Ян Шытлер (польск.: Jan Szyttler; 1763 — 1850), вядомы кухар, аўтар першых сістэматычных кніг па кулінарыі на землях былога ВКЛ.

Ян Шытлер
Jan Szyttler.jpg
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння 1763
Месца нараджэння
Дата смерці 1850
Месца смерці
Грамадзянства
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці Кухар
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Нарадзіўся ў Варшаве ў сям'і кухара, пачаў кар'еру у 14-гадовым узросце як кухцік пры двары Агінскіх у Седльцах. Пазней кухар пры двары Станіслава Аўгуста Панятоўскага (пад кіраўніцтвам славутага кухмістра Трэма), пры розных прыватных кухнях. У 1820 асеў у Вільні, да канца жыцця займаўся толькі напісаннем і публікацыяй кніг па гаспадарцы, у тым ліку кулінарных, якія карысталіся вялікай папулярнасцю ў Літве і Беларусі, зважаючы на адсутнасць канкурэнцыі; Шытлер раўніва абараняў аўтарскае права. Кнігі Шытлера аказалі значны ўплыў на фармаванне шляхецкіх і мяшчанскіх густаў перадрэформавай эпохі: «Кухар добра навучаны» (1830, пазней некалькі разоў перавыдавалася), «Параднік для паляўнічых» (1839), «Спіжарня дастаткова і абачліва абсталяваная» (1841), «Кухня мысліўская ці на ловах» (1845), «Ашчадная гаспадыня» (1846) і іншыя (усе — Вільня). У некаторых інтэлектуалаў эпохі гэтыя кнігі выклікалі іранічнае стаўленне дзеля іх апалітычнасці і сухасці. Падазеныя Шытлерам рэцэпты ў асноўным пачэрпнутыя з інтэрнацыянальнай («французскай») кухні, а таксама са старапольскай, арыгінальныя беларускія і літоўскія рэцэпты амаль адсутнічаюць. Шытлер паўплываў на наступныя пакаленні мясцовых аўтараў гэтай тэматыкі, у прыватнасці, на Ганну Цюндзявіцкую і Вінцэнціну Завадскую.

Зноскі

ЛітаратураПравіць

  • Белы А. ???? // ЭнцВКЛ ????