Адкрыць галоўнае меню

Андэрс Цэльсій (шведск.: Anders Celsius; 27 лістапада 1701, Упсала, Швецыя - 25 красавіка 1744, Упсала, Швецыя) — шведскі астраном, геолаг і метэаролаг (у тыя часы геалогія і метэаралогія лічыліся часткай астраноміі).

Андэрс Цэльсій
Anders Celsius
Anders-Celsius-Head.jpg
Дата нараджэння 27 лістапада 1701(1701-11-27)[1][2][…]
Месца нараджэння Упсала, Швецыя
Дата смерці 25 красавіка 1744(1744-04-25)[1][2][…] (42 гады)
Месца смерці Упсала, Швецыя
Грамадзянства
Бацька: Улаф Цэльсій
Род дзейнасці астраном, фізік, матэматык, выкладчык універсітэта, вынаходнік
Навуковая сфера астраномія
Месца працы
Альма-матар Упсальскі ўніверсітэт
Навуковы кіраўнік Жак Касіні
Вядомыя вучні Johan Gottschalk Wallerius[d]
Вядомая як стваральнік шкалы Цэльсія
Член у
Узнагароды і прэміі

член Лонданскага каралеўскага таварыства[d]

Подпіс Подпіс
Commons-logo.svg Андэрс Цэльсій на Вікісховішчы

БіяграфіяПравіць

Прафесар астраноміі Упсальскага ўніверсітэта (1730-1744). Ён прапанаваў шкалу Цэльсія, у якой тэмпература патройнай кропкі вады (гэтая тэмпература практычна супадае з тэмпературай плаўлення лёду пры нармальным ціску) прымалася за 100, а тэмпература кіпення вады - за 0. У 1745 годзе, ужо пасля смерці Цэльсія, шкала была перавернутая Карлам Лінеем (за 0 сталі прымаць тэмпературу плаўлення лёду, а за 100 - кіпенне вады), і ў такім выглядзе выкарыстоўваецца да нашага часу.

Разам з французскім астраномам П'ерам Луі Мора дэ Маперцюі ўдзельнічаў у экспедыцыі з мэтай вымярэння адрэзка мерыдыяна ў 1 градус ў Лапландыі (тады - частка Швецыі). Аналагічная экспедыцыя была арганізавана на экватар, на тэрыторыі цяперашняга Эквадора. Параўнанне вынікаў пацвердзіла здагадку Ньютана, што Зямля ўяўляе сабой эліпсоід, пляскаты ля палюсоў.

Назіраў Паўночнае ззянне і апісаў больш за 300 сваіх і чужых назіранняў. Выявіў, што адхіленні стрэлкі компаса карэлююцца з інтэнсіўнасцю ззяння. На гэтай падставе зрабіў правільнае заключэнне, што прырода Паўночнага ззяння звязана з магнетызмам.

У 1741 годзе заснаваў Упсальскую астранамічную абсерваторыю. Вельмі дакладна вымераў яркасць 300 зорак, выкарыстоўваючы сістэму аднолькавых шкляных пласцін, паглынае святло.

Бацька Андэрса Цэльсія, Нільс, і абодвы дзеда, Магнус Цэльсій і Андэрс Споўл, таксама былі прафесарамі. Навукоўцамі былі і шматлікія іншыя сваякі Андэрса Цэльсія, у тым ліку яго дзядзька Улаф Цэльсій (1670-1756), тэолаг, батанік, гісторык і ўсходазнаўца.

У гонар вучонага названы мінерал Цэльзіян.


  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  2. 2,0 2,1 Anders Celsius — 1917.
  3. 3,0 3,1 Anders Celsius // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.