Тахтамы́ш (тат. Туктамыш хан, Tuqtamış xan) (? — 1406) — хан залатаардынскі, сын Туй-хаджы аглана, нашчадка Джучы.

Тахтамыш-хан
Хан, тытул (Залатая Арда)
1380 — 1395
Папярэднік Arabsharkh khan[d]
Пераемнік Цімур Кутлуг
Хан, тытул (Сіняя Арда[d])
1378 — 1395
Папярэднік Timur-Malik[d]
Нараджэнне 1342
Смерць 1406
Род Тукайцімурыды
Бацька Tui Khoja[d]
Жонка Togaybek[d]
Дзеці Джэлал ад-Дзін, Yeremferden[d], Kerimberdi[d], Kibak Khan[d], Kadirberdi[d], Tjekre Khan[d], Sayid Ahmad I[d] і Canike[d]
Дзейнасць найміт
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Біяграфічныя звесткі Правіць

У выніку міжусобнай барацьбы вымушаны быў у 1370-я г. шукаць прыстанішча ў сярэднеазіяцкага эміра Тамерлана (Цімура). Пасля паражэння золата-ардынскага цемніка Мамая ў Кулікоўскай бітвы (1380), пры дапамозе Тамерлана, авалодаў стальцом Залатой Арды і выпраіў паслоў да рускіх князёў з навінамі аб сваім уцарэнні. Князі прынялі паслоў з павагаю і ў сваю чаргу адправілі паслоў з падарункамі для новага хана. Жадаючы разагнаць боязь, якая апанавала татараў пасля Кулікоўскай бітвы, Тахтамыш загадаў абабраць рускіх паслоў і захапіць іх караблі, а сам у 1382 з вялікім войскам пайшоў на Маскву і захапіў яе. Умацаваўшы сваё становішча ў Залатой Ардзе, прымае рашэнне весці барацьбу супраць Тамерлана, якому быў абавязаны стальцом. У вайне 1389-95 разбіты і ўцёк у Вялікае княства Літоўскае.

Быў паселены са сваёй дружынай у Лідзе ў асабняку, які доўгі час называлі Тахтамышавым дваром. Прызнаваўся многімі татарскімі феадаламі ханам у выгнанні. Вялікі князь Вітаўт разлічваў вярнуць Тахтамышу рэальную ўладу ў Залатой Ардзе і атрымаць ад яго ярлык на Вялікае княства Уладзімірскае (цэнтр у Маскве, заставалася васалам Арды). У 1397 і 1398 Тахтамыш удзельнічаў разам з Вітаўтам у двух паходах на Дон і ў Крым супраць Цімур-Кутлака — золатаардынскага стаўленіка Цімура. 3 гэтых паходаў Вітаўт і Тахтамыш прывялі шмат татарскіх сем’яў (з крымскіх татар — праціўнікаў Цімур-Кутлука), якія добраахвотна перасяліліся ў ВКЛ і былі размешчаны на р. Вака і ў в. Сорак Татар (цяпер у Літве), у Брэсцкім, Лідскім, Мінскім, Навагрудскім, Трокскім паветах, каля Чаркас і Канева (Украіна).

У бітве на Ворскле 1399 войскі Вітаўта, у т.л. дружына Тахтамыша, былі разбіты Цімур-Кутлукам. Тахтамыш уцёк у Сібір, дзе быў забіты ханам Шадыбекам.

Сям’я Правіць

Дзеці:

Гл. таксама Правіць

Зноскі

Літаратура Правіць

  • Канапацкі І. Б. Беларускія татары: Мінулае і сучаснасць. — Мн., 1993;
  • Канапацкі І. Б., А. І. Смолік Гісторыя і культура беларускіх татар. — Мн., 2000.

Спасылкі Правіць