Адкрыць галоўнае меню

Бразілія

Бразі́лія (парт.: Brasil), Федэраты́ўная Рэспу́бліка Бразі́лія (парт.: República Federativa do Brasil, слухаць )  — найбуйнейшая краіна Паўднёвай Амерыкі і Лацінскай Амерыкі; пятая краіна свету паводле плошчы, шостая паводле колькасці насельніцтва. Бразілія мяжуе з усімі краінамі Паўднёвай Амерыкі за выключэннем Эквадора і Чылі. Сталіца — горад Бразіліа, найбуйнейшы горад — Сан-Паўлу. Дзяржаўная мова — партугальская. Гэта адзіная партугаламоўная краіна на амерыканскім кантыненце і буйнейшая лузафонная краіна свету.

Федэратыўная Рэспубліка Бразілія
парт.: República Federativa do Brasil
Flag of Brazil.svg Герб Бразіліі
Сцяг Бразіліі Герб Бразіліі
Brazil (orthographic projection).svg
Дэвіз: «Ordem e Progresso»
Гімн: «Hino Nacional do Brasil»
Дата незалежнасці 7 верасня 1822 (ад Партугаліі)
Афіцыйная мова партугальская
Сталіца Бразіліа
Найбуйнейшыя гарады Сан-Паўлу, Рыа-дэ-Жанэйра
Форма кіравання Федэратыўная прэзідэнцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Віцэ-прэзідэнт
Жаір Балсанару
вакантная пазіцыя
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
5-я ў свеце
8 514 877 км²
0,65%
Насельніцтва
• Ацэнка (2019)
• Перапіс (2007)
Шчыльнасць

210.147.125[1] чал. (5-я)
189 987 291 чал.
25 чал./км²  (151-я)
ВУП (ППЗ)
  • Разам (2018)
  • На душу насельніцтва

$3,371 трлн[2]  (8-ы)
$16 111  (81-ы)
ІРЧП (2017) 0,759[3] (высок.) (79-ы)
Валюта Рэал
Інтэрнэт-дамен .br
Тэлефонны код +55
Часавыя паясы -2…-4

Для Бразіліі характэрны надзвычайная разнастайнасць прыродных умоваў і багацце прыродных рэсурсаў (мінеральных, водных, лясных, агракліматычных). Гіганцкая экасістэма экватарыяльных лясоў Амазоніі робіць Бразілію сусветным лідарам паводле біяразнастайнасці. Зрэшты, тэмпы абязлесення тут таксама адныя з найвышэйшых у свеце.

Бразілія была калоніяй Партугаліі ад высадкі Педру Кабрала ў 1500 да пачатку XIX стагоддзя. Каланіяльная залежнасць была фактычна скасаваная ў 1808, калі Напалеон напаў на Партугалію і сталіца была перанесена з Лісабона ў Рыа-дэ-Жанэйра. У 1822-1889 была імперыяй, з 1889 — федэратыўная прэзідэнцкая рэспубліка, якой застаецца і сёння. Складаецца з 26 штатаў і адной федэральнай акругі. Шматвекавая іміграцыя з розных частак свету ператварыла Бразулію ў адну з найбольш этнічна стракатых краін свету.

Бразільская эканоміка лічыцца восьмай у свеце і паводле намінальнага ВУП і паводле ВУП па пакупніцкай здольнасці. Краіна адносіцца да групы ключавых краін, што развіваюцца. Таксама эканамісты ставяць Бразілію ў шэраг новых індустрыяльных краін. Грашовая адзінка — бразільскі рэал. Бразілія — індустрыяльна-аграрная дзяржава. Ключавое значэнне ў эканоміцы маюць такія галіны прамысловасці як машынабудаванне (аўтамабілі, самалёты), гідраэнергетыка, металургія. Важную ролю працягвае адыгрываць сельская гаспадарка: краіна з'яўляецца адным з галоўных збожжавых раёнаў Амерыкі; займае першае месца ў свеце па сборы кавы, цукровага трыснягу, апельсінаў; пагалоўю прадукцыйнай буйной рагатай жывёлы.

Бразілія — дзяржава-заснавальніца ААН, Лацінскага саюза, Арганізацыі ібера-амерыканскіх дзяржаў, Меркасур, Саюза паўднёваамерыканскіх нацый, а таксама адна з дзяржаў BRICS.

Змест

ЭтымалогіяПравіць

Хутчэй за ўсё слова "Бразілія" паходзіць ад назвы дрэва паў-бразіл (інакш - цэзальпінія яжовая, пернамбукавае дрэва), якое на момант прыбыцця партугальцаў было шырока распаўсюджана сярод узбярэжнай расліннасці. Частка "бразіл" з партугальскай азначае "чырвоны, як вугольчык", паколькі драўніна паў-бразіл дае натуральны чырвоны фарбавальнік, што знайшоў попыт у еўрапейскіх тэкстыльных мануфактур. Доўгі час драўніна з'яўлялася галоўнай экспартнай прадукцыяй новай калоніі (дрэвы высякаліся індзейцамі тупі і абменьваліся на еўрапейскія тавары). Такім чынам, назва краіны паўстала ў мараплаўча-гандлярскім асяроддзі і паступова выцясніла афіцыйную "Зямлю святога крыжа" (Terra da Santa Cruz). Іншыя гістарычныя назвы Бразіліі адсылалі да пальмаў ды папугаяў.

Геаграфічнае становішчаПравіць

 
Фізічная карта Бразіліі

Бразілія займае амаль што палову Паўднёваамерыканскага кантынента (калі дакладна, 47,3 %). Аточаная Атлантычным акіянам з усходу, Бразілія мае берагавую лінію працягласцю 7,5 тыс. км. Менавіта ў Бразіліі знаходзіцца крайні ўсходні пункт мацерыка — мыс Кабу-Бранку. Бразілія мяжуе з усімі краінамі Паўднёвай Амерыкі — з Венесуэлай, Гаянай, Сурынамам і Французскай Гвіянай на поўначы, з Калумбіяй на паўночным захадзе, з Балівіяй і Перу на захадзе, з Аргенцінай і Парагваем на паўднёвым захадзе і з Уругваем на поўдні — за выключэннем Эквадора і Чылі.

Найбольш значныя астравы: Маражо ў дэльце Амазонкі; ў Атлантычным акіяне: Фернанду-ды-Наронья, Рокас, Сан-Педру-і-Сан-Паўлу, Санта-Катарына, Абральёс і інш.

ПрыродаПравіць

 
Бразільскае пласкагор'е

Бразізія займае тэктанічна спакойную ўсходнюю частку Паўднёвай Амерыкі, амаль цалкам лежачы на старажытнай Паўднёваамерыканскай платформе. Паўночная частка платформы ўкрыта магутным асадкавым покрывам, ёй адпавядае найвялікшая ў свеце Амазонская нізіна. У высока ўзнятых цэнтральнай і паўднёвай частках платформы крышталічныя пароды фундамента выходзяць на паверхню, ствараючы непаўторны рэльеф Бразільскага пласкагор'я, з вышынямі да 3 км над у.м.. З поўдня да пласкагор'я прымыкае невысокае лававае плато Параны. Бразільскія нетры надзвычай быгатыя на рудныя рэсурсы: краіна ўваходзіць у тройку сусветных лідараў па запасах ніобію, жалезных руд, баксітаў.

Бразілія цалкам ляжыць у гарачым тэмпературным поясе Зямлі, сярэднегадавая тэмпература паўсюль (акрамя найвышэйшых пунктаў пласкагор'я) вышэй за 15°. Перавага вятроў з усходу і адсутнасць горных перашкод абумоўліваюць вялікую колькасць ападкаў на ўсёй тэрыторыі Бразіліі. Толькі на крайнім паўночным усходзе, у дажджавым ценю, размясцілася адносна засушлівая вобласць Каатынга. Амазонская нізіна ляжыць у экватарыяльным кліматычным поясе, гарачым і звышвільготным. Бразільскае пласкагор'е падзелена паміж субэкватэрыяльным і трапічным паясамі: абодва гарачыя і вільготныя, з летнім максімумам ападкаў.

 
Амазонка паблізу Манаўса

Большая частка Бразіліі адносіцца да басейна ракі Амазонка, прытокі якой дрэнуюць ўсю Амазонскую нізіну і паўночную частку пласкагор'я, і кожны з асноўных прытокаў — Рыу-Негру, Мадэйра, Тапажас — магутнейшы за любую раку Еўропы. На поўдні Бразіліі цякуць Парана і яе прытокі, на адным з якіх, Ігуасу — на мяжы з Аргенцінай — знаходзяцца неверагоднай прыгажосці вадаспады Ігуасу. Буйных азёр у Бразіліі няма, за выключэннем лагун (Патус, Лагоа-Мірын) на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы.

Відавая разнастайнасць бразільскай фаўны і флоры ўразіла яшчэ Мікалая Вавілава, які адзначаў, што нідзе ў свеце няма такога багацця пальмаў. Басейн Амазонкі заняты вільготнымі экватарыяльнымі лясамі (сельвай) — найвялікшым трапічным лесам на Зямлі. Самыя знакамітыя расліны сельвы: вікторыя рэгія, каўчуканос гевея, бразільскі арэх. Бразільскае пласкагор'е пакрыта перамена-вільготнымі лясамі і саваннамі (мясцовая назва — кампас). У вобласці Каатынга, дзе сухі сезон больш працяглы, саванны набываюць ксерафітнае аблічча. На мяжы з Балівіяй у даліне ракі Парагвай разлеглася самая незвычайная балотная экасістэма тропікаў — Пантанал. Візітоўкамі бразільскай фаўны з'яўляюцца ягуар, браняносец, капібара, тукан, калібры і інш.

ГісторыяПравіць

 
Наскальны жывапіс, нацпарк Сера-да-Капівара

Чалавек засяліў тэрыторыю сучаснай Бразіліі не менш як 11 000 гадоў таму, прынамсі, столькі даюць археолагі Лузіі — самым старым чалавечым парэшткам, знойдзеным у штаце Мінас-Жэрайс. Узрост керамікі, адшуканай у Амазоніі, складае 8000 гадоў — найстаражытнейшыя ўзоры ў Амерыцы — і гэта сведчыць аб тым, што ў Сельве ўжо тады існавала развітая культура. На момант прыбыцця еўрапейцаў — усходняе ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі было адкрыта партугальскім мараплаўцам Педру Кабралам у 1500 — тэрыторыя сучаснай Бразіліі была заселена шматлікімі індзейскімі плямёнамі (групы тупі, гуарані, жэ) агульнай кольскасцю каля 7 млн чалавек. Асноўнымі заняткамі індзейцаў былі паляванне, збіральніцтва, рыбалоўства, падсечнае земляробства. Паміж плямёнамі ішлі пастаянныя войны.

 
Адкрыццё Бразіліі экспедыцыяй Кабрала

Педру Кабрал абвясціў адкрыты бераг партугальскімі ўладаннямі і на тры стагоддзі велізарная краіна стала калоніяй невялічкай Партугаліі. Аднак першае паселішча было заснавана толькі ў 1532 годзе, а сур'ёзна за каланізацыю Бразіліі партугальцы ўзяліся ў 1534, калі кароль Жуан III падзяліў узбярэжжа на 15 капітанстваў. Для зручнейшага кіравання калоніяй у 1549 капітанствы былі аб'яднаныя ў адзінае генерал-губернатарства. Каланізатары напачатку асвоілі ўзбярэжжа, пасля перадавыя атрады (бандэйранты) пачалі прасоўвацца ўглыб мацерыка і ўрэшце зайшлі далёка на захад ад "папскага мерыдыяна", што быў праведзены паміж партугальскімі і іспанскімі ўладаннямі ў Амерыцы. Нягледзячы на тое, што першыя 2 стагоддзі каланізацыі былі адзначаны бесперапыннай вайной з тубыльцамі, разрозненыя індзейскія плямёны не здолелі аказаць еўрапейцам сур'ёзнага супраціву. У сярэдзіне XVI стагоддзя акрэслілася міжнародная цукровая спецыялізацыя Бразіліі, на прантацыі трыснягу сталі завозіць афрыканскіх неграў з партугальскіх калоній (Ангола, Мазамбік) і не толькі. У канцы XVII пасля адкрыцця бандэйрантамі радовішчаў золата, на змену цукроваму буму прыйшла залатая ліхаманка, што прыцягнула яшчэ больш мігрантаў з Партугаліі і яе калоній.

 
Абвяшчэнне рэспублікі, Бенедыту Калішту, 1893

Першай сур'ёзнай спробай дамагчыся незалежнасці слала ў 1788 г. "змова ў Мінас-Жэрайсе", хутка раскрытая ўладамі. Цягам наступных дзесяцігоддзяў натхняльнікам і ўскосным віноўнікам бразільскай незалежнасці стала Францыя: на пачатку XIX стагоддзя ідэі Вялікай Французскай рэвалюцыі наэлектрызавалі лацінаамерыканскае паветра свабодай, а каталізатарам дэкаланізацыі сталі напалеонаўскія войны ў Еўропе: у 1808 партугальскі каралеўскі двор уцёк з акупаванага французамі Лісабона ў Рыа-дэ-Жанейра. У 1815 статус краіны быў узняты да Аб'яднага каралеўства з Партугаліяй. Афіцыйна Бразілія стала незалежнай дзяржавай у 1822 і абвясціла сябе імперыяй. Паводле канстытуцыі 1824 года Бразільская імперыя з'яўлялася ўнітарнай парламенцкай манархіяй. За 67 гадоў на бразільскім троне змянілася ўсяго два імператары Браганскай дынастыі, што насілі імя Пэдру. Знешняя палітыка ў эпоху Пэдру ІІ была паспяховай: у 1852 Бразілія перамагла Аргенціну ў Лаплацкай вайне і стала самай уплывовай дзяржавай кантыненту. У 1888 у краіне было адменена рабства. У 1889 у Рыа-дэ-Жанэйра адбыўся ваенны пераварот, у выніку якога Пэдру II быў зрынуты, а краіна была абвешчана прэзідэнцкай рэспублікай.

У 1894-1930 ва ўладзе знаходзіліся цывільныя. У гэты час Бразілія перахварэла на каўчукавую ліхаманку, перамагла Балівію ў вайне за Акры (1903, вайна стала ўскосным вынікам ліхаманкі), паўдзельнічала на баку Антанты ў Першай Сусветнай вайне, паспрабавала гуляць адметную ролю ў Лізе Нацый. У 1930 у выніку ваеннага перавароту да ўлады прыйшоў Жытуліу Варгас, які ўсталяваў дыктатарскі рэжым. У 1942 годзе Бразілія, пацярпелая ад нямецкіх падводных лодак, абвясціла вайну дзяржавам Восі і нават даслала экспедыцыйны корпус у Італію. Тым цікавей, што параза фашысцкіх рэжымаў стала адной з прычынаў падзення рэжыму Варгаса (у 1951-54 ён яшчэ пакіраваў краінай у якасці дэмакратычна абранага прэзідэнта, але быў зрынуты і скончыў жыццё самагубствам). У канцы 1950-х пры прэзідэнце Кубічэку быў спраеткаваны, збудаваны і адкрыты горад Бразіліа — новая сталіца краіны. У 1964 чарговая ваенная хунта ажыццявіла чарговы пераварот і кіравала Бразіліяй да 1985, калі ўлада вярнулася да цывільнага ўрада. У 1988 пабачыла свет сённяшняя канстытуцыя Бразіліі.

Першае дэмакратычнае дзесяцігоддзе было прайшло ў няўдалых спробах пераадолець крызіс і пераняць інфляцыю. Прыняцце ў 1994 Плана Рэал і яго далейшае ажыцяўленне вылекавалі эканоміку Бразіліі. У 2002 пасаду прэзідэнта заняў сацыяліст Лула да Сілва, у 2006 ён быў пераабраны. У 2010 выбары выйграла Дылма Русеф — паплечніца Сілвы па Партыі працоўных. Здавалася, Бразілія трывала стала на дэмакратычныя рэйкі. Але бясконцая карупцыя, паліцэйскае беззаконне — усё гэта нікуды ні знікла і пакрыёма збіралася, каб прагрымець у сярэдзіне 2010-х вулічнымі пратэстамі, што ўрэшце прывяло да імпічменту Дылмы Русеф у 2016.

Дзяржаўны ладПравіць

Палітычная сістэмаПравіць

Паводле канстытуцыі 1988 года Бразілія з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай. Прэзідэнт і віцэ-прэзідэнт выбіраюцца разам на 4 гады, з магчымасцю перавыбараў. Парламент дзвюхпалатны: федэральны сенат (81 месца) і палата дэпутатаў (513 месцаў).

31 кастрычніка 2010 года прэзідэнтам была выбрана Дылма Вана Русеф. У 2018 годзе адбыліся чарговыя выбары, у выніку якіх прэзідэнам стаў Жаір Балсанару

На 2006 год, сілы партыя якія маюць прадстаўнікоў у парламенце:

Замежная палітыкаПравіць

Традыцыйна Бразілія была лідарам у лацінаамерыканскай супольнасці і мела вельмі паважную ролю ў сістэме калектыўнай бяспекі, а таксама эканамічнай кааперацыі паўднёвага паўшар'я. Цяпер Бразілія з'яўляецца сябрам Міжамерыканскага дагавора ўзаемнай дапамогі, а таксама сябрам Арганізацыі амерыканскіх дзяржаў. Не так даўно Бразілія пачала надаваць высокі прыярытэт дачыненням са сваімі паўднёва-амерыканскімі суседзямі і ўвайшла ў Амазонскі пакт, Асацыацыю лацінаамерыканскай інтэграцыі і Меркасур. Разам з Аргенцінай, Чылі і ЗША, Бразілія адзін з гарантаў перуанска-эквадорскага мірнага працэсу, а таксама Бразілія пасылала сваіх салдат у складзе войскаў ААН, каб забяспечыць спакой у Бельгійскім Конга, на Кіпры, Мазамбіку, Анголе, Усходнім Ціморы. У 20042005 гадах уваходзіла ў склад Савета Бяспекі ААН. Зараз прэтэндуе на ўваход на пастаяннай аснове разам з Індыяй, Германіяй, Японіяй, ПАР.

Адкрытым пытаннем бразільскай замежнай палітыкі ёсць некалькі неўрэгуляваных памежных спраў з Уругваем.

Дачыненні з БеларуссюПравіць

Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі 10 лютага 1992 года. У 2001 годзе ў Рыа-дэ-Жанэйра адчынілася генеральнае консульства Беларусі[4].

2122 сакавіка 2010 адбыўся афіцыйны візіт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі ў Бразілію. Кіраўнік беларускай дзяржавы сустрэўся з Прэзідэнтам Бразіліі Луісам Ігнасіу Лулам да Сілва. Па выніках сустрэчы прэзідэнты прынялі сумесную дэкларацыю[5].

Узброеныя сілыПравіць

Бразілія мае найбольшыя ў Лацінскай Амерыцы ўзброеныя сілы, якія з 1999 года падзяляюцца на тры роды войскаў. Поўная колькасць войскаў складае 317 тыс. чалавек. У войска прызываюцца мужчыны ва ўзросце 19 гадоў. Фінансаванне дастаткова нізкае — толькі $9,9 млрд (1,1% ВУП) у 2005 годзе. Але ў 2007 годзе прэзідэнт Бразіліі, абяцаў адрадзіць ВПК і значна павялічыць асігнаванні на войска. Адраджэнне ВПК, па яго словах, надасць Бразіліі іншы ўзровень успрымання Бразіліі ў свеце. Напрыканцы 90-х гадоў XX стагоддзя ВПК Бразіліі прыносіў дастаткова вялізны кавалак прыбытку краіны, але за пераходны час, пасля паражэння ваеннай дыктатуры, стаў неканкурэнтназдольным. Былі спыненыя шматлікія ваенныя праграмы. Зараз паціху іх пачынаюць адраджаць. У тым ліку з мінулага года адрадзілі праграму будаўніцтва атамнай падводнай лодкі.

Бразілія ў сваім складзе мае наземныя ўзброеныя сілы, марскі флот (Marinha do Brasil) у складзе якога паветраныя сілы і марская пяхота (Corpo de Fuzileiros Navais) а таксама паветраныя сілы (Forca Aerea Brasileira). Бразілія праводзіла праграму стварэння ядзернай зброі, але пасля прыходу грамадзянскай улады праграмы была закрыта.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзелПравіць

Паводле канстытуцыі 1988 года Бразілія — федэратыўная рэспубліка; федэрацыю ўтвараюць федэральная акруга і 26 штатаў на першым узроўні; 5.564 муніцыпалітэтаў на другім узроўні.

НасельніцтваПравіць

Агульная колькасць жыхароў Бразіліі дасягае 190 млн. (2008). 83 % жыве ў гарадах. Насельніцтва сканцэнтравана ў паўднёва-ўсходнім (79,8 млн.) і паўночна-ўсходнім (53,5 млн.) рэгіёнах, у той час як цэнтральны захад і поўнач Бразіліі, якія ахопліваюць 64 % плошчы разам маюць толькі 29 % насельніцтва краіны.

УрбанізацыяПравіць

Буйнейшымі гарадскімі агламерацыямі Бразіліі з'яўляюцца Сан-Паўлу, Рыа-дэ-Жанэйра і Белу-Арызонты — усе ў паўднёва-ўсходнім рэгіёне, з насельніцтвам, адпаведна: 19,5, 11,5 і 5,1 млн чалавек. Паводле падлікаў 2010 года ў краіне налічваецца 15 гарадоў з насельніцтвам звыш 1 млн чалавек. Сярод іх:

ЭканомікаПравіць

Па памерах ВУП па пакупніцкай здольнасці у 2010-я Бразілія доўга займала 7-е месца ў свеце, пакуль у 2017 не была ссунута на восьмы радок Інданезіяй. Сёння абедзьве новыя індустрыльныя краіны дыхаюць у спіну Германіі і Расіі, што займаюць 5-6 пазіцыі.

Дзякуючы высокаму ўзроўню развіцця сельскай гаспадаркі, здабыўной і вытворчай прамысловасці і сектара паслуг, а таксама вялікаму ліку працаздольнага насельніцтва, па ўзроўні ВУП Бразілія значна абганяе любую іншую краіну Лацінскай Амерыкі, з'яўляючыся асноўнай эканомікай у Меркасур. Цяпер краіна пашырае сваю прысутнасць на сусветных рынках. Галоўныя экспартныя тавары ўключаюць авіяцыйную тэхніку, каву, транспартныя сродкі, сою, жалезную руду, апельсінавы сок, сталь, тканіны, абутак, электраапаратуру і цукар. Эканоміка Бразіліі вельмі разнастайная са значнымі варыяцыямі паміж рэгіёнамі. Найбольш развітая прамысловасць сканцэнтраваная на поўдні і паўднёвым усходзе краіны. Паўночны ўсход — бедны рэгіён Бразіліі, але цяпер і ён пачынае прыцягваць новыя інвестыцыі.

Бразілія мае найбольш развіты прамысловы сектар у Лацінскай Амерыцы, які складае траціну ВУП. Бразілія вырабляе разнастайную прадукцыю, ад аўтамабіляў, сталі і нафтапрадуктаў да камп'ютараў, самалётаў і спажывецкіх тавараў. Пасля павышэння эканамічнай стабільнасці, забяспечанай Plano Real, бразільскія і шматнацыянальныя бізнес-структуры актыўна інвестуюць у новае абсталяванне і тэхналогіі, вялікая частка якіх закупляецца на паўночнаамерыканскіх прадпрыемствах. Бразілія таксама мае развіты і разнастайны сектар паслуг. У пачатку 1990-х банкаўскі сектар дасягнуў 16% ВУП. Хоць бразільская банкаўская сістэма зараз актыўна рэфармуецца, яна забяспечвае мясцовыя прадпрыемствы шырокім побач паслуг і прыцягвае шматлікіх новых удзельнікаў, у прыватнасці фінансавыя фірмы з ЗША. Фондавыя біржы Сан-Паўлу і Рыа-дэ-Жанэйра зараз падвяргаюцца значнай кансалідацыі. Бразільскія гарады значна адрозніваюцца адзін ад аднаго па лёгкасці вядзення бізнесу (згодна з паведамленнямі Сусветнага Банка). У Бразіліі даволі лёгка рэгістраваць маёмасць і прадпрыемствы, але ў цэлым, нягледзячы на ідэнтычныя правілы па ўсёй Бразіліі, перадача маёмасці займае шмат часу. Хоць бразільская эканоміка дастаткова развітая, распаўсюджаныя праблемы карупцыі, беднасці і непісьменнасці ўсё яшчэ з'яўляюцца значнымі бар'ерамі развіцця.

Сучасны станПравіць

Пасля дзесяцігоддзяў значнай інфляцыі і некалькіх спроб узяць яе пад кантроль, у ліпені 1994, падчас прэзідэнцтва Ітамара Франку, урад Бразіліі пачатак праграму эканамічнай стабілізацыі, План-рэале, названы ў гонар уведзенай новай валюты, рэалій. Тэмпы інфляцыі, якія дасягнулі ўзроўню прыкладна 5000% у год у 1993 годзе, хутка ўпалі, дасягнуўшы ўзроўню ў 2,5% у 1998 годзе. Прыняцце Закона аб фінансавай адказнасці ў 2001 годзе палепшыла фінансавую дысцыпліну мясцовых і федэральных адміністрацый, часткова за кошт інвестыцый у інфраструктуру і ўдасканаленне сацыяльных паслуг. На працягу прэзідэнцтва Фернанда Энрыкі Кардозу (1995-2002) ўрад прыклаў значныя намаганні для перапрацоўкі пераважна дзяржаўнай эканомікі на пераважна рыначную. Кангрэс ухваліў некалькі законаў, якія ў большай меры адкрылі эканоміку для ўдзелу прыватнага сектара і павялічылі яе прывабнасць для замежных інвестараў. У канцы 2003 года праграма прыватызацыі, якая ўключала продаж сталеліцейных і энергетычных прадпрыемстваў і кампаній тэлесувязі, дала прыбытак на больш чым 90 млрд дол. ЗША. У студзені 1999 года бразільскі Цэнтральны банк абвясціў, што рэал больш не будзе прывязаны да долара ЗША, што прывяло да некаторай дэвальвацыі бразільскай валюты. Рост эканомікі склаў 4,4% у 2000 годзе і 1,3% у 2001. У 2002 годзе чуткі, што кандыдат у прэзідэнты Луіз Інасіу Лула да Сілва, у выпадку перамогі, абвясціць дэфолт па дзяржаўнаму доўгу, прывялі да запаволення росту эканомікі. Аднак, калі яго абралі, Лула працягнуў эканамічную палітыку свайго папярэдніка. Ён ажыццяўляў строгі падыход да эканомікі, здолеў стрымаць інфляцыю, знаходзячы грошы не толькі для выплат за бразільскімі даўгавымі абавязацельствамі, а нават і для датэрміновай выплаты доўгу перад МВФ. У выніку ў год абрання Лулы (2003) ВУП вырас на 0,5%, але ўжо ў 2004 годзе — на 5,2 %, і ў 2005 годзе — на 2,3%, хоць варта ўлічыць, што гэтаму дапамог таксама рост сусветнай эканомікі ў гэты перыяд.

ПраблемыПравіць

Эканоміка ўсё яшчэ мае сур'ёзныя праблемы, таму рэформы пакуль неабходныя. Сярод праблем можна назваць недастаткова развітую інфраструктуру, значную канцэнтрацыю прыбытку, недастатковае якасць грамадскіх паслуг, карупцыю, сацыяльныя канфлікты і ўрадавую бюракратыю. Гэтыя праблемы досыць складаныя ў Бразіліі ў параўнанні з іншымі краінамі. Унутраны дзяржаўны доўг дасягнуў рэкорднага значэння на фоне якія растуць дзяржаўных выдаткаў. Падаткі ўжо ўяўляюць значную частку нацыянальнага даходу і з'яўляюцца сур'ёзным цяжарам для ўсіх сацыяльных класаў, памяншаючы магчымасці для інвестыцый. Акрамя таго, цяжка весці і развіваць бізнес з-за высокіх коштаў на ліцэнзаванне і бюракратычнага працэсу рэгістрацыі прадпрыемстваў. Бягучы рост эканомікі ніжэй большасці лацінаамерыканскіх краін, а таксама Кітая і Індыі. Бразілія апусцілася на 11 пазіцый у індэксе канкурэнтаздольнасці Сусветнага эканамічнага форуму з 2003 па 2005 год.

ТранспартПравіць

Асноўнымі транспартнымі шляхамі ўнутры краіны з'яўляюцца аўтадарогі. Сістэма аўтадарог дастаткова развітая і складаная. Аднак, у некаторых раёнах падчас трапічных ліўняў аўтадарогі становяцца цяжкапраходнымі і небяспечнымі. Працягласць аўтамабільных дарог у Бразіліі такая:

  • Агульная — 1724929 км.
  • З цвёрдым пакрыццём — 94871 км.
  • Без цвёрдага пакрыцця — 1630058 км.

Жалезныя дарогі ў Бразіліі наогул састарэлі і выкарыстоўваюцца амаль выключна для перавозкі грузаў. Існуе толькі некалькі дзеючых пасажырскіх чыгунак, самая доўгая — паміж гарадамі Белу-Арызонце і Вітор. Працягласць чыгунак складае 29303 км, з іх толькі 1520 км электрыфікавана. Марскі транспарт традыцыйна быў вельмі важным у Бразіліі, хоць у цяперашні час таксама выкарыстоўваецца амаль выключна для перавозак грузаў. Амаль усе буйныя гарады ўздоўж бразільскага ўзбярэжжа з'яўляюцца таксама важнымі гандлёвымі партамі. Таксама важны рачны транспарт, асабліва ў Амазоніі, дзе ён з'яўляецца асноўным транспартным сродкам. Усяго Бразілія мае каля 50 тыс. км водных шляхоў.

Авіяцыйны транспарт зараз хутка развіваецца. Лідарамі перавозак у Бразіліі з'яўляюцца кампаніі Vasp і Transbrasil. У Бразіліі дзейнічае 4136 аэрапортаў (2004), аднак амаль усе міжнародныя рэйсы ідуць да міжнародных аэрапортаў Сан-Паўлу/Гуарульёс у Сан-Паўлу або Рыа-дэ-Жанэйра/Галеан у Рыа-дэ-Жанэйра. З апошняга часу некалькі рэйсаў ідуць да аэрапортаў гарадоў Бразіліа і Фарталеза. З паўднёваамерыканскай інтэграцыяй чакаецца, што больш аэрапортаў адкрыюцца для міжнародных рэйсаў на працягу наступных гадоў.

У Бразіліі развіта сетка трубаправодаў, працягласць якіх у 2005 годзе склала: газавы кандэнсат — 244 км. прыродны газ — 10739 км. звадкаваны нафтавы газ — 341 км. нафта — 5213 км. нафтапрадукты — 4755 км.

ЭнергетыкаПравіць

Па колькасці спажыванай энергіі Бразілія займае дзясятае месца ў свеце (і першае — у Лацінскай Амерыцы). Асноўная асаблівасць бразільскага энергетычнага сектара складаецца ў тым, што большая частка энергіі ў краіне вырабляецца з аднаўляльных крыніц. Краіна - найбуйнейшы вытворца этанолу, паліва з цукровага трыснёга; дзякуючы гэтаму Бразілію часам называюць біяэнергетычнай звышдзяржавай. З неаднаўляльных асноўнымі крыніцамі энергіі служаць нафту і прыродны газ. У сувязі з ростам сусветных коштаў на нафту ўжо ў пачатку 2004 года эканамічна апраўданым стала вытворчасць і экспарт этанолу, вырабляецца з цукровага трыснёга. У 2005 годзе фінансавым годзе ў краіне было выраблена 16,6 млрд літраў этанолу, што з'яўляецца гістарычным максімумам, а адносная доля яго ў паліўным балансе Бразіліі ўзрасла да 20%. Аб'ём экспарту склаў 2 млрд літраў, у вартасным выражэнні — каля 600 млн долараў. З-за трагічных падзей на АЭС «Фукусіма» ў Японіі ў сакавіку 2011 года ў Бразіліі паднялося рух супраць атамнай энергетыкі (так, 27 сакавіка 2011 года ў Рыа-дэ-Жанэйра адбылася маніфестацыя супраць яе выкарыстання). Зараз Бразілія атрымлівае 4% энергіі ад мірнага атама. На адзінай АЭС краіны — «Ангра» — размешчана два рэактары, будуецца трэці; яшчэ сем рэактараў планавалася пабудаваць і ўвесці ў эксплуатацыю да 2025 года[6].

Сельская гаспадаркаПравіць

Бразілія — найбуйнейшы вытворца цукру ў свеце, а таксама самы буйны па вырошчванню апельсінаў.

Сельскагаспадарная прадукцыя на 2005 год [7]
Прадукцыя Тысячы тон
Цукровы трыснёг 420 121
Соя 50 195
Кукуруза 34 860
Маніёк 26 645
Малако 23 455
Мяса 19 919
Апельсіны 17 805
Рыс 13 141
Бананы 6 703
Пшаніца 5 201

ТэлекамунікацыіПравіць

Колькасць

  • Тэлефонных ліній — 41 400 000 у 2009 годзе[8],
  • Мабільных тэлефонаў — 173 900 000 штук у 2009 годзе[9],
  • Тэлевізійных станцый — 138 у 1997 годзе.
  • Радыёстанцый у 1999 годзе:
    • AM — 1365
    • FM — 296
    • караткахвалевых — 161

Карыстальнікаў Інтэрнэту — 50 млн на сакавік 2008 года (26,1% насельніцтва)[10].

ВУППравіць

Паводле папярэдніх дадзеных Міністэрства фінансаў Бразіліі, ВУП краіны ў 2010 годзе склаў $ 2,2 трлн ($ 11185 на душу насельніцтва). Паводле гэтых ацэнак, бразільская эканоміка становіцца 7-й у свеце і падымаецца ў рэйтынгу сусветных эканомік на адзін пункт. Аднак міністр фінансаў краіны, Гіду Мантэга, заявіў, што з улікам парытэту пакупніцкай здольнасці гэтая сума дасягае $ 3,6 трлн; калі гэтыя ацэнкі пацвердзяць МВФ і Сусветны банк, то Бразілія падымаецца ў рэйтынгу яшчэ вышэй і абганяе Вялікабрытанію і Францыю, заняўшы, такім чынам, 5-е месца ў спісе[11]. Заява была зроблена ў дзень сустрэчы прэзідэнта Бразіліі Дылмы Русеф з кіраўніком Міжнароднага Валютнага Фонду Дамінікам Строс-Канам[12].
Такім чынам, рост ВУП Бразіліі за 2010 год склаў 7,8%, апярэдзіўшы тым самым як рыначныя, так і афіцыйныя ўрадавыя прагнозы[13].

Працэнтны склад ВУП:

  • Сельская гаспадарка — 6,5%
  • Прамысловасць — 25,8%
  • Паслугі — 67,7%

БеднасцьПравіць

У 2008 годзе ў Бразіліі 25,9% насельніцтва пражывала за мяжой беднасці. Паводле дадзеных, атрыманых навукоўцамі бразільскага фонду вывучэння грамадскай думкі і сацыяльных даследаванняў імя Жэтуліу Варгаса, з 1994 па 2010 год узровень беднасці ў краіне ўпаў на 67,3%, прычым 50% ад гэтага падзення прыйшліся на апошнія 8 гадоў; сацыяльная няроўнасць у Бразіліі, такім чынам, дасягнула мінімальнага паказчыка за апошнія паўстагоддзя[14].

Іншыя звесткіПравіць

Узровень інфляцыі склаў 4,2% у 2009 годзе. 5,9% у 2008 годзе. Рост прамысловай вытворчасці 0,1% у 2009 годзе. Працаздольнае насельніцтва 95 200 000 чалавек у 2009 годзе. У 2003 годзе ў сельскай гаспадарцы было занята 20%, у прамысловасці — 14 %, у сектары паслуг — 66%. Сярэдні ўзровень беспрацоўя 5,4% у 2013 годзе Вытворчасць электраэнергіі 439 млрд кВт·г у 2007 годзе. Спажыванне электраэнергіі склала 404 млрд кВт·г. Імпарт складае 42 млрд кВт·г (у асноўным электраэнергія, якая выпрацоўваецца сумесна з Парагваем на гідрастанцыі Ітайпу).

90% электраэнергіі Бразілія выпрацоўвае на гідраэлектрастанцыях. Гідрарэсурсы размешчаны нераўнамерна — больш за 70 % іх засяроджана на поўначы краіны і толькі 12 % — на паўднёвым усходзе. Бразілія можа вырабляць да за 600 млрд кВт·г электраэнергіі ў год. Здабыча нафты 2,42 млн барэляў у дзень у 2008 годзе. Спажыванне нафты (2008) склала 2,52 млн барэляў у дзень. Здабыча прыроднага газу 12,6 млрд кубічных метраў у 2008 годзе. Спажыванне прыроднага газу 2,37 млрд куб. метраў. Імпарт газу склаў 11 млрд куб. метраў. Узровень экспарту $ 159 млрд у 2009 годзе — транспартныя сродкі, жалезная руда, соевыя бабы, абутак, кава, аўтамабілі. Узровень імпарту $ 136,7 млрд у 2009 годзе — машыны і абсталяванне, хімпрадукты, нафту, камплектуючыя да аўтамабіляў, электроніка.

Гандлёвыя партнёрыПравіць

  • Экспарт у 2008 годзе: ЗША — 14,6 %, Кітай — 11,5 %, Аргенціна — 8,6 %, Нідэрланды — 4,9 %, Германія — 4,5 %.
  • Імпарт у 2008 годзе: ЗША — 14,9 %, Кітай — 11,6 %, Аргенціна — 7,9 %, Германія — 7%.

Знешні доўг склаў $ 286,6 млрд у 2010 годзе.

ВалютыПравіць

Валютамі Бразіліі паслядоўна былі бразільскі рэйс, бразільскі крузейра, новы крузейра, крузада, крузейра рэал, бразільскі рэал. Замена адной валюты на іншую ў асноўным выраблялася з адначасовай дэнамінацыяй з-за высокай інфляцыі.

КультураПравіць

Ядро бразільскай культуры склала партугальская культурная спадчына. Сярод галоўных рысаў партугальскага каланіяльнага ўплыву — партугальская мова, рымскі каталіцызм і каланіяльны архітэктурны стыль. На фарміраванне культуры Бразіліі моцна ўплывалі таксама афрыканскія, тубыльскія і непартугальскія еўрапейскія (італьянскія, нямецкія і інш.) культурныя традыцыі. Заўважны моцны ўнёсак аўтахтоннага індзейскага насельніцтва ў мову і кухню Бразіліі, а афрыканцаў — таксама ў музыку, танцы і рэлігію.

Бразільскае мастацтва развіваецца з 16 стагоддзя і прайшло ў сваім развіцці некалькі стылявых эпох: барока (дамінавала да пачатку 19 стагоддзя), рамантызм, мадэрнізм, экспрэсіянізм, кубізм, сюррэалізм і абстракцыянізм.

Бразільская музыка пад уплывам афрыканскіх, еўрапейскіх і індзейскіх форм парадзіла мноства арыгінальных стыляў: самба, маракату, боса-нова і інш.

Дзякуючы сваёй багатай культуры і гісторыі, Бразілія займае трынаццатае месца ў свеце па колькасці аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Зноскі

  1. https://www.ibge.gov.br/estatisticas-novoportal/sociais/populacao/9109-projecao-da-populacao.html?=&t=resultados
  2. https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=24&pr1.y=3&c=223&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=
  3. http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf
  4. Матэрыялы брыфінга прэс-сакратара МЗС Беларусі Паўла Латушкі, праведзенага для прадстаўнікоў СМІ 7 лютага б.г.// Сайт Міністэрства замежных спраў Беларусі. 7 лютага 2002
  5. Сумесная дэкларацыя Прэзідэнта Беларусі і Прэзідэнта Бразіліі// Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 2010
  6. Манифестация против использования атомной энергии прошла по пляжам Рио // РИА Новости. — 28.03.2011.
  7. FAOSTAT
  8. Телефонные линии стран мира
  9. Мобильные телефоны в странах мира
  10. Brazil Internet Usage and Telecom Market Reports
  11. Замена в пятёрке // Ведомости
  12. Brazil, the seventh economy of the world and ready to overtake France and UK // MercoPress. South Atlantic News Agency. — 04.03.2011.
  13. Рост ВВП Бразилии в 2010 года предварительно составил 7,8 % // РИА-Новости. — 16.02.2011.
  14. Социальное неравенство в Бразилии достигло исторического минимума // РИА Новости. — 04.05.2011.

Шаблон:БРЫК