Дзеці Разэнталя

опера Леаніда Дзясятнікава

Дзеці Разэнталя (руск.: Дети Розенталя) — постмадэрнісцкая[6] опера ў двух дзеяннях кампазітара Леаніда Дзясятнікава на лібрэта Уладзіміра Сарокіна. Сусветная прэм'ера адбылася ў Вялікім тэатры ў 2005 годзе[7][8][9][10]. Опера апавядае аб клонах («дублях») вялікіх кампазітараў — Вагнера, Вердзі, Мусаргскага, Чайкоўскага, Моцарта — створаных Алексам Разэнталем, навукоўцам, уцекачам з нацысцкай Германіі ў СССР[11].

Дзеці Разэнталя
Кампазітар
Лібрэтыст Уладзімір Георгіевіч Сарокін[5]
Мова лібрэта руская
Жанр пастмадэрністская опера[d][1]
Дзеяў 2[2]
Карцін 5[2]
Першая пастаноўка 23 сакавіка 2005[3][4]
Месца першай пастаноўкі Вялікі тэатр
Месца дзеяння Масква
Час дзеяння 20 стагоддзе

Пастаноўка оперы ў Вялікім тэатры спачатку выклікала грамадскі рэзананс, звязаны са скандальнай вядомасцю аўтара лібрэта В. Г. Сарокіна[12], выкарыстаннем ненарматыўнай лексікі, а таксама маргінальнасцю персанажаў[13]. Аднак опера не была знятая з пастаноўкі і выконвалася падчас гастроляў у наступныя гады[14][15]. За гэтую пастаноўку Вялікі тэатр быў узнагароджаны Спецыяльнай Прэміяй Журы на конкурсе «Залатая Маска» ў 2006 годзе[16].

Гісторыя стварэнняПравіць

 
Кампазітар Л. А. Дзясятнікаў
 
Пісьменнік і драматург В. Г. Сарокін

Опера была пастаўлена па першаму амаль за 30 гадоў замове Вялікага тэатра на новую арыгінальную оперу[12][17]. Эдуард Баякоў і Пётр Паспелаў ініцыявалі і пралабіравалі праект у адміністрацыі Вялікага тэатра[18]. У 2002 годзе быў падпісаны кантракт з кампазітарам Леанідам Дзясятнікаўым і пісьменнікам Уладзімірам Сарокіным[19]. Першапачаткова меркавалася перапрацаваць п'есу «Щі» Сарокіна, але, каб пазбегнуць выкарыстання ненарматыўнай лексікі, было прынята рашэнне стварыць арыгінальнае лібрэта. Пры сустрэчы. Л. Дзясятнікава і. В. Сарокіна ў пасёлку Кратаво ў Падмаскоўі Сарокін прапанаваў: «А давайце напішам оперу аб клонах кампазітараў-класікаў»[20].

Вагнер, Вердзі, Моцарт, Мусаргскі і Чайкоўскі былі абраныя як самыя рэпрэзентатыўныя кампазітары для опернага мастацтва. Суадносіны два рускіх кампазітара да трох нярускіх было абрана свядома[20]. Пры падрыхтоўцы да працы над лібрэта Уладзімір Сарокін азнаёміўся з лібрэта «Пярсцёнка Нібелунга» Вагнера ў перакладзе пачатку 20 стагоддзя, перакладамі лібрэта опер Вердзі, з лібрэта «Хованшчыны» і «Барыса Гадунова» Мусаргскага і іншымі. Дзясятнікаў распрацоўваў музыку да оперы на аснове прац кампазітараў 19 стагоддзя, не абмяжоўваючыся «арыгіналамі» прадстаўленых у оперы дубляў. У інтэрв'ю ён таксама адзначыў, што не можа ігнараваць сучасную поп-музыку як патэнцыйны матэрыял[20].

СюжэтПравіць

У пачатку першага дзеянні дэманструецца чорна-белы «нямы» фільм, які апавядае аб нямецкім вучоным Алексе Разэнтале, переехавшем ў СССР і якая вырабляе досведы па дублявання жывых істот і людзей.

Першая сцэна 1й карціны адбываецца ў лабараторыі Розэнталя. Ідзе падрыхтоўка да дублявання Моцарта. Разэнталь і хор навукоўцаў спяваюць песню, воспевающую «ўваскрашэнне» геніяў: «Веру: несумесныя геній і смерць!» (Верю: несовместны гений и смерть!). Голас з рэпрадуктара тлумачыць этапы дублявання арганізма па Разенталю. Варта спевы Розэнталя, Паплечнікаў і Генетыкаў, з якога можна заключыць што дубляванне прайшло паспяхова. Сцэна другая. Ноч. У гамаках каля навуковага цэнтра спяць дублі: Вагнер, Моцарт, Вэрдзі і Мусаргскі. З'яўляецца Разэнталь з калыскай. Устрывожаны Вагнер прачынаецца і распавядае змест свайго кашмару: выдатны лебедзь звяртаецца дажджом з магільных чарвякоў. Прачынаюцца астатнія дублі, Разэнталь паведамляе ім аб паспяховым дубліраванні Моцарта.

2я карціна. Месца падзей: веранда дачы Разэнталя. Дуэт Няні і Чайкоўскага: яны наракаюць, што Моцарт нарадзіўся пасля вайны, і яна ўжо не можа наталяць яго грудзьмі, як астатніх дубляў. Чайкоўскі перажывае: «Як складаны свет! / Як страшна ў ім / І дзіўна!» (Как сложен мир! / Как страшно в нем / И странно!) Разэнталь ўносіць нованароджанага Моцарта. Астатнія Дублі і Няня успамінаюць, як іх ўносілі ў дом пасля нараджэння. Пры згадванні падораных Сталіным дзіцячых цацак на сцэну выходзяць Цацкі і танчаць. Разэнталь прызнаецца, што дубляваў кампазітараў таемна, паколькі праграма дублявання павінна прайграваць рабочых: стахановцев і да т. п. Затым варта чарада малюнкаў лідэраў краіны, якая дэманструе паступовае памяншэнне фінансавання праграмы дублявання да поўнага спынення пры Ельцыне. У канцы з'яўляецца вялікі жалобны партрэт Розэнталя з датамі: 19101992. Голас паведамляе, што ў дзяржавы няма сродкаў на ўтрыманне дубляў.

Другое дзеянне пачынаецца 3й карцінай, падзеі якой разгортваюцца на Плошчы трох вакзалаў ў Маскве ў 1993 годзе. Ад’язджаючыі, Таксісты, Бежанец, Напарстнікі, Бомж, Прастытуткі, Гандляры спяваюць кожны аб сваім. Дублі даюць музычнае выступленне. Прастытутка Таня расчуленая. Усе дублі акрамя Моцарта сыходзяць у кабак, ён застаецца з Таняй. Адбываецца пераход да першай сцэне 4й карціны: Моцарт і Таня спяваюць пра іх каханне. Ўмешваецца сутэнёр Кела. Вердзі плаціць за Таню залатымі гадзінамі бацькі, выкупляючы яе ў Келы. Моцарт і Таня клічуць усіх на сваё вяселле: «Усё перамагае каханне!» Кела піша, што ў яго адвялі прастытутку: «Нядоўга вяселейка працягнецца! / Наракай, оторва, на сябе!» У другой сцэне ўсе персанажы вакзала зноў выбягаюць на сцэну. Вяселле, усе весяляцца. Таня кліча ўсіх дубляў паехаць з ёй і Моцартам жыць у Крым да яе маці. Прыбывае іх цягнік. Мусаргскі прапануе выпіць гарэлкі «на адыходак». Неўзабаве дублі і Таня пачынаюць адчуваць сябе дрэнна і падаюць на зямлю.

5я карціна паказвае Моцарта які ляжыць на бальнічным ложку ў бальніцы Скліфасоўскага. Варта дыялог Моцарта і Голасу, які тлумачыць, дзе ён знаходзіцца і што ўсе дублі і Таня памерлі ад пацучынага яду, падсыпалі Келой. Моцарт выжыў, так як яго арыгінал быў атручаны ртуццю і арганізм выпрацаваў на яе злучэння імунітэт. Спевы Моцарта перамяжоўваецца цытатамі з партый Дубляў і Тані, пакуль яны ўсё не згасаюць; Моцарт застаецца адзін[11].

Структура оперыПравіць

Опера Дзясятнікава з'яўляецца постмадэрнісцкай ў музыцы: кожнаму з дубляў кампазітараў адпавядае матыў у творчай манеры іх «арыгіналаў»[8]. Адсылкі ў музыцы не абмяжоўваюцца дублямі кампазітараў, у прыватнасці, можна таксама заўважыць стылістычны ўплыў Шастаковіча[12].

Лібрэта з'яўляецца канцэптуальнай асновай, якая падтрымлівае музычную структуру оперы праз падзел на карціны, стылізаваныя пад адпаведных кампазітараў. Вагнер у першай карціне апісвае прысніўся яму кашмар, перагукваюцца з вобразам чароўнага лебедзя. У другой карціне дуэт Чайкоўскага з Няняй парадуе «Яўгена Анегіна». У трэцяй карціне персанажы і масавыя сцэны адсылаюць гледача да «Барыса Гадунова» Мусаргскага. Чацвёртая карціна прысвечана Вердзі, што дасягаецца праз дуэт Моцарта і Тані, а таксама ўстаўкамі італьянскага тэксту. Аднак цяжка знайсці адсылкі да творчасці Моцарта, магчыма, па прычыне цяжкасці парадыравання яго музыкі[12].

ЗноскіПравіць

  1. http://www.bolshoi.ru/about/press/articles/announce/835/
  2. 2,0 2,1 The official web site of Vladimir Sorokin
  3. Российская газета — 1990. — ISSN 1606-5484; 1560-0823
  4. Lenta.ru — 1998.
  5. 5,0 5,1 http://www.vremya.ru/2005/37/10/119830.html
  6. Александр Ведерников отвечает на вопросы Владимира Молчанова. www.bolshoi.ru. Праверана 24 ліпеня 2016.(руск.) 
  7. «Дети Разэнталя» в Бальшом театре | Belcanto.ru. www.belcanto.ru. Праверана 6 жніўня 2016.(руск.) 
  8. 8,0 8,1 "Дети Разэнталя" родились и умерли под аплодисменты. Праверана 6 жніўня 2016.(руск.) 
  9. Гюляра Садых-заде «ДЕТИ РазэнтаЛЯ». ОПЕРА И СПЕКТАКЛЬ | Петербургский театральный журнал (Официальный сайт). ptj.spb.ru. Праверана 17 ліпеня 2016.(руск.) 
  10. Состоялась премьера "Детей Разэнталя". Российская газета. Праверана 6 жніўня 2016.(руск.) 
  11. 11,0 11,1 Дети Разэнталя. www.srkn.ru. Праверана 6 жніўня 2016.(руск.) 
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Густякова, Дарья Юрьевна Российский оперный театр в контексте массовой культуры(руск.) 
  13. Махлина, Светлана Тевельевна Семиотика искусства в XXI в // Вестник Санкт-Петербургского государственного университета культуры и искусств. — 2013-01-01. — Вып. 3 (16).(руск.) 
  14. От Чайковского до Дзясятнікава. www.bolshoi.ru. Праверана 24 ліпеня 2016.(руск.) 
  15. "Мелодия" и Бальшой театр выпустят оперу "Дети Разэнталя" на дисках. Праверана 24 ліпеня 2016.(руск.) 
  16. Дети Разэнталя. Golden Mask. Праверана 24 ліпеня 2016.(руск.) 
  17. 229-й сезон. www.bolshoi.ru. Праверана 24 ліпеня 2016.(руск.) 
  18. ГЛФР :: Шибболет от модернистов. glfr.ru. Праверана 13 ліпеня 2016.(руск.) 
  19. БальшОЙ ТЕАТР ГОТОВИТ МИРОВУЮ ПРЕМЬЕРУ. www.bolshoi.ru. Праверана 24 ліпеня 2016.(руск.) 
  20. 20,0 20,1 20,2 Юлия Бедерова, Леонид Десятников Время новостей: N°37, 04 марта 2005: Леонид Десятников: Тем, кто выставил себя на посмешище, -- мои соболезнования. www.vremya.ru. Праверана 17 ліпеня 2016.(руск.)