Адкрыць галоўнае меню

Бітва на Басі — бітва, якая адбылася 8 кастрычніка 1660 на р. Бася (прыток Проні) паміж войскамі Рэчы Паспалітай і Расіі ў ходзе вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў.

Бітва на Басі
Асноўны канфлікт: Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў
Бітва на Басі.jpg
«Бітва на рацэ Басі». С. А. Лагуновіч. 2012-2013. Магілёўскі абласны краязнаўчы музей
Дата 8 кастрычніка 1660
Месца Рака Бася, Магілёўская вобласць
Вынік нічыя
Праціўнікі
Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodow.svg Рэч Паспалітая Coat of Arms of Russian Empire.svg Рускае царства
Камандуючыя
Павел Ян Сапега
Міхал Казімір Пац
Стэфан Чарнецкі
Юрый Далгарукаў
Сілы бакоў
12,000[1]-16,000[2] 15,000
 Прагляд гэтага шаблона Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)

1654
Смаленск
ГомельМсціслаўльШклоў (1) • Шклоў (2) • ШапялевічыДуброўняВіцебскСтары Быхаў (1)
1655
Ахматаў
Магілёў (1) • ВільняЛьвоўГарадокАзернаяБярэсце
Аднаўленне баявых дзеянняў
1658
Кіеў
ВеркіВарваКоўна
1659
Мядзель
Стары Быхаў (2) • Канатоп
1660
Магілёў-Падольскі
ЛяхавічыБарысаўПалонкаМагілёў (2)• ЛюбарСлабодзішчаБасяЧуднаў
1661
Друя
КушлікіВільня (2) • Пераяслаў
1662
Канеў
Бужын
1663
Перакоп
Кампанія Яна ІІ Казіміра
1664
Рослаў
ГлухаўПірагоўкаКасулічыДрокаў
Заключны этап
Віцебск (2) •
СтавішчаМедвінСебеж
1665
Корсунь
Белая ЦаркваДзвіна
1666
Дынабург
Батог

У канцы верасня 1660 расійскі ваявода князь Юрый Аляксеевіч Далгарукаў[ru] размясціў сваё войска лагерам непадалёк ад Чавусаў, каля в. Гаспода на р. Бася ў Аршанскім павеце. На процілеглы бераг падышло прыкладна войска 12-тысячнае Рэчы Паспалітай на чале з вялікім гетманам літоўскім Паўлам Янам Сапегам, Міхалам Казімірам Пацам і Стэфанам Чарнецкім. Некалькі дзён праз Басю ішла артылерыйская перастрэлка, з 4 кастрычніка адбываліся сутычкі.

У ноч на 8 кастрычніка Сапега пераправіў усё войска за Басю і пастроіў яго ў баявы парадак. Яго сілы занялі цэнтральныя пазіцыі, на правым флангу была размешчана дывізія Чарнецкага, на левым — Паца. Апоўдні расійскія войскі выйшлі з лагера, адбыўся ўзаемны артабстрэл, пасля пачалася генеральная бітва. У цэнтры маскоўскае войска адкінула конніцу Сапегі, пабіла шмат пяхоты і, захапіўшы гармату і некалькі сцягоў, адышла да лагера. На абодвух флангах поспех быў на баку войск Рэчы Паспалітай, якія, разбіўшы расійскія атрады, адагналі іх да лагера. Пад вечар усё расійскае войска перайшло пад ахову лагерных умацаванняў. Харугвы Рэчы Паспалітай вярнуліся за Басю.

У цэлым бітва была паспяховай для войска Рэчы Паспалітай, якое здабыло ў ходзе бітвы 7 гармат, 15 сцягоў; расійскае войска страціла 427 чалавек забітымі і 519 трапілі ў палон, у т.л. палкоўнік фон Букавен. Не маючы дастатковых сіл, каб узяць расійскі лагер, войскі Рэчы Паспалітай перагарадзілі шлях, па якім са Смаленска дастаўляўся ў лагер харч. Сутычкі паміж бакамі працягваліся да 25 кастрычніка. На дапамогу асаджаным з боку Полацка падышло войска І. А. Хаванскага, што дало Далгарукаву магчымасць адступіць да Магілёва.

Зноскі

  1. Бітва на Басі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
  2. Kossarzecki K. Kampania roku 1660 na Litwie. 2005. Inforteditions.

ЛітаратураПравіць