Адкрыць галоўнае меню
Ліст турэцкага султана каралю Францыі (1536).

Франка-турэцкі саюз быў заключаны Францыскам I і Сулейманам Цудоўным у 1528 годзе на глебе ўзаемнай цікавасці ў паслабленні дзяржавы Карла V Габсбурга. Падставай для альянсу была «абарона хрысціянскіх падданых Асманскай імперыі». Гэты «святатацкі альянс Лілеі з Паўмесяцам» выклікаў скандал у хрысціянскай Еўропе, дзе яшчэ панавалі ідэі сумесных «крыжовых паходаў» супраць «няверных» туркаў, і таму рэдка афішаваўся, хоць у сутнасці заставаўся ў сіле да самога ўварвання Напалеона ў Егіпет (1798).

Палітычны бокПравіць

Альянс складаўся ў тым, што туркі аказвалі французам фінансавую падтрымку і каардынавалі з імі свае баявыя дзеянні супраць Габсбургаў — напрыклад, ужо ў 1543 годзе войскі герцага Энгіенскага і Хайр-эд-Дзіна Барбаросы разам аблажылі Ніцу. У той жа час у час «Малой вайны ў Венгрыі» Францыя аказвала падтрымку турэцкаму васалу, Усходневенгерскаму каралеўству (будучаму Трансільванскаму княству), з якім заключыла саюз у 1528 годзе, і непасрэдна Асманскай імперыі, перадаўшы той цэлае артылерыйскае падраздзяленне.

Французы апынуліся ў прывілеяваным у параўнанні з іншымі хрысціянскімі народамі становішчы ў тым, што тычылася свабоднага заходу ў порты Асманскай імперыі, гандлю з Блізкім Усходам і валодання «святымі месцамі». Французы садзейнічалі вылазкам берберскіх піратаў і імкнуліся прымеркаваць турэцкія аблогі Вены да ўласных войнаў з Габсбургамі.

Французскі пасол, які па традыцыі пражываў у Галацкім прадмесці Стамбула, карыстаўся вялікай вагай пры Бліскучай Порце на працягу ўсяго існавання ансьен-рэжыму. На мяжы XVI і XVII стагоддзяў увага турэцкага ўрада пераключылася з еўрапейскіх спраў на войны з персідскімі Сефевідамі, якія неаднаразова пасылалі Генрыху IV пасольствы з мэтай атрымання яго дыпламатычнай падтрымкі.

Людовік XIV аднавіў адносіны з султанамі, рэгулярна прымаючы ў Версалі турэцкіх паслоў. Адным з самых паспяховых турэцкіх военачальнікаў у той час быў француз Баневаль-паша. У якасці заключнай старонкі франка-турэцкіх саюзных адносін можна разглядаць Крымскую вайну, калі Францыя і Турцыя разам супрацьстаялі таму рашэнню Усходняга пытання, на якім настойвала Расія. У тыя гады нават распаўсюдзілася легенда пра тое, што султан звязаны сваяцтвам з Банапартамі праз сваю бабулю французскага паходжання, нейкую Эмэ дэ Рыверы.

Культурны бокПравіць

 
Шарль Андрэ ван Лоа. Партрэт маркізы дэ Пампадур як султаніхі (1747).

Дзякуючы садзейнічанню асманскіх улад французскія негацыянты, такія, як Жан-Батыст Тавернье, свабодна перасякалі ўсю Азію да самой Індыі. Паралельна з еўрапейскім захапленнем «кітайшчынай» у Францыі распаўсюдзілася імітацыя знешніх формаў турэцкай і персідскай культуры. У прыватнасці, дзеянні многіх опер адбывалі ва ўсходніх гарэмах. Вялікая цікавасць сучаснікаў Людовіка XIV да турэцкай культуры выявілася ў п'есах Мальера і «Персідскіх лістах» Мантэск'ё. У 1704 годзе першым у Еўропе з'явіўся французскі пераклад «Тысяча і адной ночы».

Гл. таксамаПравіць

БібліяграфіяПравіць

  • Robert A. Kann A History of the Habsburg Empire, 1526—1918 University of California Press, 1980 ISBN 0520042069
  • William Miller The Ottoman Empire and Its Successors, 1801—1927 Routledge, 1966 ISBN 0714619744
  • Roger Bigelow Merriman Suleiman the Magnificent 1520—1566 READ BOOKS, 2007 ISBN 1406772720
  • Kenneth M. Setton The Papacy and the Levant (1204—1571) DIANE Publishing, 1984 ISBN 0871691620
  • Fatma Müge Göçek East Encounters West: France and the Ottoman Empire in the Eighteenth Century Oxford University Press US, 1987 ISBN 0195048261
  • Jack Goody Islam in Europe Wiley-Blackwell, 2004 ISBN 0745631932
  • Peter Malcolm Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis The Cambridge History of Islam Cambridge University Press, 1977 ISBN 0521291356
  • Inari Karsh Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East, 1789—1923 Harvard University Press, 2001 ISBN 0674005414
  • Harold Lamb Suleiman the Magnificent — Sultan of the East READ BOOKS, 2008 ISBN 1443731447
  • Daniel Goffman The Ottoman Empire and early modern Europe Cambridge University Press, 2002 ISBN 0521459087
  • Roger Crowley, Empire of the Sea, 2008 Faber & Faber ISBN 9780571232314