ymadrodd berfol / Bulletin of the Board of Celtic Studies, 1976, v. 27, pt. 1, pp. 1–22.

СлоўнікіПравіць

  1. Evans H. M, Thomas W. O. Geiriadur Newydd — The New Welsh Dictionary. Llandebie, 1953.
  2. Geiriadur Prifysgol Cymru: The Welsh University Dictionary. Caerdydd, 1950 (поўны слоўнік з часу першых помнікаў).
  3. Geiriadur yr Academi (самы вялікі англа-валійскі слоўнік). Caerdydd
  4. King, G. Pocket Modern Welsh Dictionary. Oxford, 2000

Гісторыя мовыПравіць

  1. Jackson, K. H. Language and History in Early Britain. Edinburgh, 1954
  2. Lewis, H. Datblygiad yr iaith Gymraeg. Caerdydd, 1931
  3. Simon Evans, D. A Grammar of Middle Welsh. Dublin, 1961

СпасылкіПравіць

Вікіпедыя мае раздзел, напісаны
Hafan валійскай


У Вікіслоўніку спіс слоў валійскай мовы утрымліваецца ў катэгорыі «Валійская мова»

Агульная інфармацыяПравіць

Для вывучэння мовыПравіць

  • Clwb Malu Cachu (англ.) . — Старонка для тых, хто вывучае валійскую. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 23 кастрычніка 2009.
  • Gwybodiadur (англ.) . — (даслоўна, «інфармацыйны») — дае вялікі аб'ём інфармацыі па ўсіх аспектах валійскай мовы. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 23 кастрычніка 2009.
  • BBC Learn Welsh (англ.) . BBC Wales. — Сайт BBC па вывучэнні валійскай мовы, з курсамі рознага ўзроўня складанасці і анлайн-слоўнікам. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 23 кастрычніка 2009.
  • BBC Learn Welsh: Grammar (англ.) . BBC Wales. — Граматыка на сайце BBC па вывучэнні валійскай мовы. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 23 кастрычніка 2009.
  • A Welsh Course (англ.) . Cardiff School of Computer Science. — Курс валійскай мовы. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 23 кастрычніка 2009.

СлоўнікіПравіць

  • Welsh-English / English-Welsh On-line Dictionary (англ.) . University of Wales, Lampeter. — Валійска-англійскі і англа-валійскі слоўнік. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 23 кастрычніка 2009.
  • Geiriadur Prifysgol Cymru (англ.) . The University of Wales Centre for Advanced Welsh and Celtic Studies. — Слоўнік валійскай мовы Універсітэта Уэльса, гістарычны слоўнік валійскага (рыхтуецца таксама Другое выданне; першае выданне можна запампаваць на сайце). Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 23 кастрычніка 2009.

Зноскі

  1. Callaghan, Nigel More Welsh Speakers than Previously Believed (англ.) . ibiblio.org. — Изложение результатов исследования S4C. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 18 кастрычніка 2009.
  2. Languages of Canada (англ.) . Ethnologue.com. — Данные по языкам Канады в онлайн версии Ethnologue. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 18 кастрычніка 2009.
  3. Many Languages, One America: Welsh (англ.)  (pdf). U.S. English Foundation Research. — Данные по валлийскому языку в США. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 18 кастрычніка 2009.
  4. Welsh: A language of United Kingdom (англ.) . Ethnologue.com. — Характеристика валлийского языка в онлайн версии Ethnologue, данные о двуязычности носителей, о валлийском в Аргентине. Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 18 кастрычніка 2009.