Фінляндская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка

Фінля́ндская Сацыялісты́чная Рабочая Рэспу́бліка (фінск.: Suomen sosialistinen työväentasavalta, шведск.: Finlands socialistiska arbetarrepublik) — кароткатэрміновае сацыялістычнае дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі Фінляндыі. Створанае падчас грамадзянскай вайны ў Фінляндыі, абвешчаная 29 студзеня 1918 года Саветам народных упаўнаважаных Фінляндыі, пасля сацыялістычнай рэвалюцыі 26 студзеня 1918 года ў Фінлядыі. Найбольш распаўсюджаная назва — Чырвоная Фінляндыя. Назва ФСПР была прапанавана Уладзімірам Леніным падчас перамоў аб фінска-расійскім Чырвоным дагаворы 1 сакавіка 1918 года.

Гістарычная дзяржава
Фінляндская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка
фінск.: Suomen sosialistinen työväentasavalta
Сцяг Герб
Сцяг Герб
Гімн: Інтэрнацыянал
FinnishCivilWarMapBegin.svg
чырвоны: Сацыялістычная тэрыторыя
сіні: Белая тэрыторыя
< Flag of Finland 1918 (state).svg
< Flag of Russia.svg
Flag of Finland 1918-1920.svg >
1918 — 1918

Сталіца Хельсінкі
Мова(ы) фінская
Грашовая адзінка Finnish markka[d]
Форма кіравання сацыялістычная дзяржава
Кіраўнік Рады народных
упаўнаважаных Фінляндыі
 •  Кулерва Манер

Праект канстытуцыі Сацыялістычнай Рэспублікі быў напісаны Ота Віле Куўсіненам, які пазней быў таксама заснавальнікам Фінляндскай Дэмакратычнай Рэспублікі, прасавецкай марыянетачнай дзяржавы часоў Другой сусветнай вайны

Рэвалюцыя была ініцыявана Сацыял-дэмакратычнай партыяй Фінляндыі. Новая дзяржава падпісала дагавор аб дружбе з Савецкай Расіяй 1 сакавіка 1918 года ў Петраградзе.

Праграма і праект Канстытуцыі Сацыялістычнай Рэспублікі, напісаны Ота Віле Куўсіненам пад уплывам ідэй сацыялізму, быў у цэлым ліберальным і быў напісаны з уплывам Дэкларацыі незалежнасці Злучаных Штатаў, і канстытуцыі Швейцарскай Канфедэрацыі. Вядучай мэтай былі сацыяльныя рэформы, сродкам для дасягнення гэтай мэты была абвешчана парламенцкая дэмакратыя на аснове прынцыпу суверэнітэту народа і нацыянальнага самавызначэння. Ідэй марксізму пра дыктатуру пралетарыяту не было ў праграме, нягледзячы на зацікаўленасць у гэтым некаторых фінскіх сацыял-дэмакратаў. Фінская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка аднак была падтрымана Савецкай Расіяй, якая таксама падтрымлівала камуністычныя рэжымы ў Венгрыі і Баварыі.

Фінскія сацыялісты на пачатак вайны амаль цалкам кантралявалі прамысловы поўдзень краіны, у той час як белагвардзейцы кантралявалі паўночныя маланаселеныя тэрыторыі. Інтэрвенцыя Германскай імперыі прымусіла Чырвоную гвардыю ў значнай ступені залежаць ад ваеннай і эканамічнай дапамогі Савецкай Расіі, аднак яна была занадта малая і нестабільная з-за грамадзянскай вайны ў Расіі. Грамадзянская вайна ў Фінляндыі скончылася паражэннем фінскіх чырвонагвардзейцаў і ФСПР 5 мая 1918 года. Дзясяткі тысяч сацыял-дэмакратаў сталі ахвярамі белага тэрору, астатнія перайшлі ў падполле або беглі ў Расію.

ЛітаратураПравіць

  • Alapuro, Risto (1988), State and Revolution in Finland. University of California Press, Berkeley, ISBN 0-520-05813-5.
  • Jussila, Osmo (2007), Suomen historian suuret myytit. WSOY, ISBN 978-951-0-33103-3.
  • Keränen Jorma, Tiainen Jorma, Ahola Matti, Ahola Veikko, Frey Stina, Lempinen Jorma, Ojanen Eero, Paakkonen Jari, Talja Virpi & Väänänen Juha (1992), Suomen itsenäistymisen kronikka. Gummerus, ISBN 951-20-3800-5.
  • Kettunen, Pauli (1986), Poliittinen liike ja sosiaalinen kollektiivisuus: tutkimus sosialidemokratiasta ja ammattiyhdistysliikkeestä Suomessa 1918-1930. Historiallisia tutkimuksia 138. Gummerus, Jyväskylä, ISBN 951-9254-86-2.
  • Klemettilä, Aimo (1989), Lenin ja Suomen kansalaissota. In: Numminen J., Apunen O., von Gerich-Porkkala C., Jungar S., Paloposki T., Kallio V., Kuusi H., Jokela P. & Veilahti *V. (eds.) Lenin ja Suomi II, pp. 163–203, ISBN 951-860-402-9.
  • Manninen, Ohto (1995), Vapaussota - osana suursotaa ja Venäjän imperiumin hajoamista. In: Aunesluoma, J. & Häikiö, M. (eds.) Suomen vapaussota 1918. Kartasto ja tutkimusopas, pp. 21–32, ISBN 951-0-20174-X.
  • Piilonen, Juhani (1993), Rintamien selustassa. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917-1920, II Taistelu vallasta, pp. 486–627, ISBN 951-37-0728-8.
  • Rinta-Tassi, Osmo (1986), Kansanvaltuuskunta Punaisen Suomen hallituksena. Opetusministeriö, ISBN 951-860-079-1.
  • Suodenjoki, Sami (2009), Siviilihallinto. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen, pp. 246–269, ISBN 978-951-0-35452-0.
  • Upton, Anthony F. (1973), The Communist Parties of Scandinavia and Finland. Weidenfeld & Nicolson, London, ISBN 0-297-99542-1.