Тураўскае Евангелле

Тураўскае ЕвангеллеТураўскія лісткі»[1]) — рукапіснае евангелле-апракос, створанае ў XI стагоддзі, напісана кірыліцай. Захоўваецца ў бібліятэцы Акадэміі навук Літвы. Адзін з найбольш ранніх помнікаў славянскай кніжнай пісьменнасці, і найбольш ранняя кніга на беларускіх землях, якая дайшла да нашага часу.

Ліст Тураўскага Евангелля
Ліст Тураўскага Евангелля
Тураўскае Евангелле. XI ст.
Матэрыял пергамент
Тэхніка рукапіс
Памеры 22,2 × 17,8 см
Бібліятэка Акадэміі навук Літвы, Вільнюс
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Ад рукапісу захавалася 10 лістоў. Іх знайшлі ў Тураве ў 1865 годзе ў скрыні з-пад вугалю ўдзельнікі археаграфічнай экспедыцыі, якую арганізавала Віленская навучальная акруга — Н. І. Сакалоў, звышштатны настаўнік Віленскай навучальнай акругі, і В. В. Гразноў, настаўнік малявання Віленскай гімназіі[2].

Рукапіс паступіў у Віленскую публічную бібліятэку, быў вывучаны і выдадзены. У 1868 годзе было выпушчана хромалітаграфічнае выданне Тураўскага евангелля (якое, аднак, недастаткова якасна перадавала яго вонкавы выгляд і давала старонкі рукапісу не паслядоўна). У 1869 годзе ў Вільні выйшла даследаванне, якое падрыхтаваў П. А. Гільтэбрант[3] — «Тураўскае евангелле XI ст.: 1. Кароткія звесткі пра Тураўскае евангелле; 2. Старажытны тэкст з сучасным насупроць і з адзнакамі па Астраміраву евангеллю». У 1876 годзе І. І. Сразнеўскі выдаў яго ў Санкт-Пецярбургу. У 2014 годзе А. Суша (Нацыянальная бібліятэка Беларусі) падрыхтаваў факсімільнае ўзнаўленне рукапісу ў суправаджэнні навуковых даследаванняў[4].

Рукапіс напісаны ўставам на пергаменце каштанавымі чарніламі. Загалоўкі напісаны кінавар’ю. Выкарыстаны лісты памерам каля 22,2 см у даўжыню і 17,8 см у шырыню, разлінееныя на 17 — 18 радкоў. У захаваных фрагментах налічваецца адзінаццаць ініцыялаў з літарамі «О», «Р» і «В», размаляваных сінім, зялёным і чырвоным колерамі[5].

На двух аркушах захаваліся два ўкладныя запісы пачатку XVI ст. (1508 і 1513 гадоў) на землі тураўскай Праабражэнскай царквы, дараваныя ёй князем Канстанцінам Астрожскім[6]. Азначаныя ўклады былі пацверджаны ў 1731 і ў 1790 гадах, пра што на палях таксама былі зроблены запісы.

Зноскі

  1. Такая назва ўзнікла ад таго, што ад рукапісу захавалася толькі 10 лістоў
  2. Шумейко М. Ф. История белорусской археографии / Археография: курс лекций. — Минск: БГУ, 2005
  3. Гильтебрандт Пётр Андреевич — краткая биография(недаступная спасылка)
  4. Тураўскае Евангелле = Туровское Евангелие = Turaŭ Gospel: Факсімільнае ўзнаўленне. Даследаванні / [Нацыянальная бібліятэка Беларусі; пад агульнай рэдакцыяй А. А. Сушы]. — Мінск, 2014. — 186 с.
  5. Левшун Л. В. Туровское Евангелие Архівавана 12 кастрычніка 2009. // «Ступени». 2005. № 2 (18)
  6. Щавинская Л. Л. Полтысячелетия дарственной записи князей Острожских на Туровском евангелии

ЛітаратураПравіць

  • Войлова, К. А. Старославянский язык / Рецензент: проф. Вендина Т. И.. — 1-е изд. — М.: Дрофа, 2003. — С. 331—332. — 368 с.
  • Гильтебрандт П.А. Туровское Евангелие одиннадцатого века. — Вильна: Печатня А.Г. Сыркина, 1869. — 20 с.
  • Суша А. Тураўскае Евангелле — найдаўнейшы кнiжны помнiк Беларусi // Тураўскае Евангелле = Туровское Евангелие = Turaŭ Gospel: Факсімільнае ўзнаўленне. Даследаванні / [Нацыянальная бібліятэка Беларусі; пад агульнай рэдакцыяй А. А. Сушы]. — Мінск, 2014. — С. 84-108.
  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 331—332. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16), С. 37.