Адкрыць галоўнае меню

Юзаф Ядкоўскі (польск.: Jόzef Jodkowski, руск.: Юзеф Иодковский; 20 снежня 1890, Гродна — 2 студзеня 1950) — беларускі і польскі археолаг, нумізмат, архітэктар. Вучыўся ў Я. Ф. Арлоўскага.

Юзаф Ядкоўскі
польск.: Jόzef Jodkowski
Jadkouski.jpg
Дата нараджэння 20 снежня 1890(1890-12-20)
Месца нараджэння
Дата смерці 2 студзеня 1950(1950-01-02) (59 гадоў)
Месца смерці
Грамадзянства
Род дзейнасці вучоны, мастацтвазнавец
Навуковая сфера археалогія, нумізматыка
Месца працы
Альма-матар
Навуковы кіраўнік Яўстафій Філарэтавіч Арлоўскі
Узнагароды і прэміі
сярэбраны крыж Заслугі

БіяграфіяПравіць

Паходзіў з дробнашляхецкага роду Гродзенскага павета. Нарадзіўся 20 снежня 1890 г. у Гродне ў небагатай сям’і рамеснікаў Юзафа Ядкоўскага і Зоф’і Занеўскай[1]. Сям’я жыла ў двухпавярховым доме № 16 на вул. Паштовай[2].

Вучыўся ў Гродзенскай гімназіі, дзе удзельнічаў у 1905 г. у школьнай забастоўцы. У гэтыя гады ён захапіўся гісторыяй Гродзеншчыны і пачаў збіраць разнастайныя друкаваныя і рукапісныя матэрыялы, а таксама пісаць свае першыя навуковыя працы. У выглядзе невялікіх нарысаў і артыкулаў яны з 1907 г. друкаваліся ў выданнях «Віленская газета» («Dziennik Wileński») і «Святавіт» («Światowit»). Апынуўшыся пад пагрозай выключэння з гімназіі, патэнцыяльнага арышту за палітычную дзейнасць і атрымання так званага «воўчага білета», які б зрабіў немагчымым паступленне ў іншую навучальную ўстанову ў Расійскай імперыі, у 1906 ці 1907 г. Ядкоўскі перабраўся ў Варшаву, дзе працягваў вучобу і адначасова працаваў у археалагічным музеі[1].

Скончыў у 1913 годзе Маскоўскі археалагічны інстытут[3]. Працаваў там жа і Румянцаўскім музеі ў Маскве. У 19101914 гг. як сябра Маскоўскага археалагічнага таварыства шмат падарожнічаў па Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губернях (у тым ліку рабіў раскопкі ў Міры на тэрыторыі замка ў 1912 годзе) для фіксацыі і кансервацыі помнікаў гісторыі і правядзення археалагічных прац[1].

У 1920 годзе вярнуўся ў Гродна, дзе заняўся пачатковым зборам помнікаў гісторыі. Аднак пры пагрозе заняцця горада бальшавіцкімі войскамі, значную частку сабранага давялося эвакуіраваць. Пасля службы ў польскім войску і ўдзелу ў савецка-польскай вайне, за што быў узнагароджаны залатым крыжам, Ядкоўскі зноў вярнуўся ў Гродна[1].

Па яго ініцыятыве створаны Дзяржаўны музей у Гродне (цяпер Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей), які і ўзначальваў у 19221936 гадах[3].

Рабіў раскопкі ў Ваўкавыску (1925), даследаваў княжацкі хорам, Верхнюю і Ніжнюю цэрквы на тэрыторыі Старога замка ў Гродне (19311936)[3]. Раскопкі ў 1930-х гг. ля Каложскай царквы, Новага і Старога замкаў выклікалі канфлікт з польскімі археолагамі, якія вінавацілі Ядкоўскага ў іх бессістэмнасці і парушэнні методыкі правядзення. У выніку ён быў адхілены ад правядзення раскопак[1].

У 1936 годзе пакінуў Гродна і пераехаў ў Варшаву, дзе да Другой сусветнай вайны працуючы ў Дзяржаўных зборах мастацтва ў Каралеўскім замку[1]. З 1945 хавальнік фондаў Народнага музея[3], дзе аднаўляў амаль цалкам знішчаны Нумізматычны кабінет[1].

Памёр 2 студзеня 1950 г.

ТворыПравіць

Аўтар прац «Гродна» (Вільня, 1923 г.), «Гарадзішча Ваўкавыска» (Гродна, 1925 г.), «Раннесярэдневяковае Гродна ў святле археалагічных раскопак у Гродзенскім Старым каралеўскім замку ў 1932 і 1933 гг.» (Варшава, 1934 г.), «Абарончы храм на Каложы ў Гродне» (Гродна, 1936 г.) і інш. Засталася нявыдадзенай шматтомная праца Ядкоўскага «Польскія рэліквіі ў Расіі»[2].

Сям’яПравіць

У шлюбе з Галінай Баброўскай меў дачку Альжбету[1].

ПамяцьПравіць

Напачатку 2000-х грамадскасць Гродна сабрала подпісы за прадастаўленне імя Ядкоўскага адрэзку Нёманскай набярэжнай, якая з’явілася дзякуючы Ядкоўскаму, для аховы ад падтаплення пагоркаў, на якіх знаходзяцца Стары і Новы замкі і Каложская царква. Улада зварот грамадскасці праігнаравала.

БібліяграфіяПравіць

  • Замок в Мире // Древности: Тр. комиссии по сохранению древних памятников… М., 1915. Т. 6;
  • Церкви, приспособленные к обороне в Литве и Литовской Руси // М.;
  • Grodno. Wilno, 1923;
  • Grodzisko Wołkowyskie. Grodno, 1925;
  • Świątynia warowna na Kołoży w Grodnie; Grodno, 1936.

Зноскі

ЛітаратураПравіць

  • Ядкоўскі Юзаф // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993.
  • Беларусь: энцыкл. давед. — Мн., 1995. — С. 787.
  • Беларуская ССР: кароткая энцикл. Т. 5. — Мн., 1981. — С. 691.
  • Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Т. 5. — Мн., 1987. — С. 678.
  • Беларуская энцыклапедыя. Т. 18. Кн.1. — Мн., 2004. — С. 242.

СпасылкіПравіць