Адкрыць галоўнае меню

Алена Самойлаўна Сляповіч

беларускі псіхолаг

Алена Самойлаўна Сляповіч (нар. 13 кастрычніка 1951, Мінск, БССР) — беларускі псіхолаг, прафесар, доктар псіхалагічных навук, з’яўляецца самым буйным даследчыкам у сферы спецыяльнай псіхалогіі на тэрыторыі Беларусі і адным з найбуйнейшых на тэрыторыі постсавецкай прасторы. За час сваёй прафесійнай дзейнасці ёю было апублікавана больш за 150 прац. З іх большая частка прысвечана даследаванням дзяцей з адхіленнямі ў псіхафізічным развіцці. Найбольш значная манаграфія «Гульнявая дзейнасць дзяцей з затрымкай псіхічнага развіцця» (1990) была выдадзена не толькі на рускай мове, але і па ініцыятыве замежных калегаў перакладзеная на японскую мову.

Алена Самойлаўна Сляповіч
Дата нараджэння 13 кастрычніка 1951(1951-10-13) (68 гадоў)
Месца нараджэння
Род дзейнасці вучоны
Навуковая сфера псіхалогія, псіхалогія развіцця, педагагічная псіхалогія, спецыяльная псіхалогія
Месца працы
Навуковая ступень доктар псіхалагічных навук
Навуковае званне прафесар (1994)
Альма-матар

БіяграфіяПравіць

Нарадзілася 13 кастрычніка 1951 г. у г. Мінску. У 1972 г. А. С. Сляповіч заканчвае з адзнакай Беларускі дзяржаўны педагагічны інстытут ім. М. Горкага па спецыяльнасці настаўнік-лагапед дапаможнай школы. Пасля гэтага яна па размеркаванні тры гады працуе загадчыцай лагапедычнага кабінета ў г. Маладзечна. Паралельна яна рыхтуецца да ўступных экзаменаў у аспірантуру. Ужо ў гэты перыяд у Алены Самойловны праяўляецца цікавасць да дзецяй з моўнымі і інтэлектуальнымі парушэннямі і ўжо тады сфарміравалася асаблівае да іх стаўленне. Гэта стаўленне не было проста даследчым цікавасцю навукоўца. Хутчэй яго можна ахарактарызаваць як асабісты ўдзел, як тое, што дазваляе дзіцяці ўспрымаць сябе як самакаштоўнасць незалежна ад сваіх здольнасцяў. У сваіх пазнейшых працах Алена Самойловна назвала такое стаўленне словамі Р. Кіплінга «Мы з табой адной крыві: ты і я».

А. С. Сляповіч едзе паступаць у аспірантуру Інстытута дэфекталогіі Акадэміі педагагічных навук у Маскве на спецыяльнасць спецыяльная педагогіка. Аднак вырашае паступаць не на педагогіку, а на спецыяльную псіхалогію. Для гэтага патрабавалася здаваць не уступныя, а адразу кандыдацкія экзамены ў прыёмнай камісіі, у якую ўваходзілі найслынныя псіхолагі.

Праз 2 гады і 1 месяц у 1978 г. Алена Самойловна абараняе кандыдацкую дысертацыю па тэме «Актыўная гаворка дашкольнікаў з затрымкай псіхічнага развіцця». Дысертацыя была высока адзначана не толькі выдатнымі псіхолагамі і дэфектолагамі, але і псіхалінгвістамі.

Пасля вяртання ў Мінск Алена Самойлаўна працуе ў Нацыянальным інстытуце адукацыі па 1986 г. За гэты час яна займаецца вывучэннем асаблівасцей дзяцей з затрымкай псіхічнага развіцця і шмат у чым дзякуючы ёй у Рэспубліцы адкрываюцца школы, якія працуюць па спецыяльных праграмах для такіх дзяцей. Таксама ўпершыню ў Рэспубліцы была адкрыта эксперыментальная група для дзяцей з затрымкай псіхічнага развіцця на базе 235 дзіцячага садка г. Мінска. У гэты перыяд быў праведзены шэраг найбуйнейшых даследаванняў гульнявой дзейнасці дашкольнікаў з затрымкай псіхічнага развіцця, на падставе якіх распрацоўваліся псіхакарэкцыйныя праграмы.

З 1986 па 1990 гг. Алена Самойлаўна працуе на кафедры алігафрэнапедагогікі дэфекталагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. Пазней яна пераходзіць на факультэт перападрыхтоўкі.

Па сутнасці, А. С. Сляповіч пачала ствараць асаблівы кірунак псіхалагічных даследаванняў, у якім спецыяльная псіхалогія трактавалася як псіхалагічная практыка працы з дзецьмі, якія маюць адхіленні ў псіхафізічным развіцці.

У 1994 г. у Маскве адбываецца абарона доктарскай дысертацыі па сукупнасці апублікаваных Аленай Самойлаўнай прац на тэму «Псіхалагічная структура затрымкі псіхічнага развіцця ў дашкольным узросце».

Пасля абароны доктарскай ў жыцці Алены Самойловны надыходзіць новы перыяд. Гэты перыяд звязаны з паступленнем на працу ў БДУ на кафедру псіхалогіі і стварэннем уласнай навуковай школы і падрыхтоўкай студэнтаў. Яна з’яўляецца кіраўніком навуковай школы ў галіне псіхалогіі дзяцей з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця (19.00.10 — карэкцыйная псіхалогія). Пад яе кіраўніцтвам за гэты перыяд было абаронена 7 кандыдацкіх дысертацыі. Многія з яе студэнтаў працуюць у сферы псіхалагічнай практыкі дапамогі дзецям з адхіленнямі ў псіхафізічным развіцці.

У БДУ А. С. Сляповіч чытае на аддзяленні псіхалогіі курс «Спецыяльная псіхалогія» (аб’ём 68 гадзін) і спецкурс «Псіхадыягностыкі і псіхакарэкцыі анамальнага развіцця дзіцяці» (34 гадзіны), а таксама на аддзяленнях філасофіі і сацыялогіі курс «Псіхалогія» (68 гадзін).

Е. С. Сляповіч ажыццяўляла кіраўніцтва праектам, які фінансаваўся Міністэрствам адукацыі РБ «Тэарэтычныя падставы універсітэцкай падрыхтоўкі псіхолагаў да практыцы карэкцыйнай працы» (тэрміны выканання 2004—2006 гг., № дзяржрэгістрацыі 20041250), выконваемых у рамках галіновай навукова-тэхнічнай праграмы «Адукацыя і здароўе». У выніку даследавання былі выяўленыя адукацыйныя ўмовы і змест універсітэцкай падрыхтоўкі псіхолагаў да практыцы працы з дзецьмі, якія маюць адхіленні ў псіхафізічным развіцці. Вынікі знайшлі адлюстраванне ў навуковых і вучэбна-метадычных працах.

Акрамя таго, з 2006 г. А. С. Сляповіч пачынае кіраваць праектам, «Псіхалогія здароўя: тэорыя і практыка» (тэрміны выканання 2006—2010 гг., № дзяржрэгістрацыі 20061274). Па тэме «Псіхалогія здароўя: тэорыя і практыка» атрыманы і апублікаваныя вынікі даследаванняў, якія адлюстроўваюць вынікі тэарэтыка-метадалагічнага аналізу асноўных палажэнняў псіхалогіі здароўя і канцэпцый здаровага ладу жыцця. Вынікі тэарэтычных і эмпірычных даследаванняў знайшлі сваё прымяненне пры стварэнні вучэбных дапаможнікаў, курсаў лекцый, вучэбна-метадычных комплексаў.

Навуковая дзейнасцьПравіць

Навуковыя і прыкладныя інтарэсы:

па галінах: спецыяльная псіхалогія, педагагічная псіхалогія, псіхалогія развіцця.

па прадмеце: гульнявая дзейнасць дзяцей з інтэлектуальнай недастатковасцю, развіццё гаворкі ў дзяцей з інтэлектуальнай недастатковасцю, дыферэнцыяльная дыягностыка адхіленняў у псіхафізічным развіцці, псіхалагічная структура затрымкі псіхічнага развіцця, анамальны дзіця ў структуры сям’і, практыка псіхалагічнай дапамогі дзецям, якія маюць лёгкія адхіленні ў псіхафізічным развіцці, падрыхтоўка псіхолагаў да работы з дзецьмі з асаблівасцямі псіха-фізічнага развіцця.

УзнагародыПравіць

А. С. Сляповіч стала лаўрэатам конкурсу на вылучэнне кандыдатур на ўстанаўленне персанальных надбавак за выдатны ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё рэспублікі спецыялістам і кіраўнікам, якія фінансуюцца з бюджэту і карыстаюцца дзяржаўнымі датацыямі арганізацый адукацыі (Падстава: Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 лістапада 2004 г. № 571 «Аб удасканаленні стымулявання працы ў сферы аховы здароўя, навукі, культуры і адукацыі»).

А. С. Сляповіч узнагароджана граматай БДУ (30 кастрычніка 2006 г., № 225).

А. С. Сляповіч узнагароджана дыпломам расійскага навукова-метадычнага часопіса «Дэфекталогія» «за падрыхтоўку новага пакалення аўтараў з Рэспублікі Беларусь» (чэрвень, 2008 г.).

СпасылкіПравіць