Алесь Ганчар (укр.: Олесь Гончар — літаратурнае імя; поўнае імя і імя па бацьку - Аляксандр Цярэнцьевіч, укр.: Олександр Терентійович Гончар 3 красавіка 191817 ліпеня 1995) — украінскі пісьменнік, публіцыст і грамадскі дзеяч. Ганаровы доктар Альберцкага ўніверсітэта (Канада, 1992).

Алесь Ганчар
укр.: Гончар Олександр (Олесь) Терентійович
Coin of Ukraine Gonchar R.jpg
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні Ганчар Аляксандр Цярэшкавіч
Дата нараджэння 3 красавіка 1918(1918-04-03)[1][2]
Месца нараджэння слабада Сухая,
Палтаўская губерня,
Украіна
Дата смерці 14 ліпеня 1995(1995-07-14)[2] (77 гадоў)
Месца смерці Кіеў, Украіна
Пахаванне
Грамадзянства
Альма-матар
Месца працы
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці
Гады творчасці 1946—1991
Кірунак сацыялістычны рэалізм
Жанр раман, аповесць, апавяданне, нарыс
Мова твораў украінскі
Грамадская дзейнасць
Партыя
Член у
Прэміі Сталінская прэмія — 1948 Сталінская прэмія — 1949 Ленінская прэмія Дзяржаўная прэмія СССР — 1982 Нацыянальная прэмія Украіны імя Тараса Шаўчэнкі— 1960
Узнагароды
Герой Сацыялістычнай Працы
Герой Украіны
Ганаровы знак адрознення Прэзідэнта Украіны
Ордэн Леніна Ордэн Айчыннай вайны I ступені Ордэн Чырвонай Зоркі
Ордэн Славы
Медаль «За адвагу» Медаль «За адвагу» Медаль «За адвагу»
Медаль «За ўзяцце Берліна»
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў украінскай мастацкай прозы другой паловы XX стагоддзя. Акадэмік АН Украіны (1978). Герой Сацыялістычнай Працы (1978). Герой Украіны (2005 - пасмяротна). Лаўрэат Ленінскай (1964), двух Сталінскіх прэмій другой ступені (1948, 1949) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1982). Член ВКП (б) з 1946 года.

БіяграфіяПравіць

Нарадзіўся ў слабадзе Суха (цяпер сяло Сухое Кабелякскага раёна Палтаўскай вобласці Украіны) у сям'і рабочых Цярэнція Сідаравіча і Таццяны Гаўрылаўны Ганчароў.

Бацька працаваў у прыгарадным калгасе ў с. Ламоўка (цяпер на тэрыторыі Днепрапятроўска), дзе і загінуў ад нямецкай авіябомбы ў 1918 годзе. Маці працавала на заводзе металавырабаў. Пасля смерці маці ў 1921 годзе дзед і бабка (бацькі маці) забралі яго да сябе ў вёску Суха. Добрая і любячая бабуля замяніла хлопчыку маці.

З 1925 Алесь вучыўся ў родным сяле, потым у с. Харошкі. У 1933 годзе скончыў сямігадовую школу ў с. Брэўсаўка Казельшчынскага раёна. Алесь яшчэ ў школе добра пісаў, пасля яе заканчэння паступіў на працу ў рэдакцыю Казельшчынскай раённай газеты «Разгорнутым фронтам». У 1933-1937 гадах вучыўся ў Харкаўскім тэхнікуме журналістыкі імя Мікалая Астроўскага, пасля заканчэння якога працаваў настаўнікам у с. Мануйлаўка і ў Харкаўскай абласной газеце «Ленінская змена».

З 1937 года Ганчар пачаў публікаваць свае творы ў асноўным кароткія апавяданні ў рэспубліканскіх выданнях («Літаратурная газета», «Піянерыя», «Камсамолец Украіны», «Малады бальшавік»). У 1938 годзе паступіў на філалагічны факультэт Харкаўскага ўніверсітэта. За час вучобы ва ўніверсітэце (1938-1941) напісаны навелы «Іван Маставы», «Чарэшні квітнеюць», «Арляня», аповесць «Стакозава поле».

У чэрвені 1941 года з трэцяга курса ўніверсітэта Алесь сыходзіць добраахвотнікам у складзе студэнцкага батальёна на фронт. Ваенныя ўмовы (ён быў старэйшым сяржантам, старшыной мінамётнай батарэі) не занадта спрыялі пісьменніцкай працы. Тым не менш Ганчар піша вершы (зборнік «Франтавыя вершы», апублікаваны ў 1985), робіць нататкі, якія паслужылі асновай яго навел 1940-х гадоў і рамана «Сцяганосцы».

Памёр 14 ліпеня 1995 года ў Кіеве. Пахаваны на Байкавых могілках. У 2001 годзе ў Кіеве адкрыты помнік Ганчару. У 2005 годзе было прысвоена званне Герой Украіны (пасмяротна).

Жонка - Валянціна Данілаўна Ганчар. Дзеці - дачка Людміла і сын Юрый

Позні перыядПравіць

У творах позняга перыяду Ганчар працягваў уздымаць маральна-этычныя тэмы сучаснасці (раман «Твая зара», 1980), тэму рамантыкі юнацкіх пошукаў (аповесць «Брыганціна», 1973).

Ганчар займаўся грамадскай дзейнасцю. У 1959-1971 гадах - старшыня праўлення Саюза пісьменнікаў Украіны, у 1959-1986 сакратар Саюза пісьменнікаў СССР, старшыня камітэта па прысуджэнню Дзяржаўнай прэміі УССР імя Т. Г. Шаўчэнкі. У 1966 годзе выступіў на V з'ездзе пісьменнікаў Украіны з дакладам «Думаць аб вялікім». Падпісаў Ліст групы савецкіх пісьменнікаў у рэдакцыю газеты «Праўда» 31 жніўня 1973 г пра Салжаніцына і Сахарава.

У 1980 годзе выпусціў кнігу «Пісьменніцкія разважанні», у якой падводзіў вынік сваёй дзейнасці.

У 1962-1990 гадах - дэпутат ВС СССР. У 1971-1986 - кандыдат у члены ЦК КПСС. Быў членам рэдакцыйнай калегіі часопіса «Раман-газета».

З пачаткам перабудовы і набыццём Украінай незалежнасці актыўна ўключыўся ў грамадскае жыццё, быў ініцыятарам стварэння Таварыства Украінскай Мовы і Народнага Руху Украіны. У 1990 годзе выйшаў з КПСС. Дэпутат Вярхоўнага Савета Украіны I дэмакратычнага склікання (1990-1994). Свае погляды на шляху развіцця незалежнай Украіны выказаў у кнізе «Чым жывем. На шляху ўкраінскага адраджэння »(1991). Ганаровы доктар Альберцкага ўніверсітэта (Канада, 1992), прызнаны Сусветным інтэлектуалам Кембрыджскім універсітэтам (1993).

Пераклады на беларускую мовуПравіць

Асобнымі кнігамі па-беларуску выйшлі «Сцяганосцы» (1949), «Тронка» (1974), «Твая зара» (1985). Сярод перакладчыкаў — Т. Кабржыцкая, У. Краўчанка, А. Кулакоўскі, І. Мележ, С. Міхальчук, Л. Салавей, В. Рагойша, А. Шарахоўская, У. Шахавец.

Зноскі

  1. Гончар Олесь // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.
  2. 2,0 2,1 Oles Terentijowytsch Hontschar // Brockhaus Enzyklopädie Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. (unspecified title) Праверана 9 ліпеня 2019.

ЛітаратураПравіць

  • БЭ ў 18 т. Т. 5. -- Мн., 1997. -- С. 31.

СпасылкіПравіць

Алесь Ганчар на сайце «Героі краіны»