Вялі́кія Навасёлкі[1] (трансліт.: Vialikija Navasiolki, руск.: Великие Новосёлки) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзяржынскага сельсавета.

Вёска
Вялікія Навасёлкі
Вялікія Навасёлкі. Сядзіба Кастравіцкіх. Сядзібны дом.jpg
Палац пры сядзібе Кастравіцкіх
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Першае згадванне
Насельніцтва
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1716
Аўтамабільны код
5
Вялікія Навасёлкі на карце Беларусі ±
Вялікія Навасёлкі (Беларусь)
Вялікія Навасёлкі
Вялікія Навасёлкі (Мінская вобласць)
Вялікія Навасёлкі

ГісторыяПравіць

 
Сядзіба Кастравіцкіх. Руіны стайні.

Гістарычны маёнтак Навасёлкі знаходзіўся ў Менскім павеце Менскага ваяводства. У розныя часы землі маёнтка знаходзіліся ў валоданні Гальшанскіх, Гладкіх, Аколавых, Багуфалаў, Гарноўскіх, Скіндараў, Аўсядоўскіх, Ратомскіх, Жыдовічаў, Камароўскіх, Умецкіх, Радзівілаў, Ждановічаў, Калечыцаў, Юндзілаў, Даноўскіх, Жукавецкіх, Кастравіцкіх.

У XV стагоддзі мясцовыя землі належылі княскаму роду Гальшанскіх. На думку беларускага даследчыка Ф. В. Чарняўскага, у канцы XV стагоддзя Аляксандр Юр’евіч Гальшанскі, кашталян віленскі і староста гарадзенскі, надаў землі ў Навасёлках баярыну і сотніку гарадзенскаму Грынцу Гладкаму, нашчадкі якога валодалі імі да другой паловы XVII стагоддзя.

У XVI стагоддзі землі ў маёнтку Навасёлкі былі падзелены паміж прадстаўнікамі некалькіх шляхецкіх родаў. Уладальнікамі частак маёнтку з’яўляліся Гладкія, Багуфалы, Аколавы, Гарноўскія, Радзівілы.

У 1584 годзе частка зямель з прыгоннымі сялянамі была нададзена Рыгору Ждановічу ад Мікалая Радзівіла, ваяводы віленскага. Навасельскія землі Ждановічаў менаваліся зямля Семенчоўшчызна, зямля Тарайкоўская, зямля Малдрычына, зямля Чарамовічы, зямля Грыбчоўская, зямля Какорэчынская, зямля Дашкоўская, Ляхаўшчына.

У пачатку XVII стагоддзя частка зямель Гладкіх была перададзена ў заставу пану Даніэлю Скіндару. Частка Навасёлак, якая належала Ждановічам, пазней стала менавацца засценкам Навасёлкі і ляжала паміж землямі Гладкіх і Аравінка-Аўсядоўскіх, якія аселі ў Навасёлках у XVII стагоддзі. Аляксандр Аўсядоўскі быў жанаты на прадстаўніцы роду Скіндараў, ад сваякоў жонкі атрымаў частку маёнтка ў заставу. У сваю чаргу праз шлюб з Аўсядоўскай частка зямель перайшла ў валоданне Ратомскіх. Сярод саўладальнікаў маёнтка ў XVII стагоддзі таксама былі Юндзілы (праз шлюб з Гладкай), Даноўскія. Гаруцішкі, якія ўваходзілі ў склад Навасёлак, належылі Таргоням-Жыдовічам.

30 красавіка 1638 года Ян Ждановіч перадаў застаўнае права на валоданне грунтамі ў Навасёлках Цімафею Калечыцу. Частка фальварка Яцкоўшчына была перададзена ад Аколавых Жукавецкім. У 1668 годзе Стэфан Крыштафавіч Гладкі прадаў частку сваіх зямель Багуфалам, 4 кастрычніка 1673 года астатнія землі пад назвай Аколава (Аколаўшчына), Яцкоўшчына, Граблеўшчына былі прададзены ад Стэфана Гладкага Стэфану Кастравіцкаму, скарбніку мсціслаўскаму.

Асобныя часткі Навасёлак былі далучаны да Койданаўскага графства Радзівілаў. Так, у 1670-я гады XVII стагоддзя Шымакоўшчыну трымаў за службу лоўчым пан Станіслаў Ждановіч. У канцы стагоддзя яна была далучана да вёскі Леднікі пры фальварку Уса, пазней менавалася засценак Бойдакі.

З канца XVI стагоддзя памежныя грунты Навасёлак займаліся койданаўскімі баярамі князёў Радзівілаў і ўключаліся ў інвентары койданаўскай маёмасці. Лес і поле Вуглы паноў Багуфалаў былі заселены Варонічамі, Калечыцамі, Міхалоўскімі, якія заснавалі шляхецкі засценак Пяткевічы. У той частцы Навасёлак, якая ў XVIII стагоддзі стала менавацца засценкам (сучасныя Малыя Навасёлкі) у другой палове XVII—XVIII стагоддзях зямлю трымалі радзівілаўскія зямяне і шляхта Ждановічы, Шунейкі, Шацілы, Антановічы, Каржанеўскія. У 1695 годзе сярод мясцовых жыхароў Станіслаў Кршчановіч, былы падстароста койданаўскі і праз шлюб з Зофеяй Івіцкай Станіслававай Вяжэвічавай застаўны трымальнік маёнтка Дабрынёва.

У 1932—1954 гадах — цэнтр Навасёлкаўскага сельсавета.

СлавутасціПравіць

 
Магіла Каруся Каганца
  • Сядзіба Кастравіцкіх: сядзібны дом, дом для рабочых, стайня, брама, бровар, парк, флігель
  • Магіла Каруся Каганца

Страчаная спадчынаПравіць

  • Каталіцкая капліца Святога Станіслава на могілках

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

ЛітаратураПравіць

  • Чарняўскі Ф. В. Стэфан Гладкі — пісар земскі Менскага ваяводства ў 1571—1617 гг. // Архіварыус. Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў. Выпуск 10. Мінск: НГАБ, 2012. С. 247—266.
  • Ф.319-2-1198, Арк. 1-5 НГАБ, справа аб дваранскім паходжанні роду Ждановічаў.
  • НГАБ. КМФ5-1-1696. Інвентар маёнтку Койданава 1588 г.

СпасылкіПравіць