Адкрыць галоўнае меню

Ге́нрых Дмахо́ўскі, Генры Д. Сандэрс, Генрык Дмухоўскі (26 кастрычніка 1810 — 26 мая 1863) — удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху 1820 — пач. 1830-х г., адзін з лідараў польскай палітычнай эміграцыі ў Францыі, скульптар.

Генрых Дмахоўскі
Партрэт
Род дзейнасці: скульптар
Дата нараджэння: 26 кастрычніка 1810(1810-10-26)
Месца нараджэння:
Дата смерці: 26 мая 1863(1863-05-26) (52 гады)
Месца смерці:
Месца пахавання:
Альма-матар:
Commons-logo.svg Генрых Дмахоўскі на Вікісховішчы

Змест

БіяграфіяПравіць

Пасля сканчэння прыродазнаўчага факультэта Віленскага ўніверсітэта далучыўся да паўстання 1830—1831, удзельнічаў у партызанскіх дзеяннях на мяжы Расійскай імперыі. Пасля паразы паўстання атрад Г. Дмахоўскага быў вымушаны адступіць на Палессе, а затым на Валынь, адтуль у Галіцыю (на тэрыторыю Аўстра-Венгрыі). Аўстра-венгерскія ўлады арыштавалі Г. Дмахоўскага, суд прыгаварыў яго да зняволення, якое адбыў у 1834—1841 у крэпасці Куфтайн. Пасля вызвалення жыў у Францыі, вучыўся ў мастацкай школе, наведваў майстэрні вядомых скульптараў.

У 1846 удзельнічае ў вулічных баях у Львове. У 1852 апынуўся ў ЗША пад імем Генры Д. Сандэрс. Для будынку кангрэсу (у Вашынгтоне) ён стварае бюсты Джорджа Вашынгтона, Томаса Джэферсана, Бенджаміна Франкліна, Тадэвуша Касцюшкі. Гэтыя бюсты і сёння ўпрыгожваюць памяшканне Кангрэса ЗША. У гэты час ён робіць медальён з сілуэтамі пакараных смерцю дзекабрыстаў, бюст Л. Кошута, скульптурную групу «Гарыбальдзі з воінамі». У ЗША памерлі яго жонка і дзеці, пахаваныя ў Філадэльфіі, на магіламі Г. Дмахоўскім пастаўлены помнік.

Па смерці родных, у маі 1861 (4 гады цягнулася бюракратычная валакіта — пакуль яму далі дазвол выехаць з ЗША) Г. Дмахоўскі адкрывае скульптурнае атэлье ў Вільні. Сярод найлепшых твораў, зробленых у гэты час, — мадэль надмагільнага помніка Барбары Радзівіл, фігура Св. Уладзіслава для віленскай кафедры, помнік Уладзіслава Сыракомлі. Абраны грамадствам правадзейным членам Віленскай археалагічнай камісіі.

 
Мемарыяльная дошка на будынку бібліятэкі ў Забалоцці, на месцы якой стаяў сядзібны дом Дмахоўскіх

Падчас паўстання 1863—1864 Г. Дмахоўскі стаў паўстанцкім камісарам Дзісненскага павета. Загінуў 26 мая 1863 года ў адным з першых баёў з расійскімі войскамі каля фальварка Парэчча. Пахаваны на курганным могільніку каля вёскі Бірулі Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.[1]

Зноскі

  1. Ермаловіч В. Генры Сандэрс…

ЛітаратураПравіць

  • Кісялёў Г. Адысея паўстанца-скульптара // Кісялёў Г. Героі і музы. Мн., 1982.
  • Багадзяж М. Жыццё Дмахоўскага // Новы Час № 9(14), 2003.
  • Walendowski T. Posag zwrócony ku rzece // Przegląd Polski (17 sierpnia), 2005.
  • Ермаловіч В. Генры Сандэрс, ён жа Генрык Дмахоўскі //Газета «Рэспубліка» № 188, 02.10.2010.

СпасылкіПравіць