Уладзіслаў Пуслоўскі

Уладзіслаў Пуслоўскі, Уладзіслаў Ян Адам (Іван Адам Іосіф Агрыпа) Пуслоўскі (польск.: Władysław Jan Adam Pusłowski; 11 чэрвеня 1801, Слонім — 4 кастрычніка 1859) — буйны землеўласнік Расійскай імперыі, калекцыянер і філантроп.

Уладзіслаў Пуслоўскі
Uładzisłaŭ Jan Adam Pusłoŭski. Уладзіслаў Ян Адам Пуслоўскі (P. de Rossi, 1825).jpg
Партрэт Уладзіслава Пуслоўскага. Пётр Росі, каля 1825
POL COA Szeliga.svg
Герб «Шэліга»
маршалак шляхты Ашмянскага павета
сакавік 1834 — снежань 1834
Нараджэнне 11 чэрвеня 1801(1801-06-11)
Смерць 4 кастрычніка 1859(1859-10-04) (58 гадоў)
Месца пахавання
Род Пуслоўскія
Бацька Войцех Пуслоўскі
Маці Юзэфа Францаўна Друцкая-Любецкая[d]
Жонка Генавефа з Друцкіх-Любецкіх[d]
Дзеці Зыгмунт Пуслоўскі і Францішак Ксаверый Пуслоўскі[d]

Паходжанне і сям’яПравіць

Належаў да шляхецкага роду Пуслоўскіх герба «Шэліга». Нарадзіўся 11 чэрвеня 1801 г. у Слоніме ў сям’і Войцеха Пуслоўскага (1762—1833), слонімскага павятовага маршалка, і князёўны Юзэфы Друцкай-Любецкай (1776—1830). Быў хрышчаны ў каталіцтва.

Ажаніўся ў 1839 г. са сваёй стрыечнай сястрой князёўнай Генавефай Друцкай-Любецкай (1821—1867), ад якой меў дзяцей[1]:

Паводле гісторыка-архівіста і бібліёграфа Мікалая Чулкова (1870—1940), менавіта гэтыя сыны Уладзіслава атрымалі ад папы рымскага Пія IX «графскі тытул, не прызнаны ў Расіі»[1].

Уладзіслаў Пуслоўскі пражыў разам з жонкай 10 гадоў. У 1849 г. з-за слабога здароўя Генавефа Пуслоўская з дзецьмі з’ехала за мяжу, жыла то ў Італіі, то ў Францыі (каля Бардо сям’я валодала замкам з вінаграднікамі). Уладзіслаў наведваў іх 3-4 разы на год. У 1859 г. з дзецьмі нарэшце прыехала ў Варшаву. Аднак Уладзіслаў Пуслоўскі неўзабаве памёр.[1]

АдукацыяПравіць

Мяркуецца, што Уладзіслаў Пуслоўскі вучыўся ў Вільні.

Вайсковая службаПравіць

У чэрвені 1820 г. ён паступіў юнкерам у Кавалергардскі полк, элітнае падраздзяленне коннай імператарскай гвардыі, якое дыслакавалася ў Санкт-Пецярбургу. У верасні 1822 года стаў карнэтам (малодшым афіцэрам). Любіў коней і паляванне (звычайна паляваў на мядзведзяў і дзікоў), і аднойчы ледзь не загінуў ад дзіка[1].

Вайсковую кар’еру Пуслоўскага паламала дуэль з адстаўным штабс-капітанам артылерыі Гедэонавым. Пуслоўскі замовіў у кандытарскай лаўцы марожанае, а яго замову «перахапіў» Гедэонаў, які папрасіў прабачэння. Але ў гэты момант зайшоў яго брат, які абурыўся, што той просіць прабачэння ў «паляка» і «хлопчыка», ды выклікаў Уладзіслава на дуэль. Штабс-капітан, вядомы дуэлянт, паабяцаў, што прастрэліць галаву Пуслоўскаму, але сам атрымаў ад таго кулю ў галаву і памёр на месцы. На нейкі час Уладзіслаў Пуслоўскі трапіў пад арышт у нейкі манастыр. Безумоўна, бацька зрабіў усё неабходнае, каб залагодзіць справу[1].

У траўні 1823 года ўжо паручніка перавялі ў Арзамаскі конна-егерскі полк[ru]. На вайсковай службе ён яшчэ лічыўся два гады, хаця пераважна знаходзіўся ў адпачынку «па хваробе». З тым жа дыягназам Пуслоўскі 22 сакавіка 1825 года быў звольнены са службы. Пачалося яго грамадзянскае жыццё.

Жыццё ў маёнткуПравіць

Спачатку Уладзіслаў Пуслоўскі займаўся сельскай гаспадаркай у маёнтку ў Ковенскай губерні. Пасля ён паехаў у падарожжа па Еўропе, доўга жыў у Парыжы, «дзякуючы сваяцкім сувязям з некалькімі французскімі арыстакратычнымі сем’ямі… быў вельмі добра прыняты ў вышэйшым парыжскім грамадстве», стаў чальцом жакей-клуба[1].

Падазраваўся ў прыналежнасці да паўстання 1830—1831 гадоў, у якім актыўна ўдзельнічаў ягоны Адам Цітус[1].

Пасля вяртання на радзіму Уладзіслаў Пуслоўскі з сакавіка па снежань 1834[2] года быў Ашмянскім павятовым маршалкам. Дваранства выбрала яго віленскім губернскім маршалкам, але зацверджання не адбылося, паколькі ўсплыла гісторыя з дуэллю, з братам-палітэмігрантам. А яшчэ ўладам не падабаліся прагрэсіўныя погляды Пуслоўскага, асаблівасці яго характару — ніколі не хаваў сваіх поглядаў. Сын Зыгмунт згадваў, што бацька намагаўся «заўсёды абараняць пакрыўджаных» і часам з-за гэтага трапляў «у становішча Дон-Кіхота». У выніку, ва Уладзіслава было нямала ворагаў, у тым ліку сярод «вышэйшага начальства». З-за гэтага ён з Вільні перасяліўся ў Варшаву, але там гісторыя паўтарылася (аднойчы яго нават арыштоўвалі)[1].

Пасля Варшавы Уладзіслаў Пуслоўскі заняўся гаспадаркай бацькі і даволі паспяхова, ён яе нават пашыраў, будаваў новыя прадпрыемствы. Яго капітал даходзіў да вялізнай сумы — 9 мільёнаў рублёў (у цэнах пачатку ХХ ст.). Асноўныя маёнткі і прадпрыемствы былі ў Слонімскім павеце, у Слоніме — тры дамы. Пуслоўскі жыў спачатку ў маёнтку ў Шылавічах, а пасля — у пабудаваным мураваным палацы на беразе возера ў Альбярціне[1].

Уладзіслаў Пуслоўскі займаўся дабрачыннасцю. На яго грошы атрымалі адукацыю 20 маладых людзей з бедных дваранскіх сем’яў. На загад Пуслоўскага арганізоўваліся школы для дзяцей дробных служачых фабрык. З-за гэтага да ўладальніка Альбярціна прыхільна ставілася дробнае дваранства, служачыя і сяляне, а «асобы, роўныя яму па становішчы і вышэйшыя, у асноўным не далюблівалі яго». Сын Зыгмунт выказваўся пра бацьку, як пра чалавека «вельмі ашчаднага», які жыў сціпла. Былі сітуацыі, калі ён зліўся дробнымі выдаткамі сямейнікаў, а калі былі вялікія страты, адносіўся да іх абыякава. Неяк Пуслоўскаму сказалі, што падчас пажару згарэла адна з яго фабрык. А ён адрэагаваў спакойна, заўважыў, што гэтае здарэнне стане ўрокам, каб больш не ўзводзіць драўляных будынкаў[1].

Калекцыянаванне прадметаў мастацтва і кнігПравіць

Уладзіслаў Пуслоўскі любіў набываць «прадметы старажытнага мастацтва». Ён часта прывозіў іх з паездак у Рым ці Парыж. У сярэдзіне XIX стагоддзя ў палацы быў вялікі збор габеленаў, карцін галандскіх і італьянскіх мастакоў XVII—XVIII стагоддзяў. Мэблю ў Альбярцін прывозілі з Італіі і Данцыга. Кнігазбор Пуслоўскага складаў некалькі тысяч тамоў[1].

Смерць і пахаваннеПравіць

Памёр 4 кастрычніка 1859 года. Пахавалі Пуслоўскага ў маёнтку Пескі[1].

Зноскі

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Уладзіслаў Пуслоўскі // Слонімскі край, № 3(49)
  2. Tamara Bairašauskaitė. Lietuvos bajoru̧ savivalda XIX a. pirmojoje pusėje. — Vilnius — 2003 — ISBN 9986-780-55-1