Ёха́нэс (Ян) Інгенха́уз (Інгенго́ус) (нідэрл.: Johannes (Jan) Ingenhousz ці нідэрл.: Ingen-Housz, 8 снежня 1730, Брэда, Нідэрланды, — 7 верасня 1799, Боувуд, Уілтшыр, Англія) — галандскі і англійскі фізіёлаг, біёлаг і хімік.

Ян Інгенхауз
Партрэт
Род дзейнасці батанік, урач, фізік, фізіёлаг, хімік, біёлаг
Дата нараджэння 8 снежня 1730(1730-12-08)[1][2][3] ці 1730[4]
Месца нараджэння
Дата смерці 7 верасня 1799(1799-09-07)[1][2][…]
Месца смерці
Альма-матар
Член у
Узнагароды і прэміі

член Лонданскага каралеўскага таварыства[d]

Commons-logo.svg Ян Інгенхауз на Вікісховішчы

Найбольш вядомы як адзін з першаадкрывальнікаў фотасінтэзу, бо даказаў, што святло з'яўляецца неабходнай часткай працэсу пераўтварэння зялёнымі раслінамі вуглякіслага газу ў кісларод. Гэтак ж адкрыў прысутнасць працэсаў клетачнага дыхання не толькі ля жывёл, але і для раслін. Праводзіў эксперыменты з электрычнасцю, вывучаў цеплаправоднасць і хімію. У 1785 году апісаў хаатычны рух часцінак вугальнага пылу над парамі этанола, што дазваляе лічыць Яна Інгенхауза першаадкрывальнікам Броўнаўскага руху.

Сумесна з Джозефам Прыстлі паказаў, што выдыханы жывёламі вуглякіслы газ паглынаецца раслінамі з вылучэннем кіслароду пры ўдзеле сонечнага святла ў працэсе фотасінтэзу; таксама выявіў, што існуе і супрацьлеглы, аналагічны дыханню жывёл працэс фотадыхання, гэта значыць паглынанне раслінамі кіслароду і вылучэння вуглякіслага газу, прычым дыханне ў зялёнай часткі расліны (якая змяшчае хларафіл) ажыццяўляецца ў цемры, а ў частак расліны, якія не маюць хларафіл як у цемры, так і на святле.

УзнагародыПравіць

  • Бейкераўская лекцыя (1778, 1779)

Друкарскія працыПравіць

  • Expériences sur les végétaux (1779, фр. пер. 1780)
  • Nouvelles expériences et observations sur divers objets de physique (фр. пер. 1785)
  • многа артыкулаў у Transactions philosophiques.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Jan Ingenhousz // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. 2,0 2,1 Johannes Ingenhousz // Biografisch Portaal — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. 3,0 3,1 Jan Ingenhousz // Brockhaus Enzyklopädie Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. Dr. Constant v. Wurzbach Ingenhouß, Johann // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — Т. 10. — S. 206.
  5. (unspecified title) Праверана 8 ліпеня 2019.
  6. (unspecified title) Праверана 9 ліпеня 2019.

СпасылкіПравіць