Шаалі́нь ( кіт. спр. 嵩山少林寺 , піньінь: Sōng Shān Shàolínsì, пал.: Сун Шань Шаоліньсы) — будыйскі манастыр у цэнтральным Кітаі (правінцыя Хэнань, г. Дэнфэн). Размешчаны на гары Суншань.

Манастыр
Шаалінь
嵩山少林寺
少林寺.jpg
34°30′24″ пн. ш. 112°56′08″ у. д.HGЯO
Краіна Кітай
Адрас Хэнань, Дэнфэн
Канфесія чань-будызм
Архітэктурны стыль Chinese architecture[d]
Заснавальнік Бхадра
Дата заснавання 495 год
Апошні настаяцель Шы Юнсін
Стан дзеючы
Сайт Афіцыйны сайт

У 2010 годзе манастыр Шаалінь і яго Лес Пагад been былі ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА як частка гістарычных помнікаў Дэнфэна[1].

НазваПравіць

Назва храма на кітайскай мове гучыць як Шаолінь Сы ( кіт. спр. 少林寺 , піньінь: Shàolín Sì). Іерогліф 少 (shǎo, ці shào), які мае значэнне «мала» ці «малады», таксама з'яўляецца назваю гары Шаошы (少室山), каля паўночнага падножжа якой стаіць манастыр. Іерогліф 林 lín абазначае «лес», 寺 si азначае «храм». Назва Шаалінь можа, такім чынам, быць перакладзена альбо як «Храм у маладым лесе», але імаверна адлюстроўвае становішча як «Храм у лесе на гары Шаошы»[2].

ГісторыяПравіць

 
Лес Пагад been недалёка ад храма Шаалінь на Суншані
 
Помнік Бадхідхарме ў манастыры Шаалінь

У 495 г. н.э. імператар Сяо Вэнь-дзі been (孝文帝) (471—499) дынастыі Паўночная Вэй забяспечыў грашамі індыйскага будыйскага манаха Бато (Bátuó, 跋陀)[3], каб той узвёў манастыр (будучы Шаалінь) у гарах Суншань у правінцыі Хэнань. Пад кіраўніцтвам Бато манастыр Шаалінь развіўся ў цэнтр будыйскага вучэння. Бато заснаваў павільён перакладу сутр (Фаньцзін Тан — 翻经堂), дзе перакладчыкі сутр, такія як Ратнамаці і Бадхіруці, перакладалі сутры з санскрыта на кітайскую мову. Слава гэтай перакладчыцкай акадэміі была настолькі вялікай, што будыйскі манах-паломнік Сюаньцзан (603—664) у сваім хадатайніцтве прасіў імператара Тай-цзуна (599—649; дынастыя Тан) дазволіць яму пасяліцца ў манастыры Шаалінь. У якасці прычыны свайго выбару Сюаньцзан назваў поспехі Бадхіруці[2].

Па легендзе індыйскі манах Бадхідхарма beru ( кіт. спр. 菩提達摩 , піньінь: Pútídámó), заснавальнік і першы патрыярх чань- і ўласна дзэн-будызму, які прыйшоў у Шаалінь каля 527 года, залажыў асновы шааліньскага баявога мастацтва beru, якое потым развівалася далей, перадаючыся з пакалення ў пакаленне. Пры дынастыі Тан (каля 600 г. н.э.) шааліньскія манахі ў кітайскай імперыі дасягнулі вялікага аўтарытэту. На стэле 728 года прыведзена гістарычнае сведчанне, што манастыр Шаалінь адправіў 13 баявых манахаў на дапамогу дынастыі Тан[4]. У якасці падзякі за добрую службу, якую саслужылі гэтыя манахі, манастыру сярод іншага была надана прывілея вучыць некаторых манахаў воінскаму майстэрству.

З 1368 па 1644 год манастыр Шаалінь, які карыстаўся падтрымкай правячай дынастыі Мін, і яго баявое мастацтва перажываюць вялізны пад'ём. Войска манастыра налічвала каля 2500 чалавек, а яго баявыя мастацтвы практыкаваліся ў безлічы варыянтаў і тэхнік. З гэтым таксама звязваюць і росквіт Храма Шааліня.

За час свайго існавання храм некалькі разоў быў разбураны, разрабаваны і зноў адбудаваны.

Найбольш вядома меркаванае разбурэнне храма пры імператары Кансі (1654—1722) дынастыі Цын. Ён, як кажуць, ад страху перад баявой моцай манахаў разбурыў храм і загадаў забіць многіх манахаў. На самай справе Кансі мабыць хутчэй падтрымліваў храм, бо зроблены ім каліграфічны надпіс дагэтуль вісіць над галоўнай брамай храма.

Апошняе разбурэнне манастыра адбылося ў 1928 годзе, калі некалькі военачальнікаў высвятлялі адносіны ў наваколлях храма. Пры гэтым была страчана значная частка рэлігійных і мастацкіх скарбаў і надпісаў храма. Пасля храм адбудоўваўся нанава толькі невялікімі часткамі.

«Паўднёвы Шаалінь»Правіць

Легенды расказваюць пра другі, паўднёвы манастыр Шаалінь у Фуцзяні (Фукіень), які ў 18 ст. яшчэ павінен быў існаваць. Магчыма, легенда аб разбурэнні Шааліня пры імператары Кансі адносіцца іменна да паўднёвага Шааліня. Паўднёвы манастыр лічыцца месцам зараджэння паўднёвых баявых стыляў (напрыклад, він-чуня, хунгара).

Дакладнае гістарычнае месцазнаходжанне паўднёвага манастыра невядома, і на гэта званне прэтэндуюць сама меней тры месцы ў Кітаі[5].

Навейшая гісторыяПравіць

Пасля заснавання ў 1949 годзе Маа Цзэдунам Кітайскай Народнай Рэспублікі манаскае служэнне спачатку было дазволена, але ў ходзе Культурнай рэвалюцыі з 1966 года храм быў разбураны, а манахаў выганялі і праследавалі. Доўгія гады ў руінах манастыра жыло толькі некалькі манахаў. У 1982 годзе дзякуючы фільму Храм Шааліня beruДжэтам Лі ў галоўнай ролі) храм стаў вядомы на Захадзе і быў адкрыты для турыстаў. Кітайскі ўрад распарадзіўся зноў адбудаваць храм і дазволіў, у ходзе агульнай лібералізацыі адносна рэлігійных культаў, будыйскім манахам зноў легальна там практыкавацца.

З 1996 года Храм Першага Патрыярха і Лес Пагад храма Шааліня (Chuzu an ji Shaolin si ta lin 初祖庵及少林寺塔林) знаходзяцца ў спісе помнікаў КНР (4-89) bede.

БудынкіПравіць

  • Комплекс уласна манастыра
  • Храм Першага Патрыярха (Chuzu an)
  • Лес Пагад храма Шаалінь (Shaolin si ta lin)

Гл. таксамаПравіць

ЗноскіПравіць

  1. Historic Monuments of Dengfeng in «The Centre of Heaven and Earth».
  2. 2,0 2,1 Shahar, Meir. The Shaolin Monastery: History, Religion, and the Chinese Martial Arts. — 2008. — С. 11.
  3. У кітайскіх крыніцах Бато вядомы таксама пад іменем Фато (Fotuo, 佛陀).
  4. Shahar, Meir. The Shaolin Monastery: History, Religion, and the Chinese Martial Arts. — 2008. — С. 33—34.
  5. Thomas A. Green, Joseph R. Svinth, ed (2010). Martial Arts of the World: Regions and individual arts. ABC-CLIO. p. 96. ISBN 978-1598842432. http://books.google.co.uk/books?id=FaTfuuIlmqcC&pg=PA90&dq=%22Southern+Shaolin++monastery%22&hl=en&sa=X&ei=hHLAUsG5I4XH7AaB3YEY&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q=%22Southern%20Shaolin%20%20monastery%22&f=false. 

ЛітаратураПравіць

  • Shahar, Meir (2008). The Shaolin Monastery: history, religion, and the Chinese martial arts. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-3110-3. 

СпасылкіПравіць

  Сусветная спадчына ЮНЕСКА, аб'ект № 1305
рус.англ.фр.