Антыёх VIII Епіфан Філаметар Калінік (Грып) (пам. 96 да н.э.) — цар Сірыі (c 125 да н.э.) з дынастыі Селеўкідаў[5]. Сын Дэметрыя II Нікатара і Клеапатры Тэі, брат Селеўка V Філаметара, стрыечны (і адначасова зводны[6]) брат Антыёха IX Кізікскага. Мянушка «Грып» азначае «гарбаносы», таксама меў мянушку «Філаметар» («які любіць маці»).

Антыёх VIII Грып
Αντίοχος Γρυπός
AntiochusVIII.jpg
Манета Антыёха VIII. На рэверсе намаляваны Зеўс на троне з Нікай у руках, а таксама грэчаскі надпіс ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΝΤΙΟΧΟΥ ΦΙΛΟΜΗΤΟΡΟΣ («цар Антыёх Філаметар»)
Цар дзяржавы Селеўкідаў
12596 да н.э.
Сумесна з Аляксандр II Забіна (125123 да н.э.),
Клеапатра Тэя (125121 да н.э.),
Антыёх IX Кізікскі (11496 да н.э.)
Папярэднік Селеўк V Філаметар
Пераемнік Селеўк VI Епіфан Нікатар
Нараджэнне 141 да н.э.[1]
Смерць 96 да н.э.[1] ці 97 да н.э.[2]
Род Селеўкіды[d]
Бацька Дэметрый II Нікатар[d][2]
Маці Клеапатра Тэя
Жонка Клеапатра Селена[d] і Клеапатра Трыфена[d]
Дзеці Дэметрый III Эўкер[3], Antiochus XII Dionysus[d][4], Антыёх XI Філадэльф, Селеўк VI Епіфан Нікатар, Філіп I Філадэльф і Лаадыка VII Тэя
Дзейнасць палітык
Commons-logo.svg Антыёх VIII Грып на Вікісховішчы

Антыёх (або яго стрыечны брат Антыёх IX Кізікскі), магчыма, быў каранаваны сваёй маці Клеапатрай Тэяй пасля смерці Антыёха VII Сідэта пад імем Антыёх Эпіфан, і нядоўга кіраваў краінай да вяртання Дэметрыя II на прастол у 129 годзе да н.э. Антыёх Эпіфан (пра яго існаванне вядома са знойдзеных манет) быў зрынуты з прастола (але не забіты), калі Дэметрый II у другі раз заняў прастол.

Антыёх быў каранаваны ў падлеткавым узросце пасля забойства Клеапатрай Тэяй яго старэйшага брата Селеўка V, які кіраваў разам з ёй. Пасля перамогі ў 123 годзе да н.э. над узурпатарам Аляксандрам II Забінам Клеапатра Тэя ў 121 годзе да н.э. спрабавала забіць Антыёха, паднесла яму атручанае віно, але ў Антыёха ўзніклі падазрэнні і ён сілком прымусіў выпіць саму Клеапатру Тэю, пасля чаго яна памерла. Гэта гісторыя магла быць інспіравана тым фактам, што Антыёх цікавіўся таксікалогіяй. Некаторыя з сачыненняў пра атрутную траву, аўтарам якіх лічыцца асабіста Антыёх, цытаваліся вядомым рымскім урачом Галенам Клаўдзіем.

З гэтага часу ў краіне наступіла некалькі гадоў спакою. Дзяржава Селеўкідаў ужо не была той магутнай дзяржавай, якой яна была раней, і займала невялікую тэрыторыю, абмежаваную з поўначы гарамі Таўры, з усходу — ракой Еўфрат, а на поўдні — Палесцінай, дзе ў 142 годзе да н.э. хасманеі дамагліся незалежнасці ад Селеўкідаў. Ніхто не збіраўся вяртаць былыя тэрыторыі, краіна была знясілена пастаяннымі войнамі і рабаваннямі. Антыёх вядомы сваімі раскошнымі банкетамі, якія прыводзілі да дадатковых расходаў для небагатай казны.

У 124 годзе да н.э. Антыёх ажаніўся з прынцэсай Трыфаенай з роду Пталамеяў (гл. таксама Клеапатра VI).

У 116 годзе да н.э. яго стрыечны брат Антыёх IX Кізікскі вярнуўся са ссылкі і пачаў грамадзянскую вайну за трон. Жонка Антыёха IX Клеапатра была сястрой Трыфаены. Калі Антыёх разбіў брата і захапіў Клеапатру ў палон, то па загадзе Трыфаены яна ў 112 годзе да н.э. была забіта ў храме Дафны каля Антыёхіі. Калі Антыёх IX атрымаў перамогу і захапіў Трыфаену, то ён забіў яе з помсты каля 111 гады да н.э. Пасля абодва браты падзялілі Сірыю паміж сабой і кіравалі асобна: Антыёх IX у Келесірыі і Фінікіі, а яго брат кіраваў астатняй тэрыторыяй. У 105 годзе да н.э. пачалася новая звада паміж імі, якая доўжылася да 96 года да н.э. У гэты год Антыёх быў забіты сваім саветнікам Гераклеонам.

Пяцёра сыноў Антыёха (Селеўк VI Эпіфан, Антыёх XI Філадэльф, Філіп I Філадэльф, Дэметрый III Эўкер і Антыёх XII Дыяніс) пазней станалі царамі дзяржавы Селеўкідаў і ўдзельнічалі ў грамадзянскай вайне, што стала адной з прычын згасання дынастыі. Дачка Антыёха Лаадыка VII Тэя выйшла замуж за цара Камагены Мітрыдата I Калініка пры заключэнні міру паміж Камагенай і Селеўкідамі. Іх сын стаў царом Камагены пад імем Антыёха I Тэаса.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Антиох VIII Грип // Еврейская энциклопедияСПб.: 1908. — Т. 2. — С. 783.
  2. 2,0 2,1 Любкер Ф. Antiochus // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга и др. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 98–100.
  3. Димитрий III Эвкер // Еврейская энциклопедияСПб.: 1910. — Т. 7. — С. 196–197.
  4. Антиох XII Дионис // Еврейская энциклопедияСПб.: 1908. — Т. 2. — С. 784.
  5. Антиох, цари Сирии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.) . — СПб., 1890—1907.
  6. Антыёх VIII і Антыёх IX былі адначасова зводнымі братамі (іх маці Клеапатра Тэя спачатку выйшла замуж за Дэметрыя II, потым за Антыёха VII) і стрыечнымі братамі (іх бацькі, адпаведна, Дэметрый II і Антыёх VII былі роднымі братамі).

КрыніцыПравіць