Язэп Геркуланавіч Шпэт (23 лютага 1891, Зембін, цяпер Барысаўскі раён, Мінская вобласць21 студзеня 1955) — беларускі пісьменнік, публіцыст, фалькларыст.

Язэп Шпэт
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння 23 лютага 1891(1891-02-23)
Месца нараджэння
Дата смерці 21 студзеня 1955(1955-01-21) (63 гады)
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці пісьменнік

БіяграфіяПравіць

Бацька Язэпа, Геркулан Шпэт, быў арганістам зэмбінскага касцёла. Язэп пасля пачатковай адукацыі навучаўся ў Вільні на майстра вытворчасці масла. Тут Язэп хутка стаў актывістам: гуртаваўся з беларускімі дзеячамі Вільні, жадаў уладкавацца на працу ў "Нашу Ніву". Аднак лёс склаўся інакш і са сканчэннем навучання Язэп быў вымушаны вярнуцца на Барысаўшчыну.

У 1911–1912 ён выконваў абавязкі панскага эканома ў маёнтках Замошша і Казімірава. Падтрымліваў сувязі з вядомым гісторыкам беларускай літаратуры і краязнаўцам Рамуальдам Зямкевічам, які настойліва раіў Шпэту запісваць фальклор і народныя абрады.

У 1913 г. ён вяртаецца ў Вільню, дзе ў выданні “Беларус” друкуецца яго першае апавяданне “Сіроцкая доля”. У два перадваенныя гады Язэп актыўна друкуецца ў “Нашай Ніве” і “Беларусе” – за гэты час з’явілася больш за 20 яго расказаў. З пачаткам Першай сусветнай вайны Язэп быў мабілізаваны, аднак не спыніў супрацоўніцтва з беларускімі выданнямі – дасылаў апавяданні, паведамленні і нататкі з фронта.

Пасля рэвалюцыйных падзей 1917 г. Язэп Шпэт вярнуўся ў родны Зэмбін. Да рэвалюцыі Язэп ставіўся прыхільна, друкаваўся ў мінскім выданні «Вольная Беларусь», на старонках якой публікаваў "незалежніцкія" артыкулы. Працаваў сакратаром Зембінскага суда, рахункаводам Плешчаніцкага і Каменскага вучылішчаў, рахункаводам-статыстыкам Барысаўскай МТС, лабарантам на Зембінскім масласырзаводзе.

Быў адным з арганізатараў калгасаў, пра што хваліўся у сваіх газетных артыкулах. У савецкі час друкаваўся ў газетах “Звязда”, “Савецкая Беларусь”, “Беларуская вёска” (пад псеўданімамі “Дзядзька Язэп”, “Свой”). Апантана займаўся краязнаўствам: збіраў фальклор, этнаграфічныя матэрыялы, друкаваўся ў часопісе “Наш край”.

У 1930-х спыніў сваю публіцыстычную і грамадскую дзейнасць. Напрыканцы 1930-х уладкаваўся бухгалтарам у вясковым калгасе і прапрацаваў там да канца жыцця.

ЛітаратураПравіць

Язэп Шпэт: Зэмбінскі “нашанівец”