Караль Прозар (17591 лістапада 1841, Хойнікі) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Абозны вялікі літоўскі (17871794), тытулаваў сябе графам на Хойніках і Астраглядавічах (Оўруцкі павет у Рэчы Паспалітай, Рэчыцкі павет у Расійскай імперыі).

Караль Прозар
Karal Prozar. Караль Прозар.jpg
Караль Прозар
POL-COA-Prozor.png
Уласны герб «Прозар»
Вялікі абозны літоўскі
1787 — 1794
Папярэднік Міхал Ян Борх
Пераемнік Аляксандр Міхал Пацей
 
Дзейнасць інжынер у грамадзянскім будаўніцтве
Нараджэнне 1759(1759)
Смерць 1 лістапада 1841(1841-11-01)
Пахаванне
Род Прозары
Бацька Юзаф Прозар
Маці Феліцыяна Шчытаўна
Жонка Людвіка Канстанцыя з Шуйскіх
Дзеці Юзэфа, Марыяна, Юзаф, Станіслаў, Уладзіслаў
 
Ваенная служба
Званне генерал
 
Узнагароды
Ордэн Белага арла
Ордэн Святога Станіслава
Кавалер ордэна Ганаровага легіёна

БіяграфіяПравіць

Прадстаўнік шляхецкага роду Прозараў гербу ўласнага, сын Юзафа, ваяводы віцебскага.

 
Караль Прозар. Невядомы мастак

Атрымаў выдатную адукацыю, актыўна ўдзельнічаў у палітычным жыцці краіны. Займаў пасаду маршалака Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага (1787)[1], потым быў абозным (генерал-кватармайстрам). Ухваляў Канстытуцыю 3 мая 1791[2].

Пры падрыхтоўцы паўстання (1794) сабраў на яго падтрымку каля мільёна злотых, прадаўшы пры гэтым частку сваіх уладанняў. Атрымаў ад Т. Касцюшкі прызначэнне на генерал-маёра, начальніка ўзброеных сіл на Украіне, Палессі, Падоллі і частцы Літвы, што адыйшла раней да Расійскай імперыі. Аднак з прычыны недасведчанасці ў ваеннай справе не здолеў разгарнуць ваенных дзеянняў, выехаў у Варшаву.

18 ліпеня 1794 атрымаў ад Т. Касцюшкі прызначэнне на пасаду намесніка радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і паўнамоцнага прадстаўніка пры ўсіх дывізіях войска Вялікага Княства Літоўскага (яму падпаракоўвалася Цэнтральная дэпутацыя Вялікага Княства Літоўскага). Выехаў у Вільню, па здушэнні паўстання ў эміграцыі.

Па атрыманні амністыі вярнуўся ў Хойнікі (1802). У 1812 падтрымаў Напалеона, увайшоў у Часовы ўрад Вялікага Княства Літоўскага (старшыня Скарбовага камітэта). Да 1814 у эміграцыі.

3 1821 у Патрыятычным таварыстве, член правінцыйнага камітэта Літвы. У 1826 расійскія ўлады арыштавалі К. Прозара ў справе дзекабрыстаў і змясцілі ў Петрапаўлаўскую крэпасць, аднак у 1829 вызвалілі як «не належнага да справы»[3].

Падчас гэтага зняволення памерла жонка К. Прозара Людвіка (1828), якая ў пошуках мужа выехала ў Брэст. Нябожчыцу перавезлі на радзіму і пахавалі ва ўніяцкай бажніцы ў вёсцы Вялікі Бор, пазней перапахавалі ў Хойніках, у кургане каля капліцы на местачковых могілках.

Цікавыя фактыПравіць

  • Тадэвуш Касцюшка называў Караля Прозара «рэдкім грамадзянінам», а расійская імператрыца Кацярына II прылічыла яго да «злостнейших бунтовщиков»[4].

Зноскі

  1. ЭнцВКЛ, 2005, с. 465
  2. Л. Д. Клок. Тайна хойніцкага пергаменту // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Хойніцкага раёна. — Мн., 1993.
  3. ЭнцВКЛ, 2005, с. 466
  4. Сяргей Бельскі. Абозны Вялікага Княства // «Культура» № 36 (956), 4 верасня 2010.

ЛітаратураПравіць