Апалмінерал падкласа гідраксідаў. Мае 1—34% вады, 65—92% SiO2, прымесі аксідаў Fe2O3, MgO, CaO і інш.

Апал
MilkyRawOpal.jpg
Белы апал
Формула SiO2·nH2O
Колер бясколерны, белы, жоўты, буры, чырвоны, зялёны і інш.
Колер рысы рысы не дае
Бляск васковы, матавы, шкляны, перламутравы, смалісты
Цвёрдасць 5,5 — 6,5
Злом ракавісты
Шчыльнасць 1,9—2,3 г/см³

НазваПравіць

Назаа ад лацінскага слова «opalus», якое бярэ пачатак ад санскрыцкага «úpala», г.зн. «каштоўны камень».

АпісаннеПравіць

Чысты апал бясколерны, непразрысты, мае афарбоўку блізкую да малочнай або афарбаваны ў няяркія тоны рознымі прымесямі. Па колеру адрозніваюць дзве асноўныя разнавіднасці апалу — белы і чорны. Белы можа быць жаўтаватым, а чорны часцей за ўсё бывае цёмна-шэры або сіні. Прыкметна вар'іруе ступень празрыстасці. Празрыстыя і паўпразрыстыя ўзоры валодаюць апалесцэнцыяй (пералівы колераў), якая ўзнікае дзякуючы рассейванню святла дробнымі часцінкамі.

Аморфны. Рэнтгенаструктурны аналіз і вывучэнне пад электронным мікраскопам выявілі ў апале крышталічныя часцінкі надзвычай малых памераў. Высветлена, што ў аморфным апале ёсць асобныя ўчасткі, якія складаюцца са шчыльна ўпакаваных сферычных часцінак крэменязёму памерам 1500—4000 А.

Бляск васковы, матавы, шкляны, перламутравы, смалісты. Рысы не дае. Зямлістыя рознасці маюць белую рысу. Цвёрдасць 5,5—6,5. Злом ракавісты. Крохкі. Шчыльнасць 1,9—2,3.

УтварэннеПравіць

Асадкавы, гідратэрмальны. Утварае нацечныя агрэгаты — ааліты, скарынкі, ныркападобныя масы. На Беларусі трапляецца ў выглядзе цэменту, шкарлупін дыятамей, у мелавых адкладах (сцяжэнні) і інш.

РазнавіднасціПравіць

У залежнасці ад афарбоўкі і характару апалесцэнцыі (вясёлкавых пераліваў колеру) вылучаюць яго разнавіднасці:

  • белы апал — светлы, празрысты са светла-блакітнай апалесцэнцыяй;
  • чорны апал — чорны, цёмна-фіялетавы, сіні, зялёны, бардовы з чырванаватай апалесцэнцыяй;
  • арлекін — з пералівам каляровых плям на чырванаватым фоне;
  • вогненны апал — жоўты, чырвоны з вогненнай апалесцэнцыяй;
  • гіяліт, або мюлерава шкло — празрысты, чысты, як шкло;
  • кахалонг — блакітнавата-белы, фарфорападобны, моцна порысты з перламутравай апалесцэнцыяй;
  • гідрафан — шэры, эфект ірызацыі праяўляецца пасля змочвання вадой.

ВыкарыстаннеПравіць

З апалу складаецца дыятаміт, трэпел і апока — сыравіна для вырабу цэменту, напаўняльнікі.

Выкарыстоўваецца як вырабны камень. Вогненны апал — каштоўны камень.

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць