Паштовая марка Беларусі
Урачыстая цырымонія падпісання Дагавора аб Саюзе Беларусі і Расіі 2 красавіка 1997 г.

Саю́зная дзяржа́ва — саюз Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусь з патэнцыйна адзінай палітычнай, эканамічнай, ваеннай, мытнай, валютнай, юрыдычнай, гуманітарнай, культурнай прасторай.

ГiсторыяПравіць

Пасля распаду СССР і стварэння СНД з 1992 года ўнутры дадзенай арганізацыі ішоў працэс узмацнення двухбаковых сувязяў Расіі і Беларусі.

Пасля таго, як у снежні 1995 года левыя партыі — у асноўным камуністы і аграрыі — атрымалі ў новай Дзяржаўнай думе больш за сорак працэнтаў месцаў, 14 сакавiка 1996 года Савет Дзяржаўнай думы ўнёс у парадак дня пленарнага пасяджэння падрыхтаваны фракцыяй КПРФ, Аграрнай групай і групай «Народаўладдзе» праект пастановы «пра паглыбленне інтэграцыі народаў, якія аб’ядноўваліся ў Саюз ССР, і адмене пастановы Вярхоўнага Савета РСФСР ад 12 снежня 1991. года аб дэнансацыі Дамовы аб утварэнні СССР»[1]. На наступны дзень Дзяржаўная дума прыняла дадзеная пастанова, а таксама пастанова «Аб юрыдычнай сіле для Расійскай Федэрацыі — Расіі вынікаў рэферэндуму СССР 17 сакавіка 1991 г па пытанні аб захаванні Саюза ССР»[2]. Рэальных палітычных наступстваў гэтыя рашэнні не мелі[3][4], але спрыялі развіццю інтэграцыйных працэсаў паміж Расіяй і Беларуссю. 2 красавіка 1996 года паміж дзвюма дзяржавамі была дасягнутая дамоўленасць аб стварэнні Супольнасці Расіі і Беларусі[5].

У адпаведнасці з Дагаворам аб утварэнні супольнасці Беларусі і Расіі было вырашана стварыць палітычна і эканамічна інтэграваную супольнасць у мэтах аб’яднання матэрыяльнага і інтэлектуальнага патэнцыялу дзвюх дзяржаў.

Дагаворам аб стварэнні Супольнасці Беларусі і Расіі было прадугледжана стварэнне прадстаўнічага органа.

29 красавіка 1996 г. ў Санкт-Пецярбургу кіраўнікі парламентаў дзвюх краін падпісалі пагадненне аб Парламенцкім Сходзе.

2 красавіка 1997 года.[6] у Маскве прэзідэнты Беларусі і Расіі падпісалі Дагавор аб Саюзе Беларусі і Расіі. З тых часоў 2 красавіка адзначаецца так як Дзень яднання народаў Беларусі і Расіі.

23 мая 1997 г. адбылося падпісанне Статута Саюза Беларусі і Расіі.

У адпаведнасці з Статутам Саюза Беларусі і Расіі ў 1997 г. былі ўтвораны Вышэйшы савет і Выканаўчы камітэт Саюза Беларусі і Расіі.

Парламенцкі Сход Супольнасці быў ператвораны ў Парламенцкі Сход Саюза Беларусі і Расіі.

У 19971998 гг. адбываецца фарміраванне выканаўчых органаў Саюза, агульнага бюджэту, ажыццяўляецца распрацоўка і рэалізацыя першых саюзных праграм. Ўтвораны Памежны і Мытны камітэты, Камітэт па пытаннях бяспекі.

У студзені 1998 г. быў падпісаны Дагавор аб сумеснай Тэлерадыёвяшчальнай арганізацыі Саюза Беларусі і Расіі.

25 снежня 1998 г. Прэзідэнт падпісаў Дэкларацыю аб далейшым яднанні Рэспублікі Беларусь і Расіі, Дагавор аб роўных правах грамадзян, а таксама Пагадненне аб стварэнні роўных умоў суб’ектам гаспадарання.

8 снежня 1999 г. ў Маскве адбылося падпісанне Дамовы аб стварэнні Саюзнай дзяржавы, і была прынята Праграма дзеянняў Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі па рэалізацыі палажэнняў Дагавора аб стварэнні Саюзнай дзяржавы.

26 студзеня 2000 г., пасля ратыфікацыі Дагавора парламентамі дзвюх краін, ён уступіў у сілу.

Паглыбленне інтэграцыіПравіць

Падштурхоўванне Беларусі да больш шчыльнага саюзу пачалося з прыняццем у Расіі т.зв. «падаткавага манеўра» 24 ліпеня 2018 г. Згодна закону аб змене падаткаабкладання нафтавай галіны, які прадугледжвае, да 2024 г., зніжэнне экспартнага мыта на нафту і нафтапрадукты да нуля. Дагэтуль Беларусь атрымлівала ад Расіі нафту без мыта і залічвала спагнанае мыта ад экспарту нафтапрадуктаў у свой бюджэт. У адміністрацыі А. Лукашэнкаі сцвярджалі, што за 3 апошнія гады Беларусь недаатрымала 3 мільярды 600 мільёнаў долараў ЗША, а за наступныя 4 гады недаатрымае 11 мільярдаў пры найгоршым развіцці падзей[7]. 13 снежня 2018 г. віцэ-прэмʼер Беларусі Ігар Ляшэнка заявіў, што на перамовах ў жніўні—лістападзе Беларусь разлічвала на кампенсацыю каля 310—315 мільёнаў долараў ЗША[8]. Аднак, расійскі бок, увыніку, заняў «крайнюю пазіцыю» і адмовіўся ад абмеркавання гэтага пытання да «прыняцця прынцыповых рашэнняў аб руху ў кірунку далейшай інтэграцыі Расіі і Беларусі ў рамках саюзнай дзяржавы»[9]. Прэм'ер-міністр Д. Мядзведзеў акрэсліў патрабаванні да інтэграцыі: агульныя валюта, суд, мытня і падліковая палата[10]. Ён падкрэсліў, што «​Расія гатова праводзіць адзіную палітыку ў галіне падаткаў, цэна- і тарыфаўтварэння толькі тады, калі будуць выкананыя ўмовы пагаднення аб саюзнай дзяржаве 1999 году». 14 снежня 2018 г. прэзідэнт А. Лукашэнка заявіў, што «шантажаваць марна. Разумею намёкі — уступайце ў склад Расіі. Гэтага не будзе ніколі».

15 чэрвеня 2019 г. міністр эканамічнага развіцця Расіі М. Арэшкін, заявіў, што нібыта, «Расія і Беларусь ўзгаднілі каля 90% праграмы інтэграцыі дзьвюх краін».19 лістапада 2019 г. кіраўнікі ўрадаў Беларусі і Расіі Сяргей Румас і Дзмітрый Мядзведзеў пачалі чарговы раўнд перамоваў наконт праграмы далейшай інтэграцыі, якую прэзідэнты абодвух краін плануюць падпісаць 8 снежня 2019 г.

Асновы СДРБПравіць

У паўнамоцтвы Саюзнай дзяржавы ўваходзяць знешняя палітыка, абарона і бяспека, бюджэтная, грашова-крэдытная і падатковая сістэмы, мытныя пытанні, сістэмы энергетыкі, транспарту і сувязі. Кожная дзяржава захоўвае суверэнітэт, незалежнасць, тэрытарыяльную цэласнасць, дзяржаўны лад, Канстытуцыю, дзяржаўны сцяг, герб.

Вышэйшы орган Саюзнай дзяржавы — Вышэйшая Дзяржаўны Савет, у склад якой уваходзяць кіраўнікі дзяржаў, кіраўнікі ўрадаў, кіраўнікі палат парламентаў дзяржаў-удзельніц.

Выканаўчы орган Саюзнай дзяржавы — Савет Міністраў. У яго ўваходзяць Старшыня Савета Міністраў, кіраўнікі ўрадаў, Дзяржаўны сакратар (на правах намесніка Старшыні Савета Міністраў), міністры замежных спраў, эканомікі і фінансаў дзяржаў-удзельнікаў, кіраўнікі асноўных галіновых і функцыянальных органаў кіравання Саюзнай дзяржавы.

Прадстаўнічы і заканадаўчы орган — Парламент.

У рамках сумеснай камісіі на чале з кіраўнікамі ніжніх палат парламентаў дзвюх краін вядзецца падрыхтоўка Канстытуцыйнага Акта Саюзнай дзяржавы, у якім павінна знайсці адлюстраванне палітычны лад стваранага інтэграцыйнага міждзяржаўнага аб’яднання. Як асноўныя прынцыпы ў ім мяркуецца зафіксаваць захавання суверэнітэту, раўнапраўя і міжнародную правасуб’ектнасць «суб’ектаў Саюзнай дзяржавы».

Па дамове 1999 таксама павінны быць створаны Суд Саюзнай дзяржавы і Падліковая палата для ажыццяўлення кантролю за фінансамі Саюзнай дзяржавы.

Бюджэт СДРБПравіць

З 2000 года пачаў фармавацца саюзны бюджэт. У 2008 годзе на выкананне ўсіх запланаваных праграм спатрэбіцца не менш за 6 млрд расійскіх рублёў. Плануецца, што ў 2008 годзе будзе першы дэфіцытны бюджэт пасля перыяду няпоўнага асваення бюджэтных сродкаў[11]. Бюджэт 2010 года, зацверджаны Дэкрэтам № 3 ад 10.12.2009, складае 4 млрд 872 млн расійскіх рублёў па даходах і расходах. Адлічэнні з бюджэту РФ — 3,167 млрд руб., з бюджэту РБ — 1,705 млрд руб.

СімволікаПравіць

 
Праект магчымага сцяга Саюзнай Дзяржавы

Пункт 1 артыкула 10 Дагавора аб стварэнні Саюзнай Дзяржавы абвяшчае: «Саюзная дзяржава мае свой герб, сцяг, гімн і іншыя атрыбуты дзяржаўнасці». Пасля ўтварэння Саюза Расіі і Беларусі ў 1997 годзе, афіцыйна не быў прыняты ні агульны сцяг ні агульны герб. Было прапанавана некалькі праектаў сцягоў і гербаў. Для сцяга было два варыянты. У абедзвюх выпадках яны з’яўляюцца мадыфікацыямі да сцяга Савецкага Саюза ў абодвух выпадках две залатыя зоркі змяшчаюцца ў кантон чырвонага сцяга, каб прадстаўляць дзве дзяржавы Саюза.

Прапанаваны праект герба — гэта мадыфікацыя двухгаловага арла з гербамі Расіі і Беларусі[12].

Зноскі

  1. протокол заседания Совета ГД (14 марта 1996)
  2. Постановление Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации от 15 марта 1996 г. № 157-II ГД «О юридической силе для Российской Федерации — России результатов референдума СССР 17 марта 1991 г. по вопросу о сохранении Союза ССР»
  3. О стабильности правовой системы Российской Федерации
  4. ГД ФС РФ II созыва (1995—1999): «Беловежский» вопрос
  5. Веревкина Ю. И. ИНТЕГРАЦИОННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ В БЕЛОРУССКО-РОССИЙСКИХ ОТНОШЕНИЯХ
  6. Договор о союзе Беларуси и России: колосс на рахитичных ножках? | РИА Новости
  7. У адміністрацыі Лукашэнкі агучылі страты Беларусі ад падатковага манэўру Расеі. Радыё Свабода (8 снежня 2018). Праверана 20 лістапада 2019.
  8. Віцэ-прэм’ер распавёў, на якую кампэнсацыю ад Расеі разьлічвала Беларусь. Радыё Свабода (14 снежня 2018). Праверана 20 лістапада 2019.
  9. Ляшенко: правительство России отказалось обсуждать компенсацию Минску за налоговый маневр (руск.) . Интерфакс-Запад (14 снежня 2018). Праверана 20 лістапада 2019.
  10. Медведев заявил о готовности РФ к созданию единого с Беларусью эмиссионного центра, а также суда и таможни (руск.) . Интерфакс-Запад (14 снежня 2018). Праверана 20 лістапада 2019.
  11. Союзный бюджет РФ и Белоруссии оказался дефицитным, top.rbc.ru, 27 марта 2008
  12. Символика Союзного государства

СпасылкіПравіць