Адкрыць галоўнае меню
Кубак чаю

Чай (кіт. трад. , піньінь: chá, ʈ͡ʂʰa; яп.: 茶, ちゃ, t͡ɕa), ці гарбата (ад нідэрл.: herba thee або лац.: herba thea — «зелле чаю», дзе - паўднёвакітайскае вымаўленне іерогліфа 茶[1]) — напой, які атрымліваецца заварваннем, варэннем або настойваннем чайнага ліста, або чайнага куста (лац.: Thea sinensis). У шырокім сэнсе — любы раслінны настой або адвар для піцця. Чаем (гарбатай) таксама завецца падрыхтаваны раслінны збор (чайны ліст), прызначаны для гатавання гэтага напою.[2]

Выраб чаюПравіць

 
Сушка
 
Скручванне

Выраб чаю з чайнага ліста звычайна ўключае ў сябе наступныя крокі:

  • вяленне пры тэмпературы 32—40 °C на працягу 4—8 г., пры якім чайны ліст губляе частку вільгаці і мякчэе;
  • неаднаразовае скручванне ўручную або на ролерах, пры якім выдзяляецца частка соку;
  • ферментатыўнае акісленне, звычайна называнае ферментацыяй, якое дазваляе крухмалу ў лісце распасціся на цукры, а хларафілу — на дубільныя рэчывы;
  • сушку пры тэмпературы 90—95 °C для чорнай гарбаты і 105 °C для зялёнай гарбаты, якая спыняе акісленне і зніжае вільготнасць гарбаты да 3—5 %;
  • рэзанне (акрамя суцэльналіставых відаў);
  • сартаванне па памеры чаінак;
  • магчымую дадатковую апрацоўку і занясенне дадаткаў;
  • пакаванне.

Класіфікацыя чаюПравіць

Па тыпу расліныПравіць

  • Кітайская разнавіднасць (лац.: Thea sinensis sinensis): кітайская, японская, в'етнамская, грузінская і інш.
  • Асамская разнавіднасць (лац.: Thea sinensis assamica): цэйлонская, індыйская, кенійская, угандыйская і інш.
  • Камбаджыйская разнавіднасць: натуральны гібрыд вышэйпаказаных.

Па паходжаннюПравіць

  • Кітайская. Кітай мае больш за 25 % сусветнага аб'ёму вытворчасці чаю. Усе кітайскія віды — ліставыя.
  • Індыйская. Індыя — другі ў свеце вытворац чаю. У адрозненне ад кітайскага, індыйскі чай можа быць рэзаным альбо ў гранулах.
  • Цэйлонская. Шры-Ланка дае 9-10 % вытворчасці чаю. Выкарыстоўваецца асамская разнавіднасць расліны.
  • Японская. Толькі зялёны чай з кітайскай разнавіднасці куста, які спажываецца ў асноўным унутры краіны.
  • Індакітайская. В'етнам і Інданезія. Чорны і зялёны чай з розных відаў куста.
  • Афрыканская. Кенія, Уганда, ПАР і інш. Нізкаякасная чорная гарбата, рэзаная, з рэзкім смакам.
  • Турэцкая. Толькі чорная, рэзаная гарбата нізкай або сярэдняй якасці. Экстрактыўнасць турэцкай разнавіднасці нізкая, таму яе трэба кіпяціць.
  • Іншыя. Чай вырабляюць яшчэ некалькі дзясяткаў краін у невялікіх аб'ёмах.

Па працягласці і спосабу акісленняПравіць

  • Белы чай праходзіць мінімальную колькасць стадый апрацоўкі падчас вытворства. Звычайна гэта толькі вяленне і сушка. Ступень ферментацыі — да 12 %.
  • Зялёны чай — часта фіксуецца парам пры тэмпературы 170—180 °C, акісляецца 1-2 дня. Ступень ферментацыі — да 3-12 %.
  • Чорны чай (у Кітаі называецца чырвоным) акісляецца на 80 % прыкладна месяц (часам ад двух тыдняў).
  • Жоўты чай акісляецца амаль як зялёны, але праходзіць перад сушкай працэдуру зачыненага «марэння».
  • Улун — акісленне 2-3 дня, ферментацыя да 30-70 %.
  • Сінім чаем называюць часам моцна акіслены ўлун (50-70 %).
  • Пуэр — чай з спелага лісця. Ферментуецца некалькі гадоў. У Кітаі называецца чырвоным чаем.

Збор чаю ў 2003—2005 ггПравіць

Месца Краіна тыс. тон %
1. Кітай 885 27,7
2. Індыя 789 24,7
3. Шры-Ланка 303 9,5
4. Кенія 290 9,1
5. Інданезія 159 5,0
6. Турцыя 131 4.1
7. В'етнам 94,5 3.0
8. Японія 92 2.9
Усяго 3197 100,0

ЛітаратураПравіць

  • Чай // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. С. 205.
  • Книга чая. Какудзо Окакура. Минск: Харвест. 2002. — 96 с.
  • Чай. Чайные традиции и церемонии в разных странах мира. Колесниченко Л. В. Москва: ООО «Издательство АСТ». 2004. — 92 с

СпасылкіПравіць

Зноскі

  1. Гарбата // Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 3. Г — І / [Р.У. Краўчук [і інш.] ; рэдактар В.У. Мартынаў]. — Мінск : Навука і тэхніка, 1985. — 408 с.
  2. Разнавіднасці чаю