Рэгбі (англ.: rugby football, альбо rugby) – спартыўная камандная гульня з авальным мячом, які гульцы кожнай з каманд, перадаючы адзін аднаму рукамі і нагамі, стараюцца прызямліць яго ў заліковай зоне за варотамі праціўніка ці забіць яго ў H-падобныя вароты. Мяч павінен праляцець над перакладзінай варот.

Рэгбі

У 19001924 гг. рэгбі ўваходзіў у афіцыйную праграму Алімпійскіх гульняў. На 121-й сесіі МАК у Капенгагене было вырашына ўключыць варыянт рэгбі пад назвай рэгбі-7 у праграму Алімпіады-2016 у Рыа-дэ-Жанэйра.

Гісторыя рэгбі правіць

Лічыцца, што рэгбі з'явіўся ў 1823 годзе, калі нехта Уільям Уэб Эліс падчас гульні ў футбол у школе Рэгбі (ці Рагбі) узяў мяч у рукі і пабег з ім да варот суперніка. Аднак дакладных правілаў на той момант не было (як і ў звычайным футболе), каманды перад гульнёй кожны раз аб іх дамаўляліся. Калі ў 1863 годзе была створана англійская Футбольная Асацыяцыя, яна забараніла браць мяч у рукі і спрабаваць адабраць яго ў суперніка. Гэтак гульня была падзелена на дзве — рэгбі і футбол. Менавіта па гэтай прычыне звычайны футбол цяпер часам называюць association football.

У 1871 годзе быў створаны «Саюз футбола рэгбі» (RFU, Rugby Football Union), які і на сёння кантралюе рэгбі ў Англіі, а ў 1886 годзе — «Міжнародны саюз рэгбі» (IRB, International Rugby Board).

Першы міжнародны матч быў згуляны 27 сакавіка 1871 года ў Эдынбургу паміж камандамі Анліі і Шатландыі. У хуткім часе рэгбі распаўсюдзіўся і ў іншыя краіны, у асноўным у калоніі і дамініёны Брытанскай імперыі, як Аўстралія, Новая Зеландыя, ПАР. У Паўночнай Амерыцы з рэгбі з'явіліся амерыканскі і канадскі футбол.

Пад канец XIX стагоддзя з'явіўся разрыў паміж поўначу Англіі, дзе ў рэгбі гулялі ў асноўным працоўныя і мяшчане, і поўднем, дзе гульня была прывілеем джэнтэльменаў. Галоўным пытаннем стала магчымасць станавіцца прафесіяналамі, атрымоўваць грошы за гульню. У выніку 29 жніўня 1895 года ў Гадэрсфілдзе быў створаны «Паўночны саюз рэгбі» (NRFU). Камандам, якія далучыліся да гэтага саюза дазвалялася мець у сваім складзе прафесійных гульцоў. Правілы самой гульні былі трохі змененыя, і ў 1901 годзе была сфарміравана Паўночная рэгбійная ліга. Новая гульня атрымала назву рэгбі-ліг (ці рэгбі-13, па колькасці дазволенных гульцоў, якія могуць знаходзіцца на полі ад каманды). «Стары» рэгбі сталі называць рэгбі-юніён, каб пазбегнуць блытаніны. Рэгбі-юніён быў папулярны на поўдні Англіі, а таксама ў Шатландыі і Уэльса.

Аматарскі статус рэгбі-юніён заўсёды выклікаў шмат спрэчак. Рэгулюючыя органы ўсяляк стараліся падтрымаць яго, і любое з'яўленне на полі разам з гульцамі прафесіяналамі магло прывесці да дыскваліфікацыі ці нават да забароны з'яўдення на матчах у якасці гледача. Тым не менш даволі часта вядучых гульцоў абвінавачавалі ў тым, што яны атрымоўваюць грошы за гульню, і, як сцвярджалася, даволі не маленькія. Шмат хто з добрых гульцоў пераходзілі ў рэгбі-ліг. У выніку ў 1995 годзе было вырашына зрабіць рэгбі-юніён прафесійным відам спорта, што прывяло да рэзкага ўзроста папулярнасці гэтага віда рэгбі. Частковы гэта было звязана з прытокам грошай у спорт за кошт рэкламы, тэлетрансляцый і г.д. Як лічыцца, гэта прывяло да павілічэння якасці гульні, але павялічыла разрыў паміж заможнымі клубамі, дзе рэгбі вельмі папулярны (Англія, Францыя, Італія, Аўстралія, Новая Зеландыя, ПАР), і беднымі, дзе мае няшмат прыхільнікаў (Румынія, Грузія, Самоа, Намібія).

Правілы правіць

Ачкі правіць

Ачкі ў рэгбі можна набраць наступным чынам:

  • Спроба (5 ачкоў) — гулец каманды, якая нападае, заносіць мяч у заліковую зону, якая знаходзіцца паза межамі лініі варот суперніка, і кранае ім зямлю.
  • Рэалізацыя (2 ачкі) — любы гулец каманды, якая здзейсніла спробу, усталёўвае мяч у любой кропцы насупраць таго месца, дзе была зроблена спроба, і б'е яго ў вароты. Калі мяч патрапіў над перакладзінай і паімж вертыкальнымі шэстамі спроба лічыцца рэалізаванай. Гульцы суперніка павінны знаходзіцца ў сваёй заліковай зоне.
  • Капны ўдар (3 ачкі) — пры некаторых парушэннях правілаў суддзя можа прызначыць пенальці. Калі каманда, якая атрымала гэта права, вырашае прабіць яго, то мяч усталёўваецца ў кропцы, дзе правілы былі парушаны, і адзін з гульцоў б'е мяч у вароты.
  • Дроп-гол (3 ачкі) — любы гулец, калі знаходзіцца ў гульне, мае права прабіць па варотах. Каб гэта здзейсніць трэба выпусціць мяч з рук, і, калі ён дакранецца да зямлі, ударыць па яму (удары па варотах з рук забаронены). Такія ўдары можна рабіць і пры рэалізацыі пенальці, але звычайна ў такіх сітуацыях яны не ўжываюцца.

Ход гульні правіць

Спачатку праводзіцца жараб'ёўка. Каманда, якая перамагла ў ёй, мае права першай прабіць па мячу ці адмовіцца ад гэтага замест чаго выбраць бок, на якім яна будзе пачынаць у першым тайме. Гульня пачынаецца дропам, ці ўдарам з адскоку на бок суперніка. Мяч павінен прасунуцца ўглыб поля не менш за 10 метраў. Гулец з мячом мае права бегчы з ім у любым напрамку, біць яго ці перадаваць членам сваёй каманды, апошняе толькі назад ці паралельна да варот. Калі гулец будзе прыпынены з дапамогай захопу (англ.: tackle) і паваліцца на зямлю, ён павінен адпусціць мяч, а калі ён яшчэ не ўпаў, то перадаць іншаму гульцу. Гулец,які здзейсніў захоп, таксама павінен адпусціць суперніка і не мае права ўступаць у гульню, пакуль не ўстане на ногі.

Рак правіць

Першы гулец, які падбег да мяча, можа яго падабраць, аднак часта адразу два гульцы аказваюцца на мячы адначасова. Тады яны становяцца адзін насупраць аднаго і спрабуюць нагой адкаціць мяч назад камусьці з гульцоў сваёй каманды. Гэта аперацыя называецца рак (англ.: ruck). Іншыя гульцы могуць далучыцца да рака, пры гэтым яны павінны наблізіцца да яго ззаду, з боку сваёй брамы, і абхапіць тулава аднаго са сваіх гульцоў, які ўдзельнічае ў розыгрышы рака. У сітуацыі "рак" нельга браць мяч у рукі, талачыць гульцоў, якія ляжаць на полі, вяртаць мяч у рак, які выйшаў з яго, наўмысна падаць на зямлю. Звычайна па-за ракам стаіць скрам-хаў (паўабаронца сутычкі), які імкнецца падхапіць мяч, што выйдзе з рака.

Мол правіць

Калі гулец з мячом не паваліўся на зямлю, а быў затрыманы, гэта значыць захоплены за тулава гульцамі іншай каманды, і адзін ці некалькі гульцы спрабуюць праціснуць супернікаў назад, ствараецца мол (англ.: maul). Як і ў сітуацыі з ракам, да молу можна далучацца толькі ззаду. У моле забаронена блакаваць мяч, таксама не дазваляецца грубая гульня. Разбураць мол не забаронена, але пры гэтым не дазваляецца грубая гульня. Мол лічыцца скончыным, калі гулец з мячом пакінуў яго, калі мол зайшоў за лінію брамы ці мол прыпыніўся больш чым на 5 секунд.

Пры знаходжанні ў 22-метровай зоне праціўніка надта эфектыўна тактыка «навальнага молу» — калі мяч перадаецца з рук у рукі гульцоў каманды, якая нападае, і крайні гулец адбягае ўбок, змяняючы напрамак руху мола.

Літаратура правіць

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 546-547. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі правіць