Адкрыць галоўнае меню

Марыя Віцебская (? — 1346, Вільня) — княжна віцебская, вялікая княгіня літоўская — 1-я жонка Альгерда.

Марыя Віцебская
Віцебская княжна Марыя. Ігар Дураў.jpg
Віцебская княжна Марыя. Карціна Ігара Дурава
 
Нараджэнне: 2 тысячагоддзе
Смерць: 1346
Дынастыя: Ізяславічы Полацкія
Бацька: Яраслаў Васільевіч[d] або Ізяслаў Васількавіч[d]
Муж: Альгерд
Дзеці: Агрыпіна Альгердаўна[d], Фёдар Альгердавіч[d], Андрэй Альгердавіч, Дзмітрый Альгердавіч і Уладзімір Альгердавіч

ПаходжаннеПравіць

Напэўна, Марыя паходзіла з роду Ізяславічаў Полацкіх, іх віцебскай галіны — Васількавічаў, спадчынных віцебскіх князёў. Аднак пэўны радавод Марыі, і нават імя яе бацькі, невядомы. Князь Яраслаў Васілевіч, як бацька альгердавай жонкі, згадваецца толькі ў дадатку да «Хронікі Быхаўца», дзе змешчаны «Радавод віцебскіх князёў», які не з’яўляецца верагодным і выводзіць іх ад вял. кн. уладзімірскага Андрэя Яраславіча.

ІмяПравіць

Паводле Я. Длугаша, маці ўсіх сыноў Альгерда была цвярская княжна, імя якой ён не называе. Пазней, М. Кромер паўтарыў за Длугашам гэтыя звесткі, але з дадаткам, што цвярскую княжну звалі Марыяй, разам з тым Кромер пісаў пра атрыманне Альгердам Віцебска праз шлюб. Яшчэ пазней, М. Стрыйкоўскі даў звесткі, што Альгерд меў дзвюх жонак — 1-ю з Віцебска і 2-ю з Цверы. Крыніца звестак Кромера (часткова) і Стрыйкоўскага стала вядома толькі ў 19 ст. — «рускі» летапіс узору «Хронікі Быхаўца», якую апублікаваў Т. Нарбут і дзе імя віцебскай княжны пазначана як Ганна, а збоку невядомай рукою папраўлена на Марыя. Няма пэўнасці, ці не зроблена гэта папраўка пад уплывам «Радаводу віцебскіх князёў», дадатку да «Хронікі Быхаўца» (гл. вышэй). У «Хроніцы Быхаўца» храналогія шлюбаў Альгерда блытаная — віцебская княжна ў ёй 2-я жонка, а не 1-я, як пэўна вядома з верагодных крыніц. Між тым, імя 2-й жонкі — Ульяны Цвярской — дакладна вядома з яе граматы царкве ў Азярышчы. Блытаніну ўносіць і імя, якое Ульяна Цвярская прыняла ў інацтве — Марына.

Даследчыкамі адзначана, што познія крыніцы змешваюць імёны Альгердавых жонак[1]. За імі, або побач, ідуць мясцовыя Віцебскія паданні, быццам Ульяна вясною 1392 года прыняла схіму з імем Марыя, у некаторых варыянтах Марфа, у Свята-Духавым манастыры[2]. Аднак вядома, што Ульяна апошнія месяцы жыла ў Кіеве, дзе перад смерцю прыняла схіму і была пахаваная ў Кіева-Пячорскай лаўры.

Такім чынам, зваць Марыяй віцебскую княжну, 1-ю жонку Альгерда, прынята даволі ўмоўна.

Зноскі

  1. Улащик Н. Н. Введение в изучение… С. 224.
  2. Кулагін А. М. Праваслаўныя храмы… С. 228—229.

ЛітаратураПравіць

  • Dąbrowski D. Radosłowle kniazey Wytebskich — analiza porównawcza treści // «Genealogia. Studia i materiały historyczne». — t. 14, 2002 [druk 2003]. — S. 31-69.
  • Stadnicki K. Bracia Władysława-Jagiełły Olgierdowicza króla Polski, Wielkiego Xięcia Litwy. Lwów, 1867. S. 9-11.
  • Tęgowski J. Kilka słów o małżeństwach Wielkiego Księcia Litewskiego Olgierda Giedyminowica // Україна: культурна спадщина, національна свідомість, державність: Зб. наук. пр. — Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України, 2011. — Вип. 20. — С. 646—654. — Бібліогр.: 46 назв. — пол.
  • Воронин В. Княжение Ольгерда в Витебске // Ukraina Lithuanica.- К., 2013. — Т. ІІ — C. 21-38/
  • Кулагін А. М. Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. давед. — Мінск, 2001.
  • Улащик Н. Н. Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М., 1985.