Руская каляіна

Руская каляінашырыня чыгуначнай каляіны, роўная 1520 мм (таксама — 1524 мм).

Фінляндыя. Электравоз Sr2 кампаніі VR на каляіне 1524 мм.
Расія. Омск. Электравоз ЭП2К на каляіне 1520 мм.
Сахалінская вобласць, перашыўка японскай каляіны на рускую.

РаспаўсюджанасцьПравіць

Каляіна з шырынёй 1520 або 1524 мм — другая па сумарнай даўжыні пракладзеных ліній у свеце, з'яўляецца асноўнай на тэрыторыі краін былога СССР, а таксама ў Фінляндыі і Манголіі. Такая ж шырыня каляіны выкарыстоўваецца ў метрапалітэнах і ў большасці трамвайных сістэм краін былога СССР, а таксама ў метро Хельсінкі.

Каляіна з шырынёй 1520 мм выкарыстоўваецца на чыгунцы таксама і ў Афганістане, на лініях, якія ідуць ад Кушкі (Туркменістан) да Тарагундзі (Герацкі вілаят) і ад Галаба (Узбекістан) да Хайратона (Балхскі вілаят) і Мазары-Шарыфа. Аднак разам з каляінай 1520 мм на тэрыторыі Афганістана таксама пракладзена лінія шырынёй 1435 мм з Ірана і дзве лініі шырынёй 1676 мм з Пакістана.

Асобныя лініі ў іншых краінахПравіць

Існуе некалькі асобных ліній шырынёй 1520/1524 мм, пракладзеных у краінах, дзе гэты стандарт не з'яўляецца асноўным, а менавіта:

  • Балгарыя. Кароткі ўчастак на паромнай тэрмінале ў Варне, з якога ажыццяўляюцца рэйсы на Адэсу і Поці. Абсталяваны абсталяваннем для змены калясак у вагонаў.
  • Венгрыя. Участак даўжынёй каля 46 км ад станцыі Захонь да мяжы з Украінай[1].
  • Германія. Кароткі ўчастак на паромнай тэрмінала ў порце Засніц (Мукран). Пасля распаду СССР паромнае перавозкі некалькі разоў перарываліся. З чэрвеня 2012 года дзейнічае рэгулярная лінія паміж Засніцам і (праз Балтыйск) Усць-Лугай[2].
 
На мяжы Швецыі і Фінляндыі, злева направа:
першая і трэцяя рэйкі: каляіна 1524 мм (Фінляндыя);
другая і чацвёртая рэйкі: каляіна 1435 мм (Швецыя).
 
На кітайскай станцыі Маньчжурыя. Справа можна бачыць расійскія вагоны, у цэнтры фота — кітайскія.
  • Кітай. На чыгуначных памежных пераходах:
    • Пераход Забайкальск (РФ) — Маньчжурыя (КНР)[3].
    • Пераход Градэкава (РФ) — Суйфэньхэ (КНР).
    • Пераход «Залатое звяно» Чаротавы (РФ) — Хуньчунь (КНР).
    • Фунікулёр на пік Вікторыя ў Ганконгу.
  • КНДР. Памежны пераход Хасан (РФ) — Туманган (КНДР). У 2011 годзе быў адноўлены 54 км участак чыгункі Туманган — Раджын (КНДР).
  • Польшча. Польская шырокакаляінная металургічная лінія
    • Пераход Мамонава (РФ) — Браневе (Польшча).
  • Румынія. Аднапутная лінія, якая злучае Малдову і металургічны камбінат у Галац.
  • Славакія. Шырокакаляінная лінія Ужгарад — Кошыцэ і лінія Ч'ерна-над-Тысаў — Чоп (Украіна).
  • ЗША. Фунікулёры Дзюкейн і Манангалела ў Пітсбургу, Пенсыльванія
  • Швецыя. Кароткі ўчастак на сартавальнай станцыі Хапаранда. Выкарыстоўваецца для перагрузкі паміж фінскімі і шведскімі цягнікамі.

Існуюць таксама адносна кароткія транзітныя ўчасткі, якія ідуць па тэрыторыі Ірана, Польшчы, Румыніі.

Раней існаваліПравіць

Першая чыгуначная лінія Ірана, Джульфа — Тэгеран, таксама была пабудавана з шырынёй 1520 мм, але пазней перашытая на 1435 мм па палітычных прычынах.

  • лініі чынунак, пабудаваныя Расійскай імперыяй на тэрыторыі Кітая, у прыватнасці, КУЧ (перашывалася двойчы, спачатку японцамі ў 1930-я гады, потым кітайцамі ў 1950-е);
  • чыгункі з каляінай на тэрыторыі Заходняй Беларусі, Віленскага краю і Валыні, якія ўвайшлі ў пачатку 1920-х гадоў у склад Польшчы (потым былі перашытыя зноў на 1524 мм);
  • Панамская чыгунка (да 2000 года);
  • чыгункі з каляінай 1524 мм, пракладзеныя ў XIX стагоддзі ў ЗША, галоўным чынам у паўднёвых штатах.

ГісторыяПравіць

Шырыня каляіны ў 1524 мм ўпершыню стала выкарыстоўвацца ў Расійскай імперыі ў ходзе пабудовы Мікалаеўскай чыгункі. Магчыма, гэта было звязана з тым, што на будаўніцтве працавалі кансультанты з Амерыкі, і перш за ўсе Дж. В. Уістлер (у той час такая каляіна была папулярная ў паўднёвых штатах ЗША). Магчыма таксама, што выкарыстоўваць гэтую шырыню каляіны прапанавалі рускія інжынеры п. П. Мельнікаў і . М. А. Крафт, якія наведалі Злучаныя Штаты перад пачаткам будаўніцтва Мікалаеўскай чыгункі. Акрамя таго, гэтая шырыня каляіны была зручная тым, што выяўлялася круглым лікам — 5 футаў або 60 цаляў. Пры выбары шырыні каляіны адыграў важную ролю ваенны аспект — выдатная ад еўрапейскай шырыня каляіны абцяжарвае суперніку забеспячэнне войскаў пры ўварванні ў Расею (менавіта так было ў часы Першай сусветнай, а затым Вялікай Айчыннай вайны, калі нямецкім войскам давялося ажыццяўляць перагрузку складаў, а пазней мяняць шырыню каляіны для свайго рухомага складу на ўсёй акупаванай тэрыторыі). Існуе версія, што такая шырыня каляіны абраная асабіста імператарам Мікалаем I, пры якім і будаваліся першыя ў Расіі чыгункі. Зрэшты, усе тры першыя чыгункі Расійскай імперыі — Царскасельская, Варшаўска-Венская і Мікалаеўская мелі розную шырыню каляіны, і да моманту будаўніцтва Мікалаеўскай чыгункі ў мяжуючых з Расіяй краінах адзінага стандарту каляіны яшчэ не было. Чыгункі Царства Польскага мелі еўрапейскую шырыню каляіны, што было выклікана неабходнасцю больш цеснай сувязі з чыгункамі Германіі і Аўстра-Венгрыі, межаваўшымі з Царствам Польскім, з поўначы, захаду і поўдня.

Змена шырыні каляіныПравіць

Пачынаючы з мая 1970 г., чыгункі СССР пачалі змена шырыні каляіны з 1524 мм на 1520 мм. Але Правілы Тэхнічнай эксплуатацыі дапускаюць эксплуатацыю існуючай каляіны 1524 мм да яе капітальнага рамонту або рэканструкцыі.

У Фінляндыі Фінскімі Дзяржаўнымі чыгункамі шырыня каляіны не змененая — 1524 мм.

Пасля распаду СССР і атрымання незалежнасці Эстонія вярнулася да старой шырыні каляіны ў 1524 мм для гарманізацыі параметраў і дакументацыі з Фінляндскімі чыгункамі. Старое палатно не перашывалася, так як гэтага і не патрабуецца, аднак пры куплі новага рухомага складу патрабаванні могуць выстаўляцца менавіта пад 1524 мм.

ДопускіПравіць

Фінскія чыгункі дазваляюць допускі -10 +30 мм, якія ўзмацняюцца для хуткаснага паведамленні: цягнік Sm6 «Алегра», да прыкладу, мае каляіну роўна 1522 мм. Шырыня каляіны савецкіх (расійскіх) чыгунак: 1520 +8 -4 мм.

Зноскі

  1. Венгрия проложит ширококолейную железную дорогу до Украины(руск.) . РЖД-Партнер (16 лютага 2012). Праверана 2 лютага 2014.(руск.) . РЖД-Партнер (2012-02-16). Праверана 2 лютага 2014.
  2. {{{загаловак}}}. — 2011.
  3. С сопредельной станции на российскую также проложена колея 1435 мм.

СпасылкіПравіць