Адкрыць галоўнае меню

Вайна за незалежнасць Анголы — вайна паміж Партугаліяй і шэрагам ваенна-палітычных груповак партугальскай калоніі Анголы, якія выступалі за незалежнасць краіны. Частка Каланіяльнай вайны Партугаліі.

Вайна за незалежнасць Анголы
Асноўны канфлікт: Каланіяльная вайна Партугаліі
Sempreatentos...aoperigo!.jpg
Партугальскія салдаты на патруляванні ў Анголе на раннім этапе вайны
Дата 4 лютага 196115 студзеня 1975
Месца Ангола
Прычына Імкненне Анголы да незалежнасці ад Партугаліі
Вынік Незалежнасць Анголы
Праціўнікі
Movimento Popular de Libertação de Angola (bandeira).svg МПЛА
Flag of UNITA.svg УНІТА
Bandeira da FNLA.svg ФНЛА
ФЛЕК
пры падтрымцы:
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of East Germany.svg ГДР
Flag of Cuba.svg Куба
Flag of the Czech Republic.svg Чэхаславакія
Сцяг Балгарыі (1971-1991) Балгарыя
Flag of Algeria.svg Алжыр
Сцяг Партугаліі Партугалія
пры падтрымцы:
Flag of the United States.svg ЗША
Flag of South Africa (1928–1994).svg ПАР
Flag of Rhodesia (1968–1979).svg Радэзія
Flag of Zambia.svg Замбія
Камандуючыя
Movimento Popular de Libertação de Angola (bandeira).svg Агасціна Нета
Flag of UNITA.svg Жонас Савімбі
Bandeira da FNLA.svg Холдэн Раберта
Flag of Portugal.svg Антоніу ды Салазар
 
Каланіяльная вайна Партугаліі
АнголаГвінея-БісауМазамбік

Партугальская каланiзацыя АнголыПравіць

У 1482 годзе партугальскія каравэлы пад камандаваннем штурмана Дыяген Кана прыбытку ў Каралеўства Конга. Пасля некалькіх наступных экспедыцый паміж двума каралеўствамі ўсталяваліся блізкія адносіны. Партугальцы прывезлі агнястрэльную зброю, іншыя тэхналагічныя дасягненні і новую рэлігію — хрысціянства. У сваю чаргу, кароль Конга прапанаваў на продаж рабоў, слановую косць і карысныя выкапні.

Даследчык Паўлу Дыяш дэ Новайш у 1575 году заснаваў Луанду як São Paulo da Assunção de Loanda. Новайш заняў паласу зямлі з сотняй сем’яў каланістаў і 400 салдатамі, стварыўшы пастаяннае паселішча. Партугальская карона прадаставіла Луандзе статус горада ў 1605 годзе. Партугальцы стварылі і падтрымлівалі яшчэ некалькі населеных пунктаў, крэпасцяў і партоў. Бенгела, партугальская форт з 1587 і горад з 1617 года, быў другім па значнасці фарпостам партугальцаў ў рэгіёне пасля Луанда[1].

Ранні перыяд партугальскай заваёвы быў адзначаны серыяй войнаў, дагавораў і спрэчак з мясцовымі афрыканскімі кіраўнікамі, у прыватнасці, з Нзінга Мбанды, якая асабліва рашуча супраціўлялася Партугаліі. Заваёва тэрыторыі сучаснай Анголы пачалося толькі ў XIX стагоддзі і было скончана да 1920-м гадам. Ангола мела статус партугальскай калоніі з 1655 года, пакуль 11 чэрвеня 1951 года парламент Партугаліі ня прыняў закон, які дае ўсім партугальскім калоніям статус правінцый[1][2].

На гэтым фоне ўзнікаюць арганізацыі, такія як МПЛА, UPA i iншыя, чыёй мэтай з’яўляецца стварэнне незалежнай дзяржавы Ангола. Неўзабаве, пры падтрымцы СССР і Кітая, яны пачынаюць фарміраванне ўласных узброеных атрадаў.

Ход вайныПравіць

Афіцыйнай датай пачатку вайны лічыцца 4 лютага 1961 года: у гэты дзень атрад з 50 баевікоў MPLA атакaвалi турму ў Луандзе, у выніку чаго амаль yce нападаючыя загінулі. Колькасць ахвяр з боку паліцэйскіх склала ўсяго 7 чалавек. 15 сакавіка пачалося ўварванне ў Анголу з кангалезскай тэрыторыі баевікоў UPA на чале з Холденам Раберта[3].

Партугальцы перагрупаваліся і 20 верасня ўзялі пад свой кантроль Пэдра-Вэрдэ, апошнюю базу UPA y паўночнай Анголе. У першы год вайны 20-30 тыс. aнгольскім грамадзянскіх асоб[4][5] былі забітыя партугальскімі войскамі, а 400-500 тыс. бежанцаў адправіліся ў Заір. Баевікі УПА атакавалі калону ўцекачоў і суправаджаючых іх прыхільнікаў МПЛА. Патруль UPA ўзяў 21 партызан МПЛА у палон, а затым пакараў смерцю іх 9 кастрычніка, што прывяло да варожасці паміж двума групоўкамі. Савет бяспекі ААН прыняў Рэзалюцыю 163, паклікаўшы Партугалію адмовіцца ад рэпрэсіўных мер супраць ангольскага народа[6].

7 лістапада 1961 г. у Анголу прыбылі ваенныя спецыялісты з Кубы для падрыхтоўкі партызанскіх атрадаў МПЛА. У 1958 — 1974 гг. СССР пастаўляў узброеным фарміраванням МПЛА ўзбраенне і тэхніку. Пастаўкамі ўзбраення і тэхнікі МПЛА падтрымлівала таксама і КНР. Шматлікія паўстанцы МПЛА праходзілі ваенную падрыхтоўку ў СССР, Балгарыі, Чэхаславакіі і ў Алжыры[7].

У сакавіка 1962 года Раберта аб’яднаў UPA з Дэмакратычнай партыяй Анголы, каб сфармаваць Нацыянальны фронт вызвалення Анголы (ФНЛА). Некалькі тыдняў праз, 27 сакавіка, ён заснаваў рэвалюцыйны ўрад Анголы ў выгнанні, прызначыўшы Жонас Савимби міністрам замежных спраў. Пачалося фармаванне ўзброеных сілаў ФНЛА — Войска нацыянальнага вызвалення Анголы (ЭЛНА). Раберта стварыў палітычны саюз з прэзідэнтам Заіра Мабуту Сесе Сека, дзеля чаго развёўся з жонкай і ажаніўся на жанчыне з сяла жонкі Мабуту. Раберта наведаў Ізраіль і атрымліваў дапамогу ад урада Ізраіля з 1963 па 1969.

Ж. Савiмбi пакінуў ФНЛА ў 1964 годзе і заснаваў УНІТА ў адказ на нежаданне Раберта распаўсюдзіць вайну за межы гістарычнага Каралеўства Конга.

Баявыя групы УНІТА — Узброеныя сілы вызвалення Анголы — здзейснілi сваю першую атаку 25 снежня 1966, перакрыўшы рух цягнікоў па чыгунцы на мяжы з Замбіяй. УНІТА здзейсніў яшчэ дзве нападу на гэтую чыгунку ў 1967 годзе, выклікаўшы незадаволенасць ўрада Замбiі, якая экспартавала медзь праз гэтую чыгунку. Замбiйскi ўрад адказаў высылкай з Замбіі 500 байцоў. Савiмбi пераехаў у Каір, дзе жыў год. Ён таемна вярнуўся ў Анголу праз Замбію і працаваў з партугальскімі ваеннымі супраць МПЛА.

У канцы 1960-х гадоў ФНЛА і МПЛА ваявалі адзін з адным, што прывяло да пераходу нацыянальна-вызваленчай вайны ў грамадзянскую. Больш за тое, МПЛА часцяком дапамагалі партугальцам у пошуках хованак партызан ФНЛА.

У 1971 годзе МПЛА пачаў фармаваць эскадроны з 100-150 партызан у кожным. Гэтыя эскадроны, узброеныя 60-мм і 81-мм мінамётамі, атакавалі партугальскія фарпосты. Партугальцы ў адказ праводзілі антыпартызанскiя зачысткі супраць сіл МПЛА, знішчыўшы некалькі іх лагераў. Акрамя таго, Паўднёва-Афрыканскія сілы абароны атакавалі пазіцыі МНЛА ў Машыка ў лютым 1972 года, знішчыўшы камуністычную прысутнасць там. Партугальскія ўзброеныя сілы арганізавалі паспяховую кампанію па ліквідацыі арганізацыі Усходні фронт (Frente Leste). 17 сакавіка 1000 байцоў ФНЛА паднялі мяцеж у Кінсузу, але заiрская армія падавіла паўстанне ад імя Рабертао[8].

Рэвалюцыя гваздзікоў 25 красавіка 1974 года завяршыла партугальскія каланіяльныя войны і прывяла да незалежнасці партугальскіх заморскіх тэрыторый.

Рэвалюцыйны партугальскае ўрад пагадзіўся перадаць уладу нацыяналістычным афрыканскім рухам.

ВынiкiПравіць

Вайна завяршылася 15 студзеня 1975 года падпісаннем Алворскіх пагадненняў, па якіх Ангола атрымлівала незалежнасць (фактычна баявыя дзеянні былі спынены ў 1974 годзе).

Па ацэнцы сучасных даследчыкаў, дзеянні партугальскіх войскаў у гэтай вайне апынуліся найбольш паспяховымі ў параўнанні з канфліктамі ў Мазамбіку і у Гвінеі-Бісау, і толькі «рэвалюцыя гваздзікоў», пасля якой новае кіраўніцтва Партугаліі пайшло на перамовы з праціўнікам, выратавала рухі МПЛА і УНІТА ад поўнага развалу[9].

Глыбокія супярэчнасці паміж ангольскімі групоўкамі прывялі да таго, што ўжо ў сярэдзіне 1975 года ў краіне пачалася грамадзянская вайна.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Palmer, Alan Warwick (1979). The Facts on File Dictionary of 20th Century History, 1900-1978. p. 15. 
  2. Dicken, Samuel Newton; Forrest Ralph Pitts (1963). Introduction to Human Geography. p. 359. 
  3. James, 2018, p. xli
  4. Tom Hartman, A World Atlas of Military History 1945—1984.
  5. George Childs Kohn, Dictionary of Wars (Facts on File, 1999).
  6. Wellens, Karen; T.M.C. Asser Instituut (1990). Resolutions and statements of the United Nations Security Council (1946-1989): a thematic guide. BRILL. p. 58. ISBN 978-0-7923-0796-9. 
  7. Россия (СССР) в войнах второй половины XX века. Ангола в борьбе за национальную независимость (1975-1979 гг.)
  8. George, Edward (2005). The Cuban Intervention in Angola, 1965-1991. Routledge. pp. 289. ISBN 0-415-35015-8. 
  9. Peter Abbot, Manuel Ribeiro Rodrigues. Modern African Wars: Angola and Mozambique, 1961-74. — Osprey Publishing/Men-at-Arms, выпуск № 202, 1988. — С. 10.

Гл. таксамаПравіць