Адкрыць галоўнае меню

Масавыя беспарадкі ў Душанбэ (1990)

Канфлікт у Душанбэ — масавыя хваляванні, што адбыліся ў Душанбэ ў лютым 1990 года, распачатыя на міжнацыянальнай глебе. Фактычна яны сталі прэлюдыяй да грамадзянскай вайны, распачатай праз 2 гады.

Канфлікт у Душанбэ
RIAN archive 699865 Dushanbe riots, February 1990.jpg
БМП на праспекце Леніна ў Душанбэ. 14 лютага 1990 года
Дата люты 1990 года
Месца Душанбэ, Таджыкская ССР

ПерадгісторыяПравіць

Перадгісторыяй канфлікту сталі масавыя армянскія пагромы ў Баку. Некалькі армянскіх сем'яў, усяго 39 чалавек, з Баку беглі да сваіх сваякоў у Душанбэ. Неўзабаве па горадзе шырыліся правакацыйныя чуткі, што 2500—5000 армян, уцекачоў з Азербайджана, пераселены ў Душанбэ і ім размяркоўваюцца кватэры ў новабудоўлях масіву «Зераўшан»[1], у той жа час у сталіцы быў моцны дэфіцыт жытла[2][3]. Пры гэтым кватэры ім не вылучаліся і пытанне пра гэта нават не стаяла, а праз некаторы час з пачатку мітынгаў яны пакінулі рэспубліку[4].

Ход падзейПравіць

Пасля шырання чутак 11 лютага каля будынка ЦК КП Таджыкістана сабраліся больш 4 тысяч чалавек. Тыя некалькі сем'яў армян, якія прыехалі ў Душанбэ, заявіўшы, што не хочуць быць прычынай бед таджыкскага народа, пакінулі рэспубліку[4]. Ужо на наступны дзень выкрыкі ў натоўпе «Далоў армян!» змяніліся вымогамі «Далоў Махкамава!» (першы сакратар ЦК КП Таджыкістана). Дэманстранты прарваліся ў будынак і падпалілі яго. Да вечара ў адказ на адкрыццё агню міліцыяй халастымі патронамі пачаліся падпалы ларкоў, пагромы крам[5].

13 лютага ў Душанбэ спынілі працу гарадскі, міжгародны і чыгуначны транспарт, інстытуты і школы, дзіцячыя сады, амаль усе крамы і прадпрыемствы, банкі, тэлефонная сувязь і пошта, перасталі выходзіць газеты[6].

Мірныя жыхары сталіцы, пры поўнай адсутнасці дапамогі з боку ўлад і праваахоўных органаў, ратуючы сябе і свае сем'і, стваралі атрады самаабароны. Гэта быў дзіўны досвед самаарганізацыі мірнага грамадзянскага насельніцтва — атрады ахоўвалі ад пагромнікаў уваходы ў пад'езды, падыходы ў свой мікрараён, арганізоўвалі самаробную сігналізацыю[7].

Для навядзення парадку ў горад давялося перакінуць каля 5000 вайскоўцаў Мінабароны і МУС з загадам адкрываць агонь на паразу, была ўведзеная каменданцкая гадзіна.

У выніку хваляванняў былі забіты 25 чалавек і 565 паранены[4].

ДумкіПравіць

У газеце «Чарогі Руз» было апублікавана інтэрв'ю супрацоўніка КДБ Таджыкістана Абдула Назарава, які сцвярджаў, што хваляванні былі справакаваны КДБ Таджыкістана для дыскрэдытацыі антыкамуністычнага руху ў рэспубліцы[8].

Першы прэзідэнт Таджыкістана Кахар Махкамаў у інтэрв'ю персідскай службе «Бі-бі-сі», кажучы пра прычыны адбытых хваляванняў у Душанбэ, заявіў, што да гэтых падзей «датычныя і некаторыя кіраўнікі КДБ — як у Душанбэ, так і ў Маскве»[4].

У замежнай літаратуры фігуруе лічба 25 забітых, з іх 16 таджыкі, 5 рускіх, 2 узбекі, татарын і азербайджанец, а з ліку параненых 56 % пацярпелых і 41 % цяжка пацярпелых — этнічныя рускія[9].

У лютаўскія дні 1990 года, адзначаецца ў журналісцкім расследаванні газеты «Дайджэст Прэс», ваенная перавысілі свае паўнамоцтвы пры выкарыстанні агнястрэльнай зброі і баявой тэхнікі. Тым не менш, ніводзін вайсковец не быў прыцягнуты да крымінальнай адказнасці. Разам з тым у цэнтральным друку было апублікавана больш двух дзясяткаў артыкулаў, у якіх таджыкаў вінавацілі ў рускіх пагромах[10]

ГалерэяПравіць

Гл. таксамаПравіць

Зноскі

СпасылкіПравіць