Адкрыць галоўнае меню

Паўднёвазаходняя Афрыканская кампанія

Паўднё́вазахо́дняя Афрыка́нская кампа́нія — уварванне войскаў Паўднёва-Афрыканскага Саюза, якія дзейнічалі на баку Вялікабрытаніі, на тэрыторыю Германскай Паўднёва-Заходняй Афрыкі і яе акупацыя на пачатку Першай сусветнай вайны.

Паўднёвазаходняя Афрыканская кампанія
Асноўны канфлікт: Афрыканскі тэатр Першай сусветнай вайны
Südwestafrika 1915.jpgХод баявых дзеянняў ў 1915 году
Дата верасень 1914 — ліпень 1918
Месца Тэрыторыя сучасных ПАР і Намібіі
Вынік Перамога войскаў Паўднёва-Афрыканскага Саюза
Праціўнікі
Сцяг Вялікабрытаніі Брытанская імперыя

Flag of Portugal.svg Партугалія

Flag of the German Empire.svg Германская імперыя
Камандуючыя
Сцяг Вялікабрытаніі Ян Смэц
Вялікабрытанія Луіс Бота
Партугалія Алвес Рашадас
Партугалія Перэйра дэ Эса
Германская імперыя Віктар Франке
Сілы бакоў
67 000 чалавек (Паўднёва-Афрыканскія сілы абароны)
1 600 чалавек (Партугальская Заходняя Афрыка)
3 000 (каланіяльныя войскі Германіі)
7 000 апалчэнцаў і каланістаў
500-600 бураў
Страты
1 770 (усяго) з іх:
  • 327 забітых,
  • 560 параненых,
  • 782 ваеннапалонных.
103 забітых,
  • 890 ваеннапалонных.
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы
 
Тэатры ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны
Еўропа

Балканы✰ ІталіяЗаходняя ЕўропаУсходняя Еўропа
Блізкі Усход
АравіяПаўднёвая АравіяКаўказСінай і ПалестынаМесапатаміяПерсіяДарданэлы
Афрыка
Паўднёва-Заходняя АфрыкаТагалендКамерунУсходняя АфрыкаПаўночная Афрыка
Азія і Ціхі Акіян
СамоаЦындааМікранезія
Вайна на моры
АтлантыкаМіжземнае мораЦіхі і Індыйскі акіяны

 
Афрыканскі тэатр Першай сусветнай вайны
Заходняя АфрыкаПаўднёва-Заходняя АфрыкаУсходняя АфрыкаПаўночная Афрыка
 
Паўднёвазаходняя Афрыканская кампанія Першай сусветнай вайны
Паўднёвая АфрыкаАнголаСандфантэйнКакамасТрэкап’есАтаві

ПерадгісторыяПравіць

Ужо задоўга да пачатку Першай сусветнай вайны ўрад брытанскага дамініёна Паўднёва-Афрыканскі Саюз усведамляў значэнне, якое будзе мець наяўнасць у яго агульнай мяжы з Германскай Паўднёва-Заходняй Афрыкай. Прэм’ер-міністр ПАС Луіс Бота паведаміў у Лондан, што ён у стане арганізаваць абарону ўласнымі сіламі, так што брытанскі гарнізон можа адбыць у Францыю. На запыт брытанскага ўрада аб магчымасці ўварвання ў Германскую Паўднёва-Заходнюю Афрыку Бота адказаў згодай.

Войскі Паўднёва-Афрыканскага Саюза былі дыслакаваныя на мяжы з Паўднёва-Заходняй Афрыкай. Імі камандавалі генерал Генры Лукін[en] і генерал Мані Марыц.

Паўстанне МарыцаПравіць

Многія буры выступалі супраць удзелу ў вайне за брытанскія інтарэсы супраць немцаў, тым больш што Германія падчас нядаўняй Англа-бурскай вайны (1899—1902) аказвала ім маральную падтрымку.

Не жадаючы ўдзельнічаць у ажыццяўленні планаў урада ПАС па захопу тэрыторыі германскай калоніі, генерал Марыц са сваім атрадам падняў антыўрадавы мяцеж, у якім у далейшым прынялі ўдзел у агульнай складанасці да 12 тысяч чалавек. Аднак дзейнічалі яны разрознена, а супрацьстаялі ім 32-тысячныя войскі, з якіх дваццаць тысяч таксама былі бурамі.

14 кастрычніка 1914 года ўлады абвясцілі ваеннае становішча, і ўрадавыя сілы пад камандаваннем генералаў Луіса Боты і Яна Смэца прыступілі да знішчэння паўстанцаў. Да пачатку лютага 1915 года паўстанне было задушана.

Ход баявых дзеянняўПравіць

 
Брытанская гармата ў пустыні.

Першая спроба ўварвання на тэрыторыю германскай калоніі пацярпела паражэнне — 25 верасня 1914 года брытанскія і паўднёваафрыканскія войскі былі разбітыя ў бітве пры Сандфантэйне[de].

У лютым 1915 года, каб перашкодзіць рыхтуючымуся ўварванню паўднёваафрыканскіх сіл, немцы нанеслі папераджальны ўдар блізу Какамаса[en], паспрабаваўшы ўсталяваць кантроль над двума переправамі праз раку Аранжавую, але былі вымушаныя адступіць.

Каб навесці парадак на сваёй уласнай тэрыторыі, паўдневаафрыканскае камандаванне прыступіла да падрыхтоўцы ўварвання. Камандуючым войскамі паўночнага фронту стаў сам Луіс Бота, які ажыццяўляў і агульнае камандаванне, а паўднёвага — Ян Смэц[1].

11 лютага Бота прыбыў у Свакапмунд, на поўнач ад Уолвіс-Бэя, паўднёваафрыканскага анклава на ўзбярэжжы Паўночна-Заходняй Афрыкі, куды па яго загаду пачалася актыўная перакідка войскаў. Да сакавіка сілы ўварвання былі гатовыя. Наступаючы з раёна Свакапмунда ўздоўж чыгуначнай лініі, паўднёваафрыканцы занялі Ачымбінгве, Карыбіб, Фрыдрыхсфельдэ, Вільгельмсталь, Акаханджу і 5 мая 1915 года ўступілі ў Віндхук[2].

Немцы запыталі мір, але іх прапанова была адхілена Луісам Ботам, і баявыя дзеянні працягнуліся. 12 мая Бота абвясціў ваеннае становішча і падзяліў войска на чатыры групы (камандуючыя: Коэн Брыц, Лукін, Мані Бота і Мібург). Да гэтага часу надыходзячыя войскі фактычна падзялілі тэрыторыю нямецкай калоніі напалову. У далейшым Брыц рушыў на поўнач, захапіў Ачываронгу, Оўчу і выйшаў да возера Этоша, адрэзаўшы германскія войскі ва ўнутранай частцы калоніі ад прыбярэжных раёнаў Кабінда і Каакавельд. Астатнія тры групы паўднёваафрыканскіх войскаў наступалі на паўночны ўсход па разбежных напрамках уздоўж чыгункі Свакапмунд—Цумеб. 1 ліпеня германскія войскі далі апошнюю бітву пад Атаві, якая скончылася іх разгромам, і 9 ліпеня яны капітулявалі каля Кхараба.

У той час як на поўначы развіваліся гэтыя падзеі, у Людэрыцы высадзіліся паўднёваафрыканскія войскі пад камандаваннем Яна Смэца. Замацаваўшыся ў горадзе, яны 20 мая авалодалі Кітмансхупам, дзе сустрэліся з двума іншымі калонамі, якія надыходзілі ад Порт-Налота і Кімберлі.

Працягваючы наступ, Смэц заняў Берсебу[en], а 26 мая, пасля двухдзённых баёў, паў Гібеён[1][3]. Застаўшыяся нямецкія войскі адступілі на поўнач, у бок пакоранай сталіцы, і праз 2 тыдні таксама капітулявалі[2].

Далейшы ход падзейПравіць

Разграміўшы нямецкія войскі на тэрыторыі Паўднёва-Заходняй Афрыкі, Паўднёва-Афрыканскі Саюз акупіраваў яе, а ў 1919 годзе, у ходзе пасляваеннага ўрэгулявання, атрымаў мандат Лігі Нацый на кіраванне ёю. Паўднёваафрыканскія ўлады на працягу многіх дзесяцігоддзяў прэтэндавалі на далучэнне тэрыторыі і фактычна кіравалі Паўднёва-Заходняй Афрыкай як сваёй «пятай правінцыяй», надаўшы тутэйшай белай меншасці магчымасць не толькі абіраць уласны Заканадаўчы сход, але і быць прадстаўленымі ў паўднёваафрыканскім парламенце, акрамя Заканадаўчай асамблеі ПЗА.

Пасля таго, як у 1946 годзе Лігу нацый змяніла ААН, Паўднёвая Афрыка адмовілася перадаць ёй свой мандат на кіраванне ПЗА, аднак рашэннем Генеральнай асамблеі ААН ён быў ануляваны, а ў 1971 годзе Міжнародны суд ААН абвясціў незаконным працягваючаяся кіраванне Паўночна-Заходняй Афрыкай з боку Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі[4]. У 1966 годзе была створана ўзброеная арганізацыя СВАПО, якая пачала партызанскую вайну за вызваленне Намібіі, што доўжылася больш за 20 гадоў.

Пасля шматлікіх марных спробаў ААН пераканаць ПАР выканаць патрабаванні рэзалюцыі Савета бяспекі № 435 (1978 г.), якая змяшчала ўзгоднены план дэкаланізацыі Намібіі, толькі ў 1988 годзе пачаўся пераход тэрыторыі да атрымання поўнай самастойнасці ў выніку трохбаковага пагаднення ПАР, Анголы і Кубы, па якім ПАР пагадзілася ажыццявіць вывад і дэмабілізацыю сваіх войскаў, якія знаходзяцца на тэрыторыі Намібіі, а Куба вывела свае войскі з поўдня Анголы, куды яны былі накіраваныя для садзейнічання руху МПЛА ў яго ўзброеных дзеяннях супраць канкуруючай арганізацыі УНІТА. Кантроль над вывадам войскаў, вяртаннем на Радзіму намібійскіх бежанцаў і правядзеннем першых у гісторыі Намібіі выбараў у Заканадаўчы сход у кастрычніку 1989 года ажыццяўляла аб’яднаная місія ААН пад кіраўніцтвам фінскага дыпламата Марці Ахцісаары.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Tucker, Wood, 1996, p. 654
  2. 2,0 2,1 Crafford, 2005, p. 102
  3. Burg, Purcell, 2004, p. 59
  4. Namibian War of Independence 1966–1988. Armed Conflict Events Database. Архівавана з першакрыніцы 6 лютага 2013.

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць