Адкрыць галоўнае меню

Вайна ў Персідскім заліве

Вайна ў Персідскім заліве (17 студзеня28 лютага 1991) — вайна паміж шматнацыянальнымі сіламі на чале з ЗША і Іракам за вызваленне і аднаўленне незалежнасці Кувейта. Канфлікт вядомы нябачаным раней у гісторыі размахам ужывання авіяўдараў, і, па меркаванні шматлікіх спецыялістаў, абазначыў новую эпоху ў ваенным мастацтве. Адзін з найболей вядомых ваенных канфліктаў другой паловы XX стагоддзя.

Вайна ў Персідскім заліве
Асноўны канфлікт: Gulf War Photobox.jpg
WarGulf photobox.jpg
З лева на права: Авіяцыя ЗША, брытанскія войскі, выгляд з камеры самалёта Lockheed AC-130; шаша смерці; танк M728.
Дата 2 жніўня 199028 лютага 1991
Месца Кувейт, Ірак, Сірыя, Ізраіль, Саудаўская Аравія
Прычына Уварванне Ірака ў Кувейт
Вынік Перамога міжнароднай кааліцыі
Праціўнікі
Flag of Kuwait.svg Кувейт
Flag of the United States.svg ЗША
Flag of France.svg Францыя
Flag of the United Kingdom.svg Вялікабрытанія
Flag of Saudi Arabia.svg Саудаўская Аравія
Flag of Canada.svg Канада
Flag of France.svg Францыя
Flag of Syria.svg Сірыя
Flag of Egypt.svg Егіпет
Flag of Qatar.svg Катар
Flag of the United Arab Emirates.svg ААЭ
Flag of Bangladesh.svg Бангладэш
Flag of Oman.svg Аман
Flag of Israel.svg Ізраіль
Flag of Iraq.svg Ірак
Сілы бакоў
700 000 вайскоўцаў[1][2] ад 350 000 да 650 000 вайскоўцаў
Страты
ад 4500 да некалькi дзесяткаў тысяч забiтых[3] ад 8000 да 10 000 забiтых[4]
Агульныя страты
~4000 забітых мiрных грамадзян
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы

Змест

Прычыны i перадгiсторыяПравіць

Пасля заканчэння вайны з Іранам Ірак перажываў цяжкі эканамічны крызіс. Каб хоць як палепшыць фінансавы стан краіны, урад Садама Хусейна запатрабаваў ад сусудняга Кувейта кампенсацыі «страт» у 2,4 млрд. долараў за незаконную здабычу нафты з радовішча Румайла; спісання запазычанасці па пазыках, атрыманых ад Кувейта падчас ірана-ірацкай вайны (17 млрд. дол.); саступкі або здачы ў арэнду астравоў Варба і Бубіян. Вядома, патрабаванні былі адхіленыя[5]. Тым часам у самім Іраку вылучылі тэорыю, што Кувейт з’яўляецца штучным дзяржавай, якая заснаваная брытанскімі каланізатарамі на тэрыторыі iракскага ўзбярэжжа[4]. У Багдадзе пачалі падрыхтоўку да ўварвання, мяркуючы, што цяпер, таксама як і ў час вайны з Іранам, ЗША падтрымаюць іх альбо зоймуць нейтральную пазіцыю[6].

ХраналогiяПравіць

  • 2 жніўня 1990 — пачалося ўварванне ірацкай арміі ў Кувейт. Да канца дня Кувейт амаль цалкам акупаваны. Савет Бяспекі ААН асуджае ўварванне і патрабуе неадкладнага адводу іракскіх войскаў[7].
  • 6 жніўня — Савет Бяспекі ААН ўводзіць гандлёвае эмбарга супраць Ірака ў адказ на акупацыю Кувейта.
  • 7 жніўняУС ЗША пачынаюць аперацыю «Шчыт пустыні» для абароны Саудаўскай Аравіі ад магчымага ірацкага ўварвання.
  • 8 жніўня — Садам Хусейн аб’яўляе аб анэксіі Кувейта.
  • 12 жніўняВМС ЗША пачынаюць марскую блакаду краiны.
  • 14 верасняВялікабрытанія і Францыя абвяшчаюць аб адпраўцы сваіх войскаў у Саудаўскую Аравію.
  • 29 лістапада — прыняцце рэзалюцыі СБ ААН 678, якая дае Іраку тэрмін да 15 студзеня для вываду сваіх войскаў з Кувейта. У адваротным выпадку сілы шматнацыянальная кааліцыі атрымліваюць права «выкарыстаць усе неабходныя сродкі» для спынення акупацыі Кувейта.
  • 9 студзеня — перамовы ў Жэневе паміж дзаржсакратаром ЗША Джэймсам Бэйкерам і міністрам замежных спраў Ірака Тарыка Азіза сканчаюцца безвынікова.
  • 15 студзеня 1991 — Заканчваецца тэрмін ультыматуму ААН. Ірак працягвае акупацыю Кувейта.
  • 17 студзеня — Шматнацыянальныя сілы пачынаюць ваенную аперацыю супраць Ірака «Бура ў пустыні».
  • 18 студзеня — Ірак пачынае абстрэльваць тэрыторыю Ізраіля аператыўна-тактычнымі ракетамі СКАД.
  • 25 студзеня — Іракская армія выпускае велізарная колькасць нафты ў заліў Фарсі.
  • 29 студзеня — Іракская армія ўрываецца на тэрыторыю Саудаўскай Аравіі ў раёне кінутага горада Хафджы. На працягу некалькіх дзён наступ адбіты з удзелам войскаў Саудаўскай Аравіі, Катара і марской пяхоты ЗША.
  • 1 лютага — разгром iракскай армii пры Хафджы.
  • 13 лютага — Бамбаванне бамбасховішчы Амір. У выніку ўдару амерыканскай авіяцыі па бамбасховішча гінуць сотні мірных іракцаў.
  • 22 лютагаПрэзідэнт ЗША Дж. Буш дае Іраку 24 гадзіны на вывад сваіх войскаў з Кувейта.
  • 24 лютага — Шматнацыянальныя сілы пачынаюць аперацыю «Шабля пустыні» — наземны наступ.
  • 25 лютага — Іракская ракета СКАД падае на амерыканскія казармы ў Дахране, Сірыя. Загінула 28 амерыканцаў — самыя вялікія адначасовыя страты шматнацыянальная кааліцыі за ўсю вайну.
  • 26 лютага — Вызвалены Эль-Кувейт. Садам Хусейн аддае загад іракскай арміі пакінуць тэрыторыю Кувейта.
  • 27 лютага — Бамбаванне амерыканскай авіяцыяй «Шашы смерці».
  • 28 лютага — Вайна ў Персідскім заліве скончана. Кувейт вызвалены.
  • 3 сакавіка — падпісанне афіцыйнага пагаднення аб спыненні агню ў Сафване.
  • 3 красавіка — Савет Бяспекі ААН прымае рэзалюцыю 687, якая падводзіць вынікі вайны.

НаступствыПравіць

Пасля вайны С. Хусейн яшчэ застаўся пры ўладзе, здушыў паўстанне курдаў на поўначы і шыітаў на поўдні. Войскі кааліцыі працягвалі ажыццяўляць патруляванне Ірака, між тым як ірацкі лідар імкнуўся вызваліцца ад кантролю замежных войскаў. Новы віток ваеннага канфлікту, які прывёў да звяржэння Садама Хусейна i акупацыi краiны, адбыўся ў 2003 годзе[4].

Зноскі

  1. Gulf War Coalition Forces (Latest available) by country www.nationmaster.com. Архівавана з першакрыніцы 5 лістапада 2013. Праверана 13 верасня 2007.
  2. Hersh, Seymour (2005). Chain of Command. Penguin Books. p. 181. 
  3. Рассекречены данные об количестве убитых в Ираке американцах. Потери оказались коллосальны.
  4. 4,0 4,1 4,2 Война в Персидском заливе
  5. ВОЙНА В ПЕРСИДСКОМ ЗАЛИВЕ
  6. Friedman, Alan. Spider's Web: The Secret History of How the White House Illegally Armed Iraq, Bantam Books, 1993.
  7. PBS' Gulf War Timeline

Шаблон:Саддам Хусейн