Вацлаў Гавел

чэшскі дзяржаўны, грамадскі і культуры дзеяч

Вацлаў Гавел (чэшск.: Václav Havel; 5 кастрычніка 1936, Прага — 18 снежня 2011[6]) — чэшскі дзяржаўны, грамадскі і культуры дзеяч.

Вацлаў Гавел
чэшск.: Václav Havel
Václav Havel cut out.jpg
Сцяг1-ы прэзідэнт Чэхіі
2 лютага 1993 — 2 лютага 2003
Папярэднік пасада заснавана
Пераемнік Вацлаў Клаўс
Сцяг10-ы прэзідэнт Чэхаславакіі
29 снежня 1989 — 20 ліпеня 1992
Папярэднік Густаў Гусак
Марыян Чалфа (в.а.)
Пераемнік Ян Страскі (в.а.)
Нараджэнне 5 кастрычніка 1936(1936-10-05)
Прага, Чэхаславакія
Смерць 18 снежня 2011(2011-12-18) (75 гадоў)
Прага
Месца пахавання
Бацька Вацлаў Марыя Гавел[d][2]
Маці Божана Гаўлава[d][2]
Жонка Вольга Гаўлава (1964—1996 гг.);
Дагмар Вешкрнава (з 1997 г.)
Дзеці няма
Веравызнанне каталіцтва
Партыя
Член у
Адукацыя
Дзейнасць пісьменнік, драматург, палітык, рэжысёр, паэт, кінарэжысёр, праваабаронец, дысідэнт, эсэіст
Месца працы
Аўтограф Vaclav Havel Signature.svg
Узнагароды
Кавалер Вялікага Крыжа ордэна Белага льва
Кавалер Вялікага крыжа ордэна Томаша Гарыга Масарыка
Кавалер шаноўнейшага ордэна Лазні
Кавалер Вялікага Крыжа ордэна Ганаровага легіёна
Кампаньён ордэна Канады
Кавалер Вялікага крыжа ордэна Трох Зорак
Прэзідэнцкі медаль Свабоды
Вялікі крыж ордэна Заслуг
Ордэн Белага арла
Вялікі крыж ордэна Крыжа зямлі Марыі
Вялікі крыж, дэкараваны вялікі стужкай Ордэна За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай
Кавалер Вялікага крыжа партугальскага ордэна Свабоды
Вялікі крыж ордэна Вызваліцеля Сан-Марціна
Кавалер Вялікага крыжа ордэна Паўднёвага Крыжа
Камандор ордэна мастацтваў і літаратуры
Кавалер Вялікага Крыжа адмысловай ступені ордэна За заслугі перад ФРГ
Кавалер Вялікага крыжа ордэна Вітаўтаса Вялікага
Кавалер ордэна Падвойнага белага крыжа 1 класа
Залаты ганаровы ордэн Свабоды
Кавалер ордэна Турэцкай Рэспублікі 1 класа
Кавалер ордэна Ізабелы Каталічкі з ланцугом, Іспанія
Кавалер ордэна Перамогі імя Святога Георгія
Кавалер ордэна Князя Яраслава Мудрага І ступені
Аўстрыйскі ганаровы знак За навуку і мастацтва
Сайт vaclavhavel.cz(чэшск.) (англ.) 
Commons-logo.svg Вацлаў Гавел на Вікісховішчы
Вацлаў Гавел

Біяграфія

Нарадзіўся ў чэшскай буржуазнай сям'i, якая мела цесныя сувязi з фiнансавай і культурнай элітай чэшскага грамадства. Бацька В. Гавела iнжынер па спецыяльнасцi, быў старшынёй элiтнага пражскага «Ротары-клуба», саўладальнiкам кiнастудыi «Барандоў» i буйнейшага канцэртнага палаца «Люцэрна» ў цэнтры Прагі. Гавелы валодалі знайчнай нярухомай маёмасцю, у т.л. лясамі, землямi. Падчас акупацыі Чэхаславакіі нацысцкай Германiяй Гавелы здолелі захаваць сямейны бiзнес, на кiнастудыi працягвалi здымаць фiльмы, канцэртная зала прымала нямецкiх афiцэраў, прамысловыя прадпрыемствы атрымлівалі заказы ад немцаў.

Пасля камуністычнага перавароту ў 1948 годзе палац і кінастудыя былі нацыяналізаваныя, а сям'я Гаўлаў трапіла ў няласку рэжыму, у выніку чаго маладому Вацлаву было знемагчымлена навучанне на гуманітарных спецыяльнасцях чэхаславацкіх ВНУ. Пасля службы ў арміі (1957–59) В. Гавел працаваў у неакадэмiчных тэатрах, якiх у 1950-1960-я ў Празе было шмат. У 1960-я працаваў драматургам у пражскім тэатры «На Забрадлі», набыў вядомасць як драматург не сацрэалiстычнага кiрунку. Друкаваўся ў чэшскіх літаратурных часопісах. Заняў пасаду рэдактара ў адным з вальнадумных часопiсаў Чэхаславакii, якi ў рэшце быў закрыты цэнзурай. Суарганізатар чэшскага самвыдату. Пасля падпісання на міжнароднай канференцыі ў Хельсінкі чарговай дэкларацыі аб правах чалавека, В. Гавел выступiў iнiцыятарам стварэння групы «Хартыя-77», якая патрабавала ад уладаў паважаць правы чалавека ў Чэхаславакіі, сузаснавальнік Камітэту ў абарону пераследаваных (1979). Арыштоўваўся за апазіцыйную дзейнасць, у 1979 асуджаны да 4,5 гадоў турэмнага зняволення за «антыграмадскую дзейнасць», назаўсёды атрымаў статус «вязня сумлення». У ліст. 1989 вядучы прадстаўнік руху «Грамадзянскі форум».

Пасля «Пражскай восені», 29.12.1989 Федэральны сход Чэхаславакii аднагалосна абраў В. Гавела 9-м прэзiдэнтам ЧССР (1989—1992). Пасля распаду ЧССР (1993) стаў першым прэзідэнтам Чэхіі, у 1998 перабраны (на пасадзе ад 2003). Здолеў правесцi ў краiне дэмакратычныя і эканамічныя пераўтварэннi. Савецкiя войскi былi выведзеныя. Зняў з кiруючых пасад былых камунiстаў, а таксама крайнiх радыкалаў з лiку дысiдэнтаў. Жыццёвы ўзровень утрымаўся, нягледзячы на разрыў эканамiчных адносiн з СССР куды адрасавалася 40 % чэшскага экспарту. У апошнiя гады прэзiдэнцтва В. Гавел цяжка хварэў, перанёс дзве анкалагiчныя аперацыi, але не пакiдаў пасаду кiраўнiка краiны да 2003 года.

Творчасць

Аўтар амаль 20 п'ес, шматлікіх крытычных нарысаў, эсэ.

Яго драматычныя творы сваёй эстэтыкай блізкія да п'есаў абсурду, але абсурд у іх вельмі спецыфічны, гэта абсурд жыцця ў сацыялістычнай супольнасці і сутыкнення індывіда з машынэрыяй таталітарнай дзяржавы.

У 2007 годзе, пасля 19-гадовага перапынку, з'явілася новая п'еса Вацлава Гавела «Сыход» (Odcházení), якая ставілася затым на многіх сцэнах свету.

Прэміі і ўзнагароды

Палітычная і творчая дзейнасць В. Гавела адзначаная многімі міжнароднымі ўзнагародамі.

Беларускія пераклады

Зноскі

Літаратура

  • Вацлав Гавел: Каждый человек должен взять на себя часть ответственности // Хартия'97: Навіны. 2003; ліп. 10. 12:09

У Сеціве


Папярэднік:
Густаў Гусак
Прэзідэнт Чэхаславакіі
19891992
Пераемнік:
Папярэднік:
Прэзідэнт Чэхіі
 

19932003
Пераемнік:
Вацлаў Клаўс