Шкіпер Клемент

Клемен Андэрсен, «Шкіпер Клемент» (дацк.: Klemen Andersen "Skipper Clement") (13 лістапада 1485 года, Ведстэд, прыход Обю, Дацкае каралеўства (Кальмарская ўнія) — 9 верасня 1536 года[1], Вібарг, Дацкае каралеўства) — дацкі капітан і лідар паўстанцаў[2].

Клемен Андэрсен, «Шкіпер Клемен»
Klemen Andersen, "Skipper Clement"
Гравюра 1574 года, якая паказвае пакаранне шкіпера Клемена
Гравюра 1574 года, якая паказвае пакаранне шкіпера Клемена
Род дзейнасці Капёр, лідар паўстанцаў і капітан
Дата нараджэння 13 лістапада 1485 года
Месца нараджэння Ведстэд, прыход Обю, Flag of the Kalmar Union.svgКальмарская ўнія
Дата смерці 9 верасня 1536 года
Месца смерці Вібарг, Flag of Denmark.svgДацкае каралеўства
Грамадзянства
Бацька Андэрс Клементсен
Маці Анэ Андэрсдатэр К’ерульф
Жонка Марына Сёрэнсдатэр Мунк
Дзеці

Крыстэнсе Клемендатэр

Кристьерн Клеменсен

Ганна Клемендатэр
Бітвы/войны
Commons-logo.svg Клемен Андэрсен, «Шкіпер Клемен» на Вікісховішчы

Клемен нарадзіўся ў Ведстэдзе, у Венскім сісле, верагодна, ён быў сынам фермера-ўласніка Андэрса Клементсена і Анэ Андэрсдатэр К’ерульф.[3] Стаўшы дарослым, ён стаў гандляром у Ольбарзе, а затым шкіперам (мянушка) і віцэ-адміралам на чале з Крысціянам II. Нават пасля таго, як Крысціян збег у Нідэрланды ад паўсталай шляхты ў 1523 годзе, а яго дзядзька Фрэдэрык I стаў каралём, Клемен захаваў вернасць Крысціяну і служыў яму каперам. У 1525 годзе падняў мяцеж супраць Фрэдэрыка I і займаўся каперствам на службе ў Крысціяна II. Пазней далучыўся да графа Хрыстафа Альдэнбургскага ў Любеку.[4] Таксама ён удзельнічаў у няўдалай спробе Крысціяна вярнуць Нарвегію ў 1531—1532 гадах.

Лютэранская партыя аддавала перавагу герцагам Крысціяна III, а каталіцкая — яго малодшаму брату Гансу Шлезвіг-Гольштэйн-Хадэрслеўскі. Зрынуты кароль Крысціян II, які сядзеў у якасці вязня ў Сёнэрборгскім замку, быў каралём, якога жадаў народ. Хрыстаф Альдэнбургскі, стрыечны брат як Крысціяна II, так і Крысціяна III, заявіў, што хоча вярнуць звергнутага і палоннага караля на трон. Пры падтрымцы бурмістра Любека Юргена Вуленвевера, ён высадзіўся ў Данію. Калі ў ліпені 1534 года дацкі рыксрот нарэшце прыняў Крысціяна ІІІ новым каралём, большая частка Даніі ўжо знаходзілася ў яго руках і яго саюзнікаў.

У 1534 годзе ён падняў ютландскіх сялян на паўстанне на падтрымку Крысціяна ІІ. Сялянскае паўстанне стала вядома як вайна Клемента і гэта было часткай Графскай вайны 1534—1536 гадоў. Клемен пачаў вайну ў Венскім сісле, дзе сяляне, якія моцна ненавідзелі дваран, палілі сядзібы і старанна падтрымлівалі каталіцкага епіскапа Сцюге Крумпена. Дваранін Баге Палесен Грыіс, чыі маёнткі згарэлі дашчэнту, прыйшоў да Клемена ў Ольбарг, каб забіць яго на падставе яго жадання далучыцца да паўстання і атрымаць падзяку дваранскіх сіл. Грыіс адзін напаў на Клемена са сваім кінжалам, але Клемена выратавалі яго даспехі, якія ён насіў пад адзеннем. Пры уцёках адтуль, Грыіс быў забіты сялянамі.

16 кастрычніка 1534 года Клемен разграміў праўзыходную дваранскую армію ютландскай арыстакратыі на чале з Хольгерам Розэнкранцам, якая была паслана для падаўлення паўстання, а яго армія была ўзмоцнена сельскімі паўстанцамі графа Хрыстафа. Бітва адбылася ля Ольбарга, на поўнач ад Свенструпа, у раёне Лерэ Сіг, на поўнач ад Хервеена. 14 важных ютландскіх дваран і невядомая колькасць ландскнехтаў загінулі ў гэтым баі. На працягу некалькіх месяцаў пасля гэтага мяцежныя сяляне кіравалі большай часткай Паўночнай Ютландыі.

Аднак Клемен Андэрсен не ўступіў у саюз з графам Альдэнбурга і гарадамі Капенгаген, Мальмё і Любекам. Калі ў лістападзе 1534 вайна з Любекам скончылася Стакельсдорфскім мірам, кароль Крысціян III змог засяродзіць свае сілы на падаўленні паўстання.

Камандуючы будучага караля графа Крысціяна Ёхан Рантцаў восенню адціснуў войска паўстанцаў назад у Ольбарг, дзе пасля некалькіх дзён аблогі, 18 снежня 1534 года быў узяты штурмам і разрабаваны, а практычна ўсе абаронцы, якіх было каля 700 чалавек, на чале са шкіперам былі забітыя. Клемен быў неўзабаве затрыманы ў Старвордзе на ўсход ад Ольбарга.

Могілкавая пліта шкіпера ў Свенструпе

Шкіперу Клемену атрымалася пазбегнуць крывавай бойні ў Ольбарзе, але праз некалькі дзён пасля гэтага ён быў адданы і ўзяты ў палон фермерам. У якасці зняволенага, ён сядзеў у Колдзінгхусе, пакуль 9 верасня 1536 года не быў абезгалоўлены, яго цела было падзелена на чатыры часткі і прымацавана да чатырох кольяў, а яго галаву апранулі ў свінцоваю карону[5], пасля чаго ён быў пагружаны ў Вібаргскі ландстынг.[6][7]

Сям’яПравіць

Клемен быў ажаніўся на Марыне Сёрэнсдатэр Мунк, якая нарадзілася каля 1490 года ў Торнгордзе на тэрыторыі прыхода Обю, а яе бацькамі былі Сёрэн Педэрсен Мунк і Гертруда Палісдатэр.

Таксама яны мелі трох дзяцей:

  1. Крыстэнсе Клемендатэр, нарадзілася каля 1515 года ў Капельгоры, прыход Обю, замужам за Поўлам Попам, нар. каля 1500 года;
  2. Кристьерн Клеменсен, нарадзіўся каля 1519 года ў Капельгоры, прыход Обю;
  3. Ганна Клемендатэр, нарадзілася каля 1525 года ў Капельгоры, прыход Ааби, замужам за Енсам Сурам

СпадчынаПравіць

  • Эбе Клёведаль Рэйх напісаў песню: "ранішняя песня Шкіпер Клеменс, мелодыя Лейфа Вармарка ў выкананні Мішэль Біркбале.
  • У Ольбарзе ёсць прыватная школа пад назвай Школа шкіпера Клемента.
  • У цэнтры Ольбарга, зусім недалёка ад Ранцаўсгадэ, ёсць школа шкіпера Клементсвея. Акрамя таго, у некаторых дацкіх паштовых адзелаў Обюбра і Броўст ёсць найменаванні шкіпера Клементсвея.[8]
  • У Хобравеі ў Ольбарзе з 1931 года стаіць статуя шкіпера Клемена, які даў гэтай частцы горада мянушку «шкіпер».[9]
  • Першая дацкая скаўцкая група, якая мае назву Скаўцкай групы шкіпера Клемена, была заснаваная ў 1919 годзе і з’яўляецца найстарэйшай групай Ольбарга.
  • У 1970 годзе дацкі паэт і палітык з Радыкальнай Венстрэ Эбе Клёведаль Рэйх (1940—2005) напісаў песню шкіпера Клемена Моргенсанга[10], да якой Лейф Вармарк (нар. 1941 год) напісаў мелодыю.[11]

АцэнкаПравіць

Пазнейшыя гісторыкі і пісьменнікі-фантасты захапляліся Клеменам як рэвалюцыйнай фігурай і змагаром за правы простага чалавека. Таксама ім захапляюцца як мясцовым героем Паўночнай Ютландыі, і ў 1931 годзе там была ўсталяваная статуя. Глыбіня яго сацыяльнай або ідэалагічнай ўцягнутасці недаказана, але як апошняга актыўнага і, магчыма, самага ўплывовага сялянскага паўстанца ў Гісторыі Даніі яго можна разглядаць як дацкую паралель Уоту Тайлеру ў Англіі, Томасу Мюнцеру ў Германіі і Емяльяну Пугачову ў Расіі.[12]

Зноскі

  1. Hans Christian Andersen; Edvard Collin; Fru Henriette Oline Thyberg Collin (1937) (in Danish). H. C. Andersens brevveksling med Edvard og Henriette Collin. VI. Levin & Munksgaard. p. 91. https://books.google.com/books?id=ZLjkAAAAMAAJ. Retrieved on 6 July 2013. 
  2. Skipper Clement (Danske konger …og deres historie) Архівавана 19 снежня 2021 года.
  3. Caspar Paludan-Müller (1853) (in Danish). Grevens Feide, skildret efter trykte og utrykte Kilder. Reitzel. pp. 253–. https://books.google.com/books?id=89NAAAAAcAAJ&pg=PA253. Retrieved on 19.12.2021. 
  4. Frederik Hammerich (1854). Danmark under adelsvælden. (1523-1660.). Folkeskriftselskabet. pp. 27–. https://books.google.com/books?id=grcFAAAAQAAJ&pg=PA27. Retrieved on 19.12.2021. 
  5. Seite der nordjütländischen Burg Spøttrup mit Abbildungen von Skipper Clement.
  6. Society for Danish Language and Literature (1979) (in Danish). Danske domme 1375-1662: de private domssamlinger. Det Danske Sprog- og Litteraturselskab. p. 159. ISBN 978-87-87504-76-8. https://books.google.com/books?id=8AVbAAAAIAAJ. Retrieved on 19.12.2021. 
  7. (in Danish)Folkekalendar for Danmark. C. C. Lose and Delbanco. 1868. p. 11. https://books.google.com/books?id=StwxAQAAMAAJ. Retrieved on 6 July 2013. 
  8. Geschichte der Schule Архівавана 24 жніўня 2018. (englisch).
  9. Denkmal des Skipper Clement
  10. Skibber Clement Morgensang in deutscher Übersetzung
  11. Skipper Klements Morgensang
  12. Bondeoprøret i 1534 (Introduktion til Clement)

ЛітаратураПравіць

  • Dansk Biografisk leksikon, vol.3, (Капенгаген: 1979)
  • Politikens Danmarkshistorie, vol 6, Svend Cedergreen Bech, (Капенгаген: 1963)
  • Mikael Venge. Historie // Ханс Грэгерсен: Шкіпер Клемен = Hans Gregersen: Skipper Klement. — Капенгаген: Forlaget Bygholm, 1981. — 88 с.

СпасылкіПравіць