Аперацыя «Саюзны абаронца»

Аперацыя «Саюзны абаронца» (англ.: «Unified Protector») — сумесная аперацыя НАТА і міжнароднай кааліцыі ў Лівіі. Гэта першая аперацыя НАТА супраць адной з найбуйнейшых арабскіх краін на Афрыканскім кантыненце, і першая не па ініцыятыве Злучаных Штатаў Амерыкі.

Саюзны абаронца
Асноўны канфлікт: Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011), Інтэрвенцыя ў Лівіі
Apache Helicopter Takes off from HMS Ocean During Operation Ellamy MOD 45153051.jpg
Верталёт «Апач» ВПС Вялікабрытаніі на ўзлёце з HMS Ocean During, 29 ліпеня 2011.
Дата 23 сакавіка31 кастрычніка 2011
Месца Лівія
Вынік перамога НАТА
Праціўнікі
Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора НАТА: Flag of Libya (1977–2011).svg Лівія:

пры падтрымцы:
Flag of Belarus.svg Беларусь

Камандуючыя
Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора Шарль Бушар[15] Лівія Муамар Кадафі
Сілы бакоў
5 600 вайскоўцаў НАТА, да 200 самалётаў, да 20 караблёў, 20 подводных лодак каля 30 000 вайскоўцаў і апалчэнцаў[2], каля 500 беларускіx ваенных саветнікаў і наймітаў[11]
Страты
1 F-15E (небаявая страта)[16], 1 беспілотнік MQ-8 збіты[17], 21-35 забітых байцоў SAS[18][19], 3 галандскіх ваеннаслужачых былi ўзяты ў палон[20]. 1 900 адзінак тэхнікі знішчаны або пашкоджаны, 600 адзінак артылерыі знішчаны або пашкоджаны, 16 адзінак авіяцыі знішчаны або пашкоджаны, каля 440 будынкаў уключаючы грамадзянскія знішчаны пры налётах, вялікая колькасць забітых сярод салдат рэгулярнай арміі, апалчэнцаў і мірных жыхароў[21][22].
Агульныя страты
ад 700[23] да 1 400[24] мірных грамадзян загінулі
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы
 
Грамадзянская вайна ў Лівіі
Першы этап: Бенгазі (1) Трыпалі (1) Эз-Завія (1) Місурата Нафус Брэга (1) Рас-Лануф Бін-Джавад (1) Брэга (2) Адждабія Бенгазі (2) Вазін Брэга (3) Эз-Завія (2) Брэга (4) Гар’ян Эз-Завія (3) Бін-Джавад (2) Трыпалі (2) Бені-Валід (1) Сірт (1) Себха (1) Гадамес
Першая інтэрвенцыя: Харматан Эламі Світанак адысеі Мабайл Саюзны абаронца
Другі этап: Бені-Валід (2)
Трэці этап: Бенгазі (3)Аэрапорт ТрыпаліАэрапорт БенінаУбарыДэрна (1) Бенгазі (4)Сірт (2) Другая інтэрвенцыя Місурата (2)Сірт (3) Дэрна (2) Трыпалі (3) ТраганСебха (2) Трыпалі (4) ТаджураТурэцкая інтэрвенцыяУсходняя Трыпалітанія

Прычыны Рэзалюцыя 1973 НаймітыЗабойства Муамара КадафіНаступствыСаміт па Лівіі ў Берліне

З лютага 2011 года ў Бенгазі, на ўсходзе Лівіі, пачаліся акцыі пратэсту супраць праўлення тагачаснага лідара Лівіі Муамара Кадафі. Дэманстрацыі пасля распаўсюдзіліся па ўсёй краіне, а колькасць ахвяр з кожным днём пачала расці. У адказ на гэта Савет Бяспекі ААН прыняў 26 лютага 2011 рэзалюцыю 1970, у якой выказаў заклапочанасць з нагоды сітуацыі, якая склалася ў краіне і наклаў эмбарга на пастаўкі зброі ў Лівію.

Пасля прыняцця рэзалюцыі 1970, НАТА актывізавала сваю дзейнасць у Міжземным моры. Сістэма далёкага радыёлакацыйнага выяўлення і папярэджання АВАКС падавала НАТА падрабязную інфармацыю аб рухах у лівійскім паветранай прасторы[25][26]. Пасля таго, як сітуацыя ў Лівіі значна пагоршылася, 17 мая 2011 Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю 1973, у якой асудзіў парушэнні правоў чалавека, у тым ліку адвольныя затрыманні, гвалтоўныя знікненні, катаванні і пакаранні смерцю[27]. Рэзалюцыя таксама зацвердзіла актыўныя меры, у тым ліку беспалётнаую зону, а таксама дазваляла інтэрвентам выкарыстоўваць усе неабходныя меры для «абароны грамадзянскіх асоб і населеных раёнаў».

З прыняццем рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН некалькі членаў ААН прынялі неадкладныя ваенныя дзеянні для «абароны грамадзянскіх асоб» у рамках аперацыі «Odyssey Dawn». Гэтую аперацыю, якая не была пад камандаваннем і кантролем НАТА, было праведзена шматнацыянальнай кааліцыяй на чале са Злучанымі Штатамі Амерыкі.

31 сакавіка 2011 Альянс таксама далучыўся да аперацыі ў Лівіі і прыняў адзінае кіраванне міжнародных ваенных намаганняў. Аперацыю назвалі — «Саюзны абаронца» (англ.: «Unified Protector»).

Вайна ў ЛівііПравіць

Пад уплывам рэвалюцый у Тунісе і Егіпце (20102011)[28] супраць 42-гадовага кіравання лідара Лівійскай Арабскай Джамахірыі Муамара Кадафі пачалося паўстанне. Пратэсты перараслі з акцый пратэсту ў сілавое супрацьстаянне пасля інцыдэнту, які адбыўся ў горадзе Бенгазі 16 лютага. Натоўп, у лютасьці арыштам аднаго з праваабаронцаў, сабраўся каля будынка мясцовай адміністрацыі, патрабуючы яго вызвалення. Падчас дэманстрацыі, у якой прынялі ўдзел каля 600 чалавек, гучалі заклікі да адстаўкі ўрада. Пратэстоўцы кідалі ў бок праваахоўнікаў бутэлькі з запальнай сумессю. Падчас сутыкненняў пацярпелі 38 чалавек. Па адной з версій, дэманстранты былі сваякамі зняволенага Абу-Саліма, якія загінулі ў выніку падаўлення бунту 29 чэрвеня 1996 года, а арыштаваны праваабаронца прадстаўляў іх інтарэсы. Як следства, улады вызвалілі з турмы Абу-Саліма і 110 членаў «Ісламскай групы лівійскай барацьбы».

На наступны дзень адбыліся масавыя акцыі па ўсёй краіне, а асноўныя супрацьстаяння засяродзіліся ў гарадах Бенгазі, Аль-Байда, Зінтан, Рыджбані і Дэрне. Пасля жорсткага падаўлення з боку паліцыі загінулі ад 17 да 59 дэманстрантаў[29][30].

Антыўрадавыя хваляванні ў Бенгазі перараслі ва ўзброены мяцеж. Кіраўнік МУС Лівіі генерал арміі Абдул Фатах Юніс парваў з Кадафі і заклікаў войска пераходзіць на бок пратэстоўцаў. Як вынік гэтага, узброеныя сілы Лівіі фактычна падзяліліся на часткі, якія перайшлі на бок паўстанцаў, і тыя, якія засталіся ў падпарадкаванні ўрада, які знаходзіцца ў Трыпалі. Авіяцыяй быў нанесены ўдар па мяцежнай ваеннай базе ў Бенгазі.

20 лютага міжнародная супольнасць ўзарвала «інфармацыйная бомба» (па ацэнцы расійскай газеты «Комсомольская правда»), згодна з якой лівійскія ўлады расстралялі дэманстрацыю пратэсту з кулямётаў. Паводле паведамлення тэлеканала Аль-Джазіра са спасылкай на лівійскіх праваабаронцаў, загінулі каля 200 чалавек, каля 800 атрымалі раненні.

У канцы лютага Кірэнаіка, Бенгазі і Табрук перайшлі пад частковы кантроль мяцежнікаў. Лівійскія ўлады пакінулі спробы вяртання кантролю над рэгіёнамі. 26 лютага мяцежнікі абвясцілі ў Бенгазі часовы ўрад Лівіі на чале з былым міністрам юстыцыі краіны Мустафой Мухамедам Абдэль-Джалілем.

Пачатак інтэрвенцыіПравіць

21 лютага 2011 пасол Лівіі Ібрагім Дабашы, які перайшоў на бок апазіцыі ўлады Кадафі, звярнуўся да ААН з просьбай ўстанавіць забарону на палёты на тэрыторыі Лівіі, каб адрэзаць Трыпалі (галоўны горад сіл Кадафі) ад паставак зброі і наймітаў, а таксама засцерагчы грамадзянскае насельніцтва ад паветраных удараў[31].

17 сакавіка Савет Бяспекі прыняў рэзалюцыю дзесяццю галасамі «за» пры пяці ўстрымаліся (Бразілія, Расія, Кітай, Індыя і Германія). Бразілія, Расія, Кітай і Індыя не падтрымлівалі ваенную аперацыю супраць суверэннай краіны, тады як ФРГ не хацела ўдзельнічаць у якой бы там ні было ваеннай аперацыі супраць Лівіі, але лічыла, што нешта варта рабіць[32][33][34]. Найбольш актыўнымі ў прыняцці рэзалюцыі ў тэрміновым парадку апынуліся Францыя і Вялікабрытанія, таксама ішла падтрымка ад ЗША і Лівана[35][36].

19 сакавіка ў 16:00 па GMT 19 самалётаў ВПС Францыі вылецелі ў зону горад Бенгазі з заяўленай мэтай «абароны насельніцтва горада ад сіл Кадафі». У 16:45 і 16:59 самалёты знішчылі некалькі адзінак бронетэхнікі, пачаўшы аперацыю. Францыя дзейнічае ў двух галінах: па-першае, каб «забяспечыць беспалётную зону», па-другое, каб «абараніць ад нападаў грамадзянскае насельніцтва»[37]. У той жа дзень баявыя вылеты пачалі здзяйсняць амерыканскія і брытанскія самалёты. Абстрэл ракетамі Тамагаўк (114 штук) па сістэмах СПА таксама здзейснілі брытанскія і амерыканскія караблі і падлодкі[38]

КамандаваннеПравіць

Паўночнаатлантычны альянс НАТА прыняў рашэнне аб прыняцці камандавання міжнароднай ваеннай аперацыяй ААН у Лівіі ад ЗША і ўпаўнаважыла Стратэгічнае камандаванне АУС НАТА ў Еўропе на ваенныя дзеянні ў Лівіі. Камандуючым аперацыі прызначаны Вярхоўны галоўнакамандуючы аб’яднаных узброеных сіл у Еўропе Джэймс Ставрыдыс (ВМС ЗША), намеснікам вярхоўнага галоўнакамандуючага канадскі генерал Шарль Бушар (ВПС Канады), камандуючага саюзнымі ваенна-марскімі сіламі італьянскага віцэ-адмірала Рынальда Веры, а камандуючы саюзнымі ваенна-паветранымі — генерал-лейтэнант Ральф Джодыс (ВПС ЗША)[39].

Ход аперацыіПравіць

  • 24 сакавіка: сіламі 6 знішчальнікаў (2х Rafale і 4х Mirage 2000D) ВПС і ВМС Францыі, ўзброенымі ракетамі SCALP GP, праведзены налёт на лівійскую авіябазу ў 250 кіламетрах на поўдзень ад узбярэжжа Міжземнага мора[40]. Каля 14:30 CET самалётамі Rafale і Mirage 2000 у ходзе патрулявання паветранай прасторы Лівіі быў знойдзены самалёта лівійскай ВПС Г-2 Галеб. Адразу пасля яго прызямлення на авіябазе блізу горада Місурата ён быў знішчаны ракетай «паветра-зямля». У той жа дзень ВМФ Вялікабрытаніі нанeслі ракетамі «Тамагаўк», запушчанымі з борта падлодкі HMS Triumph, удары па мэтам СПА Лівіі[41]. Таксама самалёты кааліцыі нанеслі бомбавы ўдар па авіябазе Себха ў 620 кіламетрах на поўдзень ад Трыпалі[42].
  • 26 сакавіка: ВПС Францыі нанеслі некалькі паветраных удараў па мэтам ў раёне гарадоў Эль-Зінтан і Місурата, знішчыўшы на стаянках па меншай меры 5 лёгкіх штурмавікоў Г-2 Галеб і два ўдарныя верталёты Мі-35.
  • 27 сакавіка: знішчальнікі F-16 ВПС Даніі знішчылі некалькі установак САУ на поўдзень ад Трыпалі. Тым часам чатыры CF-18 Hornet ВПС Канады знішчылі склад з узбраеннем ў 92 кіламетрах на поўдзень ад Місураты.
  • 28 сакавіка: знішчальнікі Panavia Tornado ВПС Вялікабрытаніі знішчылі два лівійскіх танка і дзве бронемашыны каля Місураты. На працягу раніцы самалёты ВПС Вялікабрытаніі атакавалі склады з узбраеннем каля горада Себха на поўдні Лівіі[43].
  • 30 сакавіка: самалёты міжнароднай кааліцыі нанеслі ўдар па калоне лівійскіх урадавых войскаў, якія надыходзілі ў напрамку горада Адждабія. Паўстанцы, якія спяшаліся схавацца ад суперніка ў Адждабіі, убачыўшы наступствы авіяўдару, пачалі святкаваць і страляць у паветра[44].
  • 2 красавіка: заходняя кааліцыя выпадкова нанесла авіяўдар па групе апазіцыянераў на ўсходняй ускраіне лівійскага горада Марса-эль-Брэг, знішчыўшы пры гэтым не менш за дзесяць праціўнікаў урада Кадафі[45].
  • 8 красавіка: самалёты НАТА нанеслі ракетныя ўдары па ваенных арсеналаў, якія належаць лаяльным Муамару Кадафі сілам. Бамбардзіроўцы падвергнуліся ваенныя склады, размешчаныя ў 15 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад горада Зінтан. Як паведаміў адзін з жыхароў горада, у раёне ваенных складоў адбылося не менш за 14 выбухаў, паўстаў моцны пажар. Пасля ракетнага ўдару, нанесенай авіяцыяй НАТА, паўстанцы паспрабавалі наблізіцца да складоў, каб ацаніць вынікі бамбардзіроўкі, аднак лаяльныя Кадафі вайскоўцы не далі ім наблізіцца, адкрыўшы агонь з гранатамётаў[46].
  • 10 красавіка: авіяцыя краін НАТА падбіла 25 танкаў урадавых войскаў у Лівіі.
  • 25 красавіка: у выніку бамбаванняў авіяцыяй НАТА Трыпалі, пашкоджана рэзідэнцыя Кадафі[47].
  • 1 мая малодшы сын Кадафі Сейф аль-Араб і трое ўнукаў, загінулі 2011 года ў выніку авіяўдару ВПС НАТА па яго дома ў Трыпалі[48][49].
  • 5 мая: у выніку налёту авіяцыі НАТА, было знішчана некалькі верталётаў узброеных сіл Лівіі падчас іх перавозкі[50].
  • 10 мая: ў 2 гадзіны ночы па мясцовым часе авіяцыя НАТА нанесла серыю ўдараў па Трыпалі. Паведамлялася, што меркаванай мэтай авіяўдараў была рэзідэнцыя Кадафі. У выніку бамбаванняў былі пашкоджаныя некалькі будынкаў, якія не маюць ваеннага прызначэння[51].
  • 20 мая: сілы НАТА нанеслі авіяўдар па 8 караблям, якія знаходзяцца ў партах Трыпалі, Аль-Хумса і Сірта. Праз два днi авіяцыя паўночнаатлантычнага альянсу рэалізавала авіяўдары па порце Трыпалі і па раёне Баб аль-Азіза[52].
  • 24 мая: авіяцыя НАТА правяла ў Трыпалі шырокамаштабнае бамбаванне, паведамляецца аб мінімум 20 авіяўдараў і 150 пацярпелых. Увечары таго ж дня ў Трыпалі былі чутныя выбухі ад яшчэ 6 авіяўдараў.
  • 4 чэрвеня: у 18:30 ВПС НАТА нанеслі авіяўдары па ўсходнім прыгарадзе Лівіі — Таджура, дзе знаходзіцца ваенная база Кадафі[53].
  • 7 чэрвеня інтэрвентамі было здзейснена каля 60 авіаналетаў на Трыпалі[54]. У гэты дзень Кадафі выступіў са зваротам да народу[55]. На наступны дзень прашлі новыя бамбардзіроўкі сталіцы[56].
  • 15 чэрвеня: пасля перапынку пачаліся новыя бамбардзіроўкі Трыпалі[57].
  • 16 чэрвеня: заходняя кааліцыя выпадкова нанесла ўдар па сілах паўстанцаў[58].
  • 19 чэрвеня: падчас чарговай бамбардзіроўкі Трыпалі сіламі заходняй кааліцыі, загінула 7 мірных жыхароў[59].
  • 1 жніўня: Нарвегія спыняе свой удзел у ваеннай аперацыі ў Лівіі.
  • Жнівень—лістапад: інтэрвенты ўдзельнічаюць у бітве за Трыпалі і Сірт[60]. У гэтых баях вялікія страты панес брытанскі SAS[61][62].
  • 20 кастрычніка: адбылося забойства Муамара Кадафі.
  • 31 кастрычніка: абвешчана аб завяршэнні ваеннай аперацыі НАТА і яго саюзнікаў на тэрыторыі Лівіі.

ЗноскіПравіць

  1. Нарвегія завяршыла сваё ўдзелы ў ваеннай аперацыі НАТО ў Лівіі — Навіны Палітыкі. Навіны@Mail.ru
  2. 2,0 2,1 2,2 «Gadhafi Asks Obama To Call Off NATO Military Campaign»// CTV News[en], 6 April 2011. Retrieved 27 August 2011.
  3. Вооружённые силы Ливии
  4. باب العزيزية بقبضة ثوار ليبيا
  5. Без Каддафи Ливия погрузилась в политический кризис
  6. Туареги сражаются в рядах сторонников Каддафи
  7. Псы войны
  8. 8,0 8,1 Суд над русскими «наемниками» в Ливии возмутил Москву // RT, 5 июня 2012
  9. Пятерых сербов в Ливии повстанцы объявили снайперами-наемниками
  10. Военное обозрение: В Триполи задержаны 19 якобы украинских снайперов Каддафи, 7 сентября 2011
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 На стороне Каддафи воюют белорусские партизаны — Комсомольская правда, 6 апреля 2011
  12. 12,0 12,1 Источник: освобожденный из плена в Ливии белорусский военный прибыл в Минск
  13. Летало ли белорусское оружие в Ливию и Кот-д'Ивуар? — Tut.by, 2 марта 2011
  14. Белорусские снайперы защищали Каддафи в Ливии?
  15. Canadian to lead NATO’s Libya mission — World — CBC News
  16. Американский истребитель F-15E разбился в Ливии / Forbes
  17. U.S. Navy Drone Missing over Libya Was 'Shot Down' by Gaddafi's Forces , Daily Mail (8 June 2011). Праверана 7 жніўня 2011.
  18. Спецназ войск НАТО активно действует в Дамаске и Алеппо
  19. Дорогой британский спецназ возвращается домой. Потери признаны «неприемлемыми»
  20. Three Dutch Marines Captured During Rescue in Libya , BBC News (3 March 2011). Праверана 11 мая 2011.
  21. NATO — NATO and Libya: Operational Media Update, 25-Oct.-2011
  22. NATO: Gadhafi forces caught mining Misrata port — USATODAY.com
  23. Жертвы натовских бомбардировок в Ливии // «Зарубежное военное обозрение», № 1 (778), 2012. Стр. 106
  24. Цена за голову Каддафи — 3500 бойцов НАТО
  25. [1] NATO no fly zone fact sheet
  26. Nato to control no-fly zone after France gives way to Turkey , guardian.co.uk (25 March 2011). Праверана 5 чэрвеня 2011.
  27. [2] United Nations Security Council Resolution 1973
  28. 16.02.2011 Українська правда. Хвиля протестів докотилась до Лівії
  29. Лівійська опозиція стверджує, що взяла під контроль місто. Поліція і військові переходять на бік демонстрантів//Newsru, 18.02.2011 р.
  30. Група офіцерів лівійської армії закликала до повалення Каддафі//Lenta.ru,22.02.2011 р.
  31. На улицах Триполи - настоящая война. Праверана 30 чэрвеня 2018.
  32. U.N. authorises no-fly zone over Libya , Al Jazeera (2011-03-17). Праверана 17 сакавіка 2011.
  33. Mark Mardell. Libya: U.N. backs action against Colonel Gaddafi , BBC News (2011-03-17). Праверана 17 сакавіка 2011.
  34. U.N. Security Council approves no-fly zone over Libya. CNN (17 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 26 ліпеня 2012. Праверана 17 сакавіка 2011.
  35. UK prepares for Libya no-fly zone (en-GB), BBC News (2011-03-18). Праверана 30 чэрвеня 2018.
  36. Sly, William Branigin, Liz. Obama demands pull-back of Libyan troops; Tripoli declares cease-fire (en-US), Washington Post (2011-03-18). Праверана 30 чэрвеня 2018.
  37. ВВС Франции нанесли первый удар по ливийской военной технике (руск.) , РИА Новости (20110319T1958+0300Z). Праверана 30 чэрвеня 2018.
  38. Британская подлодка выпускает ракеты "Томагавк" по ливийским системам ПВО - Минобороны (руск.) , РИА Новости (20110320T0130+0300Z). Праверана 30 чэрвеня 2018.
  39. http://www.nato.int/nato_static/assets/pdf/pdf_2011_03/20110325_110325-unified-protector-command-control.pdf
  40. Libye : point de situation opération Harmattan n°6
  41. British submarine launches further strikes on Libyan air defence systems (англ.) , GOV.UK . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  42. Targets deep within Libya hit; fewer US jets used , MSNBC (March 24, 2011).
  43. March 28th Updates. LibyaFeb17.com (28 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 23 жніўня 2011.
  44. Коалиция нанесла новый удар по наступающим войскам Каддафи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  45. Западная коалиция нанесла авиаудар по группе ливийских оппозиционеров - Новости Политики - Новости Mail.Ru
  46. Авиация НАТО разбомбила военные склады сил Каддафи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  47. Резиденция Каддафи повреждена в результате бомбардировки , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  48. В результате авианалета погибли сын и трое внуков Каддафи (руск.) , NEWSru.com .
  49. Убит один из сыновей Каддафи (руск.) , "Лента.Ру (01.05.2011).
  50. Натовцы разбомбили ливийские вертолеты , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  51. Авиация НАТО нанесла новую серию ударов по Триполи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  52. НАТО нанесло новые удары по порту Триполи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  53. Авиация НАТО нанесла удары по Триполи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  54. НАТО отметило день рождения Каддафи бомбардировкой Триполи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  55. ВВС НАТО провели бомбардировку Триполи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  56. НАТО возобновило бомбардировки Триполи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  57. ВВС НАТО возобновили бомбардировки Триполи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  58. НАТО призналось в ошибочном нападении на ливийских повстанцев , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  59. Ливийские власти обвинили НАТО в убийстве семи мирных жителей , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  60. Трыпалі штурмаваў спецпрызн НАТF і наёмнікі
  61. Спецназ войск НАТО активно действует в Дамаске и Алеппо
  62. Дорогой британский спецназ возвращается домой. Потери признаны «неприемлемыми»

СпасылкіПравіць