Карл XII (шведск.: Karl XII; 17 чэрвеня 1682 — 30 лістапада 1718) — кароль Швецыі ў 1697—1718 гадах, военачальнік, большую частку свайго ўладарання правёў у працяглых войнах у Еўропе. Карл XII заняў сталец ва ўзросце 15 гадоў, пасля смерці бацькі караля Карла XI, і праз тры гады надоўга пакінуў краіну, пачаўшы шматлікія ваенныя кампаніі з мэтай зрабіць Швецыю галоўнай сілай у Паўночнай Еўропе.

Карл XII
Karl XII
Karl XII 1697.jpg
COA country se house of Palatinate.svg
Сцяг9-ы Кароль Швецыі, Готаў і Вендаў
5 красавіка 1697 — 30 лістапада 1718
Папярэднік Карл XI
Пераемнік Ульрыка Элеанора
Нараджэнне 27 чэрвеня 1682(1682-06-27)[1][2][…]
Смерць 11 снежня 1718(1718-12-11)[1][2][3] (36 гадоў)
Месца пахавання
Род Пфальц-Цвейбрукенская дынастыя
Бацька Карл XI[1]
Маці Ульрыка Элеанора Дацкая[1]
Веравызнанне лютэранства
Адукацыя
Дзейнасць палкаводзец, манарх
Аўтограф Autograf, Carl XII, Nordisk familjebok.png
Манаграма Манаграма
Commons-logo.svg Карл XII на Вікісховішчы

Дацкая кампаніяПравіць

Юнацкія авантуры караля далі падставу іншым краінам ваяваць са Швецыяй. Рэч Паспалітая з Саксоніяй, Данія з Нарвегіяй і Расія стварылі кааліцыю супраць Швецыі для ўдзелу ў Паўночнай вайне. Але Карл XII апярэдзіў іх.

Першая ваенная кампанія Карла была скіравана супраць Даніі, каралём якой быў у той час яго стрыечны брат Фрэдэрык IV, які пагражаў шведскаму саюзніку Фрыдрыху IV Гольштэйн-Готарпскаму, іншаму стрыечнаму брату Карла XII, жанатаму з яго сястрой Гедвігай Сафіяй. Данія запрасіла міру. Узвышэнне Швецыі на Балтыцы выклікала незадаволенасць у двух буйных суседзяў — у польскага караля Аўгуста II, які даводзіўся кузенам і Карлу XII і Фрэдэрыку IV, а таксама ў маскоўскага цара Пятра I.

Паўночная вайнаПравіць

Бітва пры НарвеПравіць

Маскоўская дзяржава заняла Інгрыю, маскоўскія войскі ўварваліся ў шведскія правінцыі Лівонію і Эстляндыю, аблажылі крэпасці Нарва і Іван-горад. Карл высадзіўся ў Прыбалтыцы, каб адбіць гэты наступ, напаў на маскоўскую армію пад камандаваннем герцага дэ Кроа пад Нарвай. Ва ўпартай бітве маскоўскае войска колькасна перавышала шведскую армію. Шведы наступалі пад прыкрыццём снежнай завеі і раскалолі маскоўскую армію напалам. Многія замежныя афіцэры на чале з дэ Кроа перайшлі на бок шведаў. Нядаўна сфарміраваныя маскоўскія палкі пачалі бязладны адыход да свайго правага флангу, дзе знаходзіўся мост праз раку Нарву. Мост разбурыўся. На левым флангу конніца, якой камандаваў Шарамецеў, убачыла ўцёкі іншых часцей, паддалася паніцы і сама кінулася праз раку. Нягледзячы на тое, што Сямёнаўскі і Праабражэнскі палкі здолелі спыніць атаку шведаў, бітва завяршылася паразай маскоўцаў, шмат іх патанула ў рацэ. Маскоўцы страцілі значную частку артылерыі.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Karl XII — 1917.
  2. 2,0 2,1 Charles XII // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. 3,0 3,1 Karl XII // Nationalencyklopedin — 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. Olsson M. Riddarholmskyrkan - inventories and graves — 1937. — С. 424. Праверана 19 лютага 2019.

ЛітаратураПравіць

  • Цветков С. Карл XII. Последний викинг. 1682—1718 — М.: Центрполиграф, 2005—480стр.
  • Григорьев Б. Н. Карл XII, или Пять пуль для короля. Москва : Молодая гвардия, 2006. 547, [3] с., [16] л. ил. (Жизнь замечательных людей; Вып. 1198 (998)). ISBN 5-235-02910-0, 5000 экз.
  • Bengtsson F.G. The Life of Charles XII, King of Sweden, 1697—1718. — Stockholm, 1960.
  • Haintz О. König Karl XII. von Schweden. 3 Bände. — Berlin: De Gruyter, 1951.
  • Hatton R. Charles XII of Sweden. — London, 1968.