Філарэт (Патрыярх Маскоўскі)

Патрыярх Маскоўскі
(Пасля перасылкі з Філарэт, Патрыярх Маскоўскі)

Філарэт (Феадор Нікіціч Раманаў; каля 1554 — 1 кастрычніка 1633) — царкоўны і палітычны дзеяч Смутнага часу і наступнай эпохі; трэці Патрыярх Маскоўскі і всея Русі (16191633). Першы з роду Раманавых, які насіў менавіта гэта прозвішча, стрыечны брат цара Фёдара Іаанавіча.

Патрыярх Філарэт
Патрыярх Філарэт
3-і Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі[1]
24 чэрвеня 1619 — 1 кастрычніка 1633
Царква Руская праваслаўная царква
Папярэднік Гермаген
Пераемнік Іаасаф I
Дзейнасць святар
Імя пры нараджэнні Фёдар Мікіціч Раманаў
Нараджэнне 1553[2]
Смерць 11 кастрычніка 1633(1633-10-11)
Пахаванне
Дынастыя Раманавы
Бацька Мікіта Раманавіч Захар’ін[d]
Маці Еўдакія Іванаўна Гарбатая-Суздальская[d]
Жонка каля Ксенія Іванаўна Шастова[d][3]
Дзеці Міхаіл Фёдаравіч і Tatyana Romanova[d]
Прыняцце манаства каля 1600

Аўтограф Автограф Патриарха Московского Филарета 17век Сытин 3века 1912.jpg
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

БіяграфіяПравіць

У раннія гады Фёдар Раманаў не думаў аб манастве і духоўнай кар’еры. Баярын (c 1586), адзін з першых франтаў у Маскве, сын уплывовага Мікіты Захар’іна-Юр’ева, пляменнік царыцы Анастасіі, першай жонкі Івана IV Грознага, ён лічыўся магчымым сапернікам Барыса Гадунова ў барацьбе за ўладу пасля смерці Фёдара Іаанавіча ў 1598 годзе. У 1590-я гады займаў шэраг дзяржаўных і ваенных пастоў: быў пскоўскім намеснікам, удзельнічаў у перамовах з пасламі імператара Рудольфа II, служыў ваяводай у шэрагу палкоў.

Разам з іншымі Раманавымі, якія трапілі ў няміласць пры Барысе Гадунове, які разглядаў іх як сваіх сапернікаў у дамаганнях на маскоўскі прастол, у 1600 быў сасланы. Ён сам і яго жонка Ксенія Іванаўна Шастова былі сілком пастрыжаныя ў манахі пад імёнамі «Філарэт» і «Марфа», што павінна было пазбавіць іх права на царства. Адзіны іх сын, які выжыў, — Міхаіл Фёдаравіч — быў пасля заканчэння Смутнага часу, абраны ў 1613 годзе царом.

Да таго Філарэт паспеў перажыць новыя ўзлёты і падзенні: вызвалены як «сваяк» з Антоніева-Сійскага манастыра Ілжэдзмітрыем I у 1605 і заняў важны царкоўны пост (мітрапаліт Растоўскі), Філарэт застаўся ў апазіцыі Васілю Шуйскаму і з 1608 адыгрываў ролю «прызначанага патрыярха» ў Тушынскім лагеры новага самазванца, Ілжэдзмітрыя II; яго юрысдыкцыя распаўсюджвалася на тэрыторыі, кантраляваныя тушынцамі, пры гэтым ён паказваў сябе перад ворагамі самазванца як яго «палонны» і не настойваў на сваім патрыяршым сане.

Дом Раманавых (да Пятра III)
Раман Юр’евіч Захар’ін
Анастасія,
жонка Івана IV Грознага
Фёдар Іванавіч
Мікіта Раманавіч Захар’ін
Фёдар Мікіціч
(патрыярх Філарэт)
Міхаіл Фёдаравіч
Аляксей Міхайлавіч
Аляксей Аляксеевіч
Соф’я Аляксееўна
Фёдар III
Іван V
Ганна Іванаўна
Кацярына Іванаўна
Ганна Леапольдаўна
Іван VI
Пётр I Вялікі
(2-я жонка Кацярына I)
Аляксей Пятровіч
Пётр II
Ганна Пятроўна
Пётр III
Лізавета Пятроўна
Аляксандр Мікіціч
Міхаіл Мікіціч
Іван Мікіціч
Мікіта Іванавіч


У 1610 годзе ён быў адбіты ў тушынцаў, неўзабаве прыняў удзел у звяржэнні Васіля Шуйскага і стаў актыўным прыхільнікам Сямібаяршчыны. Як і патрыярх Гермаген, ён у прынцыпе не пярэчыў супраць абрання царом Уладзіслава Сігізмундавіча, але патрабаваў, каб той прыняў праваслаўе. Удзельнічаючы ў перамовах з бацькам Уладзіслава, польскім каралём Жыгімонтам III пад Смаленскам і адмовіўшыся падпісаць падрыхтаваны польскім бокам канчатковы варыянт дагавора, ён быў арыштаваны палякамі (1611).

1 чэрвеня 1619 быў вызвалены (у парадку абмену палоннымі) у адпаведнасці з умовамі Дэулінскага перамір’і 1618 года, і быў урачыста сустрэты сынам. Прыбыў у Маскву 14 чэрвеня 1619; 24 чэрвеня яго інтранізацыю па чыне пастаўлення першага Маскоўскага Патрыярха здзейсніў у Маскве Іерусалімскі Патрыярх Феафан III.

Быўшы бацькам цара, да канца жыцця афіцыйна быў яго суправіцелем. Выкарыстаў тытул «Вялікі гасудар» і цалкам незвычайнае спалучэнне манаскага імені «Філарэт» з імем па бацьку «Нікіціч»; фактычна кіраваў рускай палітыкай. Па выхаванні і характару быў чалавек свецкі; ва ўласна царкоўна-багаслоўскіх справах разбіраўся слаба і па спрэчных пытаннях (напрыклад, сканадальны разбор з-за слоў «і агнём» у малітве на асвячэнне вады ў Трэбніку) звязваўся з Сусветным Патрыярхам і прасіў пастановы аб тым Сабора Усходніх Патрыярхаў.

Зноскі

  1. Акты исторические, собранные и изданные Археографической комиссией. — СПб., 1841. — № 184. Т. I. — С. 537.
  2. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118687158 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 17 кастрычніка 2015.
  3. (unspecified title) Праверана 7 жніўня 2020.

СпасылкіПравіць