Тэорыі Вялікага аб’яднання


Тэорыі Вялікага аб’яднання, ТВА (англ.: Grand Unified Theory, GUT) — у фізіцы элементарных часціц група тэарэтычных мадэлей, якія апісваюць адзіным чынам моцнае, слабае і электрамагнітнае ўзаемадзеянні. Мяркуецца, што пры надзвычай высокіх энергіях (вышэй 1014 ГэВ) гэтыя ўзаемадзеянні аб’ядноўваюцца. Зрэшты, многія фізікі-тэарэтыкі лічаць, што аб’ядноўваць гэтыя ўзаемадзеянні без гравітацыі не мае сэнсу, і шлях да «Вялікага аб’яднання» ляжыць праз стварэнне «тэорыі ўсяго», хутчэй за ўсё, на аснове адной з тэорый квантавай гравітацыі.

Фізіка за межамі Стандартнай мадэлі
CMS Higgs-event.jpg
Стандартная мадэль

ГісторыяПравіць

Гістарычна, першая сапраўдная ТВА, заснаваная на простай групе Лі[ru] SU(5), была прапанавана Говардам Джорджы[ru] і Шэлданам Глэшау ў 1974 годзе[1]. Мадэлі Джорджы — Глэшау[en] папярэднічала мадэль Паці-Салама[en] на аснове паўпростай алгебры Лі[en], прапанаваная Абдусам Саламам і Джогешам Паці[en][2], якія ўпершыню прапанавалі ідэю ўніфікацыі калібровачных узаемадзеянняў.

Скарачэнне «ТВА» (англ.: Grand Unified Theory, GUT) было ўпершыню ўведзена ў 1978 годзе даследчыкамі CERN Джонам Элісам[en], Анджэем Бурасам[en], Мэры К. Гаяр[ru] і Дзімітрыем Нанапуласам[ru], аднак у канчатковым варыянце свайго артыкула[3] яны выбралі іншую абрэвіятуру — «МВА» (Маса Вялікага Аб’яднання, англ.: Grand Unification Mass, GUM). Пазней у тым жа годзе Нанапулас першым выкарыстаў[4] скарачэнне «GUT» у артыкуле[5].

Гл. таксамаПравіць

ЗноскіПравіць

  1. Georgi, H.; Glashow, S.L. (1974). "Unity of All Elementary Particle Forces". Physical Review Letters 32 (8): 438–41. doi:10.1103/PhysRevLett.32.438. Bibcode1974PhRvL..32..438G. https://semanticscholar.org/paper/610b1ade5fe70e2b991866cfc32f2d1d54e7a9d2. 
  2. Pati, J.; Salam, A. (1974). "Lepton Number as the Fourth Color". Physical Review D 10 (1): 275–89. doi:10.1103/PhysRevD.10.275. Bibcode1974PhRvD..10..275P. 
  3. Buras, A.J.; Ellis, J.; Gaillard, M.K.; Nanopoulos, D.V. (1978). "Aspects of the grand unification of strong, weak and electromagnetic interactions". Nuclear Physics B 135 (1): 66–92. doi:10.1016/0550-3213(78)90214-6. Bibcode1978NuPhB.135...66B. http://cdsweb.cern.ch/record/132734/files/197712054.pdf. Retrieved on 2011-03-21. 
  4. Nanopoulos, D.V. (1979). "Protons Are Not Forever". Orbis Scientiae 1: 91. Harvard Preprint HUTP-78/A062. http://www-spires.fnal.gov/spires/find/hep/www?rawcmd=r+HUTP-78-A062. 
  5. Ellis, J. (2002). "Physics gets physical". Nature 415 (6875): 957. doi:10.1038/415957b. PMID 11875539. Bibcode2002Natur.415..957E. 

СпасылкіПравіць