Адкрыць галоўнае меню

Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч

Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч (руск.: Дмитрий Дмитриевич Шостакович) (12 (25) верасня 1906, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — 9 жніўня 1975, Масква, СССР) — савецкі кампазітар, піяніст, педагог і грамадскі дзеяч беларускага паходжання. Адзін з найбуйнейшых кампазітараў XX стагоддзя, які аказаў вялізны ўплыў на развіццё сусветнай музычнай культуры.

Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч
Дми́трий Дми́триевич Шостако́вич
Dmitri Shostakovich credit Deutsche Fotothek adjusted.jpg
Асноўная інфармацыя
Дата нараджэння 12 (25) верасня 1906(1906-09-25)
Месца нараджэння Санкт-Пецярбург,
Расійская імперыя
Дата смерці 9 жніўня 1975(1975-08-09) (68 гадоў)
Месца смерці
Месца пахавання
Краіна Flag of Russia.svg Расійская імперыя
Сцяг СССР СССР
Дзеці: Maxim Shostakovich[d]
Альма-матар
Месца працы
Музычная дзейнасць
Прафесіі
Інструменты фартэпіяна
Жанры класічная музыка
Грамадская дзейнасць
Партыя
Член у
Узнагароды
Герой Сацыялістычнай Працы  — 1966
Ордэн Леніна  — 1946 Ордэн Леніна  — 1956 Ордэн Леніна  — 1966 Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі — 1971
Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга  — 1940 Ордэн Дружбы народаў  — 1972
Камандорскі крыж II ступені Ганаровага знака «За заслугі перад Аўстрыйскай Рэспублікай»
Народны артыст СССР— 1954 Народны артыст РСФСР— 1948
Ленінская прэмія Сталінская прэмія — 1941 Сталінская прэмія — 1942 Сталінская прэмія — 1946 Сталінская прэмія — 1950 Сталінская прэмія — 1952 Дзяржаўная прэмія СССР — 1968
Аўтограф
shostakovich.ru
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Шастаковіч дамогся вядомасці ў Савецкім Саюзе пад патранатам савецкага начальніка Міхаіла Тухачэўскага, але пазней меў складаныя і цяжкія адносіны з уладай. Тым не менш, ён атрымаў ўзнагароды і дзяржаўныя ўзнагароды і служыў у Вярхоўным Савеце РСФСР (1947-1962 гг.) І Вярхоўным Савеце Савецкага Саюза (з 1962 года да яго смерці).

Палісталіст, Шастаковіч распрацаваў гібрыдны голас, які спалучае ў сабе розныя музычныя прыёмы. Яго музыка характарызуецца рэзкімі кантрастамі, элементамі гратэску і амбівалентнасці танальнасці; на кампазітара таксама моцна паўплываў неакласічны стыль, створаны Ігарам Стравінскім і (асабліва ў яго сімфоніях) познім рамантызмам, звязаным з Густава Малера.

Аркестравыя творы Шастаковіча ўключаюць 15 сімфоній і шэсць канцэртаў. Яго выхад у камеру ўключае ў сябе 15 струнных квартэтаў, фартэпіянны квінтэт, два фартэпіянных трыо і дзве п'есы для струннага актэта. Яго сольныя фартэпіянныя творы ўключаюць у сябе дзве санаты, ранні набор прэлюдый і больш позні набор з 24 прэлюдый і фуг. Іншыя працы ўключаюць у сябе тры оперы, некалькі песенных цыклаў, балеты і значная колькасць музычнай музыкі; асабліва добра вядомы Вальс №2 , музыка да фільма «Першы эшалон» (1955-1956), а таксама сюіты музыкі, складзеныя для фільма «Авадзень».

БіяграфіяПравіць

ПаходжаннеПравіць

 
Магіла маці Шастаковіча на Літаратарскіх мастках ў Санкт-Пецярбургу.

Прадзед Шастаковіча па бацькоўскай лініі - Пётр Міхайлавіч Шастаковіч (1808-1871) - нарадзіўся ў мястэчку Шэметава (Завілейскі павет Віленскай губерні). Пётр Міхайлавіч, спачатку вольны слухач Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі (з 1834 году), скончыў яе ў 1837 са званнем ветэрынарнага лекара[2], калежскі асэсар, жыў у Екацярынбургу, з 1858 - у Казані. У саракавыя гадзе XIX стагоддзя Пётр Міхайлавіч з жонкай Марыяй-Юзэфаю Ясінскай апынуўся ў Екацярынбургу. Тут 27 студзеня 1845 года ў іх нарадзіўся сын, названы Баляславам-Артурам. Баляслаў-Артур (1845-1919) удзельнік народавольчаскага руху, у 1866 быў асуджаны і высланы з Масквы ў Томск, затым у Нарым. Там жа нарадзіўся Дзмітрый Баляслававіч Шастаковіч (1875-1922), бацька кампазітара. У сярэдзіне 1890-х ён пераехаў у Пецярбург, дзе вывучаў гісталогіі ў Пецярбургскім універсітэце, пасля заканчэння якога быў прыняты на працу ў Палату мер і вагаў. Дзед Шастаковіча па лініі маці, Васіль Какаўлін (1850-1911), быў адным з начальнікаў на залатых капальнях у Бодайбо. Яго дачка, Соф'я Васільеўна (1878-1955), была піяністкай і вучылася спачатку ў Іркуцку, а затым - у Пецярбургскай кансерваторыі ў Аляксандры Разанавай. У Пецярбургу яна пазнаёмілася з Дзмітрыем Шастаковічам, а ў 1903 году адбылося вяселле.

 
Б. М. Кустодзіеў. «Партрэт Марыі Дзмітрыеўны Шастаковіч». НММ РБ

Раннія гадыПравіць

Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч нарадзіўся ў доме № 2 па Падольскай вуліцы, дзе Д. І. Мендзялееў ў 1906 годзе зняў у арэнду першы паверх для Гарадскі праверачным палаткі.

У 1915 г. Шастаковіч паступіў у Камерцыйную гімназію Марыі Шыдлоўскай, і да гэтага ж часу адносіцца яго першыя сур'ёзныя музычныя ўражанні: пасля наведвання прадстаўлення оперы М. А. Рымскага-Корсакава «Казка пра цара Салтана» юны Шастаковіч заявіў пра сваё жаданне сур'ёзна заняцца музыкай. Першыя ўрокі гульні на фартэпіяна давала яму маці, і празь некалькі месяцаў заняткаў Шастаковіч змог пачаць навучанне ў прыватнай музычнай школе вядомага ў той час фартэпіяннага педагога І. А. Глясера.

 
Б. Кустодзіеў. Партрэт Дз. Шастаковіча (1919)

Навучаючыся ў Глясера, Шастаковіч дасягнуў некаторых поспехаў у фартэпіяннай выканальніцтва, аднак той не падзяляў цікавасць свайго вучня да кампазіцыі, і ў 1918 году Шастаковіч пакінуў яго школу. Летам наступнага года юнага музыканта слухаў А. К. Глазуноў, які ўхвальна адазваўся аб яго кампазітарскай таленце. Увосень 1919 года Шастаковіч паступіў у Петраградскую кансерваторыю, дзе вывучаў гармонію і аркестроўку пад кіраўніцтвам М. А. Штайнберга, контрапункт і фугу - у М. А. Сакалова, паралельна таксама займаючыся дырыжыраваннем. У канцы 1919 года Шастаковіч напісаў свой першы буйны аркестраваны твор — Скерцо fis-moll.

На наступны год Шастаковіч паступіў у клас фартэпіяна Л. У. Нікалаева, дзе сярод яго аднакурснікаў былі Марыя Юдзіна і Уладзімір Сафраніцкі. У гэты перыяд сфарміраваўся «Гурток Ганны Фогт», які арыентаваўся на найноўшыя тэндэнцыі заходняй музыкі таго часу. Актыўным удзельнікам гэтага гуртка стаў і Шастаковіч, ён пазнаёміўся з кампазітарамі Б. У. Асаф'евым і У. У. Шчэрбачовым, дырыжорам М. А. Малько. Шастаковіч напісаў «Дзве байкі Крылова» для мецца-сапрана і фартэпіяна і «Тры фантастычных танца» для фартэпіяна.

У кансерваторыі вучыўся старанна і з асаблівай стараннасцю, нягледзячы на ​​цяжкасці таго часу: Першая сусветная вайна, рэвалюцыя, грамадзянская вайна, разруха, голад. У кансерваторыі зімой не было ацяплення, дрэнна хадзіў транспарт, і многія кідалі музыку, прапускалі заняткі. Шастаковіч жа «грыз граніт навукі". Амаль штовечар яго можна было бачыць на канцэртах Петраградскай філармоніі, зноў адкрылася ў 1921 годзе.

Цяжкая жыццё пры паўгалодным існаванні (кансерваторскі паёк быў вельмі малы) прывяла да моцнага знясілення. У 1922 годзе памёр бацька Шастаковіча, сям'я засталася без сродкаў да існавання. А праз некалькі месяцаў Шастаковіч перанёс цяжкую аперацыю, ледзь не каштавала яму жыцця. Нягледзячы на ​​якое пахіснулася здароўе, ён шукае працу і ўладкоўваецца піяністам-тапёром у кінатэатр. Вялікую дапамогу і падтрымку ў гэтыя гады аказвае Глазуноў, які здолеў выклапатаць Шастаковічу дадатковая пайка і персанальную стыпендыю.

1920-яПравіць

 
Шастаковіч у 1925 году

У 1923 годзе Шастаковіч скончыў кансерваторыю па класе фартэпіяна (у Л. У. Нікалаева), а ў 1925 году - па класе кампазіцыі (у М. А. Штайнберга). Яго дыпломнай працай была Першая сімфонія. Навучаючыся ў аспірантуры кансерваторыі, выкладаў чытанне партытур ў музычным тэхнікуме імя М. П. Мусаргскага. Па традыцыі, ўзыходзячай да Рубінштэйн, Рахманінава і Пракоф'еву, Шастаковіч збіраўся працягнуць кар'еру і як канцэртуе піяніст, і як кампазітар. У 1927 годзе на Першым Міжнародным конкурсе піяністаў імя Шапэна ў Варшаве, дзе Шастаковіч выканаў таксама санату ўласнага сачынення, ён атрымаў ганаровы дыплом. На шчасце, незвычайны талент музыканта яшчэ раней, падчас сваіх гастроляў у СССР, заўважыў знакаміты нямецкі дырыжор Бруна Вальтэр; пачуўшы Першую сімфонію, Вальтэр зараз жа папрасіў Шастаковіча даслаць партытуру яму ў Берлін; замежная прэм'ера сімфоніі адбылася 22 лістапада 1927 г. у Берліне. Услед за Бруна Вальтэрам Сімфонію выконвалі ў Германіі - Ота Клемперэр, у ЗША - Леапольд Стакоўскі (амерыканская прэм'ера 2 лістапада 1928 г. у Філадэльфіі) і Артура Тасканіні, тым самым зрабіўшы рускага кампазітара знакамітым.

У 1927 г. адбыліся яшчэ два значных падзеі ў жыцці Шастаковіча. У студзені ў Ленінградзе пабываў аўстрыйскі кампазітар Нававенскай школы Альбан Берг. Прыезд Берга быў абумоўлены расійскай прэм'ерай яго оперы «Воццек», што стала велізарнай падзеяй у культурным жыцці краіны, а таксама натхніла Шастаковіча прыняцца за напісанне оперы «Нос», па аповесці М. В. Гогаля. Іншым важным падзеяй з'явілася знаёмства Шастаковіча з І. І. Салярцінскага, які падчас сваёй шматгадовай дружбы з кампазітарам узбагачаў Шастаковіча знаёмствам з творчасцю вялікіх кампазітараў мінулага і сучаснасці.

Тады ж, у канцы 1920-х і пачатку 1930-х гг., Былі напісаныя наступныя дзве сімфоніі Шастаковіча - абедзве з удзелам хору: Другая ( «Сімфанічнае прысвячэнне Кастрычніку», на словы А. І. Безыменскага) і Трэцяя ( «Першамайская» , на словы С. І. Кірсанава).

У 1928 году Шастаковіч знаёміцца ​​з У. Э. Меерхольдам ў Ленінградзе і па яго запрашэнні некаторы час працуе ў якасці піяніста і загадчыка музычнай часткай Тэатра імя У. Э. Меерхольда ў Маскве. У 1930-1933 гадах працуе загадчыкам музычнай часткай Ленінградскага ТРАМа (цяпер - тэатр «Балтыйскі дом»).

Сям'яПравіць

1-я жонка - Шастаковіч Ніна Васільеўна (народж. Варзар) (1909-1954). Была па прафесіі астрафізікам, вучылася ў знакамітага фізіка Абрама Іофе. Яна адмовілася ад навуковай кар'еры і цалкам прысвяціла сябе сям'і.

Сын - Максім Дзмітрыевіч Шастаковіч (р. 1938) - дырыжор, піяніст. Вучань А. В. Гаўка і Г. М. Раждзественскага.

Дачка - Галіна Дзмітрыеўна Шастаковіч.

2-я жонка - Маргарыта Кайнова, супрацоўніца ЦК УЛКСМ. Шлюб хутка распаўся.

3-я жонка - Супінская (Шастаковіч) Ірына Антонаўна (нарадзілася 30 лістапада 1934 г. у Ленінградзе). Дачка рэпрэсаванага навукоўца. Рэдактар выдавецтва «Савецкі кампазітар". Была жонкай Шастаковіча з 1962 па 1975 гг.

МузыкаПравіць

Падрабязней гл. таксама: Спіс твораў Дзмітрыя Шастаковіча

Значэнне творчасціПравіць

Высокі ўзровень кампазітарскай тэхнікі, здольнасць ствараць яркія і выразныя мелодыі і тэмы, майстэрскае валоданне паліфаніяй і найтонкае валоданне мастацтвам аркестроўкі, у спалучэнні з асабістай эмацыянальнасцю і каласальнай працаздольнасцю, зрабілі яго музычныя творы яркімі, самабытнымі і валодаюць велізарнай мастацкай каштоўнасцю. Ўклад Шастаковіча у развіццё музыкі XX стагоддзя агульнапрызнаны як выдатны, ён аказаў істотны ўплыў на многіх сучаснікаў і паслядоўнікаў.

Жанравае і эстэтычнае разнастайнасць музыкі Шастаковіча велізарна, у ёй спалучаюцца элементы музыкі танальнай, атональной і ладавыя, у творчасці кампазітара пераплятаюцца мадэрнізм, традыцыяналізм, экспрэсіянізм і «вялікі стыль».

УплыўПравіць

У раннія гады Шастаковіч выпрабаваў ўплыў музыкі Г. Малера, А. Берга, І. Ф. Стравінскага, С. С. Пракоф'ева, П. Хіндэміта, М. П. Мусаргскага. Пастаянна вывучаючы класічныя і авангардныя традыцыі, Шастаковіч выпрацаваў сваю уласную музычныю мову, эмацыйна напоўнены і датыкаюся сэрцы музыкаў і аматараў музыкі ўсяго свету.

У творчасці Д. Д. Шастаковіча прыкметна ўплыў любімых і ўшанаваных ім кампазітараў: І. С. Баха (у яго фугах і пасакаліях), Л. Бетховена (у яго пазнейшых квартэтах), П. І. Чайкоўскага, Г. Малера і збольшага С . В. Рахманінава (у яго сімфоніях), А. Берга (збольшага - нароўні з М. П. Мусаргскага ў яго операх, а таксама ў выкарыстанні прыёму музычнага цытавання). З рускіх кампазітараў найбольшую любоў Шастаковіч сілкаваў да Мусаргскага, для яго опер «Барыс Гадуноў» і «Хаваншчына» Шастаковіч зрабіў новыя аркестроўкі. Ўплыў Мусаргскага асабліва прыкметна ў асобных сцэнах оперы «Лэдзі Макбет Мцэнскага павета», у Адзінаццатай сімфоніі, а таксама ў сатырычных працах.

«Нос», «Нью-Ёрк Метрапалітэн-опера», 2013 г. Лэдзі Макбет Мцэнскага павета, Балонскі гарадскі тэатр

ЖанрыПравіць

Самымі прыкметнымі жанрамі ў творчасці Шастаковіча з'яўляюцца сімфоніі і струнныя квартэты - у кожным з іх ён напісаў па 15 твораў. У той час як сімфоніі пісаліся на працягу ўсёй кар'еры кампазітара, большую частку квартэтаў Шастаковіч напісаў бліжэй да канца свайго жыцця. Сярод самых папулярных сімфоній - Пятая і Дзясятая, сярод квартэтаў - Восьмы і Пятнаццаты.

Спецыфіка музычнай мовыПравіць

Найбольш вядомая рыса музычнай мовы Шастаковіча - гармонія. Хоць у яе аснове заўсёды ляжала мажорна-мінорная танальнасць, кампазітар паслядоўна, на працягу ўсяго жыцця выкарыстаў асаблівыя гукарад (мадалізмы), якія надавалі пашыранай танальнасці ў аўтарскай рэалізацыі спецыфічную характэрнасць. Расійскія даследчыкі (А.Н Даўжанскі, Ю. Н. Холапаў і інш.) Апісвалі гэтую гукавышынных характэрнасць абагульнена як «лады Шастаковіча».

Цёмны, змрочна згушчанага каларыт мінорнага лада ў Шастаковіча[3], з пункту гледжання тэхнікі кампазіцыі рэалізуецца, перш за ўсё, у 4-прыступкі гукарад ў аб'ёме паменшанай кварты («гемікварты»), якая сімвалічна змяшчаецца ў самой манаграмай Шастаковіча DSCH (es1-h в d1-es1-c1-h). На аснове 4-прыступкавай гемікварты кампазітар выбудоўвае 8- і 9-прыступковыя лады ў дыяпазоне паменшанай актавы («геміактавы»). Якой-небудзь адной, асабліва пераважнай, разнавіднасці геміактаўнага лада ў музыцы Шастаковіча не вылучаецца, паколькі аўтар ад сачыненні да складання вынаходліва камбінуе гемікварту з рознымі дыатанічаскімі і міксадыатанічаскімі гукарадамі.

КрытыкаПравіць

Па словах даследчыка Шастаковіча Джэрарда МакБерни, меркаванне дзеліцца на тое, ці з'яўляецца яго музыка «праніклівай і арыгінальнай, як некаторыя сцвярджаюць, або, як лічаць іншыя, вытворныя, кепскія, пустыя і былыя ва ўжыванні». Уільям Уолтон, назваў яго «найвялікшым кампазітарам 20-га стагоддзя». Музыказнаўца Дэвід Фаннинг заключае ў слоўніку Гроўва, што «ва ўмовах супярэчлівага ціску афіцыйных патрабаванняў, масавых пакут суайчыннікаў і яго асабістых ідэалаў гуманітарнай і грамадскай службы яму ўдалося стварыць музычную мову каласальнай эмацыянальнай сілы».

ПамяцьПравіць

 
Бюст Дзмітрыя Шастаковіча ў «Алея знакамітасцяў» у г. Кельцы, Польшча

МультымедыаПравіць

Зноскі

  1. Шостакович Дмитрий Дмитриевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
  2. Bieliński J. Stan nauk lekarskich za czasów Akademii Medyko-chirurgicznej wileńskiej, bibliograficznie przedstawiony. Warszawa, 1889. S. 751.
  3. Некаторыя музыказнаўцы называюць падобную разнавіднасць мінорнай лада «супермінорам».

Шаблон:Блакада Ленінграда